İçindekiler (13 bölüm)
1Büyük Harf Kullanımı — Temel Kurallar
Büyük harf kuralları, KPSS'de en fazla soru çıkan yazım başlığıdır. Pratik birkaç kural ezberlenirse soruların tamamına yakını çözülebilir.
1. Cümle Başı ve Şiirde Dize Başı
Her cümle büyük harfle başlar. Şiirde her dize büyük harfle başlar. Bu kural değişmez.
2. İki Noktadan Sonra
İki noktadan sonraki yazımda üç farklı durum vardır:
| İki Noktadan Sonra Gelen | Harf | Örnek |
|---|---|---|
| Cümle | Büyük | Şöyle seslendi: Buraya gel. |
| Özel isim | Büyük | Tek hayranlık duyduğum: Atatürk. |
| Cins isimlerden oluşan örnekler | Küçük | Masada bunlar duruyordu: kağıt, kalem, defter. |
KPSS İpucu: 2022 TYT'de bu kural doğrudan sorulmuştur. İki noktadan sonra "cümle ya da özel isim gelirse büyük, cins isimli örnekler sıralanırsa küçük" formülünü belgeleyin.
3. Tırnak ve Parantez İçi
Tırnak veya parantez içine yazılan ifade bir cümle ise büyük harfle başlar ve noktalama işareti de tırnağın içinde kalır. Cümle değilse ya da özel isim değilse küçük harfle başlar.
- Kemal "Seni seviyorum." dedi. — tırnak içi cümle, büyük harf
- Ahmet Haşim (izlenimcilik) şiirleriyle tanınır. — tırnak içi cümle değil, küçük harf
4. İki Kısa Çizgi veya İki Virgül Arası (Ara Cümle)
İki virgül veya iki kısa çizgi arasına yazılan ara cümleler, özel isim olmadıkça küçük harfle başlar.
Örnek: Bir zamanlar —bu zamanlar çok da uzakta değildir— çocukluğumu orada geçirdim.
2Büyük Harf — Özel İsimler ve Unvanlar
Özel isim kategorisi geniştir; hangi kelimelerin büyük, hangilerinin küçük yazıldığını sınıflandırarak öğrenmek gerekir.
Kişi Adları, Soyadları ve Lakaplar
Kişi adları, soyadları ve lakaplar büyük harfle başlar: Kadir Gümüş, Abası Yanık, Boynu Eğri Mehmet Paşa.
Unvanlar ve Saygı Sözleri
Kişi adlarından önce veya sonra gelen unvanlar, rütbe adları ve saygı sözleri büyük yazılır: Doktor Hasan, Ayşe Hanımefendi, Berk Bey, Sayın Rektör.
Akrabalık Adları — "Vali Örneği"
Akrabalık adları (amca, teyze, dede vb.) kişinin adının yerine kullanılıyorsa büyük, akrabalık anlamında ve iyelik ekiyle kullanılıyorsa küçük yazılır.
Dikkat — Vali Örneği: "Akşam vali bizi karşıladı." → Belirli bir kişinin yerine kullanılmış → büyük harf. "Büyüyünce vali olacağım." → Genel anlamda → küçük harf. Bu ayrım teyze, amca, kaymakam, bakan, cumhurbaşkanı, boğaz, fakülte... gibi tüm makam ve yer adlarında da geçerlidir.
| Durum | Örnek | Yazım |
|---|---|---|
| Akrabalık anlamı + iyelik eki | Ayşe teyzemi aradım. | Küçük |
| Unvan / özel kişi yerine | Sen de Dayı Kemal. | Büyük |
| Topluma mal olmuş lakap | Dede Korkut, Nene Hatun | Büyük |
Mektup ve Resmi Yazışmalarda Seslenme
Mektuplarda seslenme ifadesinin her kelimesinin ilk harfi büyük, arkasına virgül gelir: Sevgili Babacığım, / Sayın Cumhurbaşkanı, / Değerli Meslektaşım,
3Büyük Harf — Coğrafi ve Tarihi Adlar
Coğrafya adlarında hangi kelimenin büyük hangisinin küçük yazıldığını öğrenmek için "tabela kuralı" çok pratik bir yöntemdir.
Coğrafi Adlar — Tabela Kuralı
Deniz, nehir, göl, dağ, plato, boğaz, ırmak, geçit gibi coğrafi şekillerin adlarında her kelimenin ilk harfi büyük yazılır: Ege Denizi, Van Gölü, Ağrı Dağı, Fırat Nehri, Çanakkale Boğazı.
İstisna: "Kıta" sözcüğü küçük yazılır: Asya kıtası (Asya büyük, kıtası küçük).
İl, İlçe, Köy, Semt Adları
Yerin kendi adı büyük, türünü belirten son kelime küçük yazılır: Konya ili (Konya büyük, ili küçük), Ilgın ilçesi, Büyükoba köyü.
Çünkü "Konya" dediğinizde il olduğu anlaşılır; "ili" sözcüğü fazladan.
KPSS İpucu: Tabela kuralı: Tabelada yazılan büyük, tabelada yazılmayan küçük. Ağrı Dağı tabelasında "Ağrı Dağı" yazar. Konya tabelasında "Konya ili" yazmaz, sadece "Konya" yazar; bu yüzden "ili" küçük.
Mahalle, Meydan, Bulvar, Cadde, Sokak
Adres yazarken bu sözcüklerin tamamının ilk harfi büyük yazılır: Fatih Mahallesi, Atatürk Bulvarı, Nevzat İspir Meydanı, İnkılap Sokağı.
Yön Adları
Yön adları (kuzey, güney, doğu, batı, kuzeydoğu vb.) yer adı oluşturduğunda büyük, yalnızca yön bildirdiğinde küçük yazılır.
| Kullanım | Örnek | Yazım |
|---|---|---|
| Özel ismin önünde → yer adı | Güney Asya, Batı Avrupa | Büyük |
| Özel ismin ardında → yön bildirir | Asya'nın güneyi, Avrupa'nın batısı | Küçük |
| Medeniyet/düşünce anlatır | Batı medeniyeti, Doğu felsefesi | Büyük |
Tarihi Olay ve Dönem Adları
Tarihi olaylar, dönemler ve çağların her kelimesi büyük yazılır: Dünya Savaşı, Tanzimat Dönemi, Orta Çağ, Lale Devri, Servetifünun Dönemi.
Din, Mezhep ve Dini Terimler
Din ve mezhep adları büyük yazılır: İslamiyet, Hristiyanlık, Musevilik, Katoliklik. Mensupları da büyük: Müslüman, Hristiyan, Ortodoks.
Allah, Tanrı, İlah sözcükleri inandığın yüce varlığı kastediyor ise büyük, genel ya da mecazi anlamdaysa küçük: "Eski Yunan tanrıları" (birden fazla, genel) → küçük; "Tanrıya şükür" → büyük.
Gezegen ve Yıldız Adları
Uzay cisimlerinin özel adları büyük; Güneş, Ay, Dünya sözcükleri gezegen anlamında büyük, mecazi ya da başka anlamda küçük.
"Sen benim güneşimsin." → küçük (mecaz). "Güneşte patlamalar olacak." → büyük (gezegen).
4Büyük Harf — Kurum, Eser ve Özel Gün Adları
Kurum adları, eser adları ve bayram/özel gün adlarındaki büyük harf kuralları sınavda sıkça karşılaşılan kategorilerdir.
Kurum, Kuruluş ve Kurul Adları
Kurum, kuruluş, kurul, bakanlık, üniversite, fakülte gibi resmi yapıların adlarındaki her kelimenin ilk harfi büyük yazılır: Gazi Üniversitesi, Türk Dil Kurumu, Bakanlar Kurulu, Türk Yurdu Derneği.
Dikkat: Kurum, kuruluş ve kurul adlarına gelen ekler kesme işareti ile ayrılmaz: "Türk Dil Kurumuna" (doğru), "Türk Dil Kurumu'na" (yanlış). Tek istisna: Avrupa Birliği'ne (Avrupa Birliği uluslararası örgüt sayıldığından eki ayrılır).
Kanun, Tüzük, Yönetmelik Adları
Kanun, tüzük, yönetmelik ve yönerge adlarının her kelimesi büyük yazılır: Türk Ticaret Kanunu, Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği. Ama "Ben kanunlara uyarım" derken küçük.
Kitap, Dergi, Gazete ve Sanat Eserleri
Eserlerin kendi adı büyük, ardından gelen tür adı küçük yazılır: Milliyet gazetesi, Varlık dergisi, Handan romanı, 35 Yaş şiiri, Ağlayan Kızlar tablosu.
İstisna: Resmi Gazete — gazetenin adının içinde "gazete" sözcüğü bulunduğu için her iki kelimenin de ilk harfi büyük yazılır.
Edat ve bağlaçlar eser adı içinde bile küçük yazılır: Leyla ile Mecnun (ile küçük).
Ulusal Bayramlar ve Özel Günler
Özel zamanı belirlenmiş (takvimde yeri olan) gün ve haftalar büyük yazılır: Kurban Bayramı, Cumhuriyet Bayramı, Anneler Günü, Yeşilay Haftası, Sevgililer Günü.
Özel zamanı olmayan günler küçük: "altın günü" (her ne zaman istersen yapılan).
KPSS İpucu: "Hayvanlara verilen özel adlar büyük yazılır" kuralını unutmayın: Minnoş (kedi), Sarı Kız (inek), Karakaçan (at) → büyük. Ama "akşam kediyi severim" derken küçük.
Yerler ve Milletlerin Meşhur Ürünleri
Yerin adı büyük, ürünün adı küçük yazılır: Maraş dondurması, Antep fıstığı, Van kedisi, Konya pidesi, İngiliz anahtarı, Adana kebabı.
Ancak özel isim kökenli olsa bile kalıplaşarak kavram adı hâline gelen sözcükler küçük kalır: arap sabunu (TDK sözlüğünde küçük harfle kayıtlı, ırka değil sabun türüne ad olmuş), lüle taşı, arabaşı çorbası.
5Büyük Harf — Gün, Ay ve Para Birimleri
Gün ve ay adlarının ne zaman büyük ne zaman küçük yazıldığını basit bir ipucuyla ezberleyebilirsiniz.
Gün ve Ay Adları
Gün ve ay adları (Pazartesi, Ocak vb.) için şu kural geçerlidir: Cümlede 1'den 31'e kadar bir rakamsal ifade veya yıl varsa büyük, yoksa küçük yazılır.
- "2 Nisan 2024 Salı günü" → hem rakam hem yıl var → Nisan ve Salı büyük
- "Bu yıl mayısın ilk haftası tatiliz." → rakam ve yıl yok → mayıs küçük
- "1999 Kasımı" → yıl var → Kasım büyük
- "Ocak ayının üçüncü haftası" → rakam yok → ocak küçük
KPSS İpucu: "1'den 31'e kadar rakamsal ibare ya da yıl varsa büyük" formülünü kafanıza kazıyın. MSÜ 2018'de bu kural sorulmuştur: "Özellikle Mart ayında…" → Mart küçük (rakam ve yıl yok).
Tarihlerin Yazımı
Tarih beş farklı biçimde yazılabilir:
- Ay adı yazıyla: 12 Nisan 1989 (araya nokta ya da eğik çizgi konmaz)
- Ay adı Romen rakamıyla: 12.IV.1989 veya 12/IV/1989
- Tüm rakamla, noktalı: 12.04.1989
- Tüm rakamla, eğik çizgili: 12/04/1989
Para Birimleri
Para birimlerinin adı küçük yazılır: Türk lirası, Amerikan doları, Japon yeni. Ancak milletin adı büyük, birimin adı küçük: Türk lirası, Japon yeni.
Dil ve lehçe adları büyük yazılır: Türkçe, İngilizce, Özbekçe, Kazak Türkçesi. Müzik makam adları küçük yazılır: nihavent, bayati, acemaşiran.
6"De/Da" Ekinin Yazımı
"De/da" ekinin yanlış yazılması sınavda en sık rastlanan hatalardandır. Bir test yöntemiyle tüm soruları çözebilirsiniz.
Hal Eki mi Bağlaç mı?
Türkçede iki farklı "de/da" bulunur:
- Hal eki (bulunma hali): Bitişik yazılır. İsmin sonuna yapışır: okulda, evde, sokaklarda.
- Bağlaç "de/da": Ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz.
Test Yöntemi
"De/da"yı cümleden çıkarın. Anlam bozulursa hal ekidir → bitişik. Bozulmazsa bağlaçtır → ayrı.
| Cümle | Çıkarınca | Sonuç |
|---|---|---|
| Sokakta lambalar yandı. | Sokak lambalar yandı → bozuldu | Hal eki → bitişik |
| Durumu oğluna bildirdi, Ahmet de seni aradı. | Ahmet seni aradı → bozulmadı | Bağlaç → ayrı |
| Sokaklarda da bu hikâye geçiyor. | Sokaklarda bu hikâye geçiyor → bozulmadı | Bağlaç → ayrı |
Alternatif Yöntem: Üstüne bir "da/de" daha koyun. "Sokaklarda da lambalar" oldu mu? Evet → bağlaç → ayrı. "Bu gece okul da beklemiş" demek anlamsız → hal eki → bitişik. 2024 KPSS'de bu kural doğrudan sorulmuştur.
Dikkat: Bağlaç "de/da" ayrı yazılır ama büyük-küçük uyumu ve ses uyumu kurallarına uyar: "de" ya da "da" olarak değişir. Ayrı yazıldığında sertleşme olmaz: "Ahmet de" doğru, "Ahmette" yanlış.
7"Ki" Ekinin Yazımı
Türkçede dört farklı "ki" bulunur. Her birini tanımak KPSS'de net kazandırır. Pratik bir kural: "ki"nin sonuna "-ler" ekleyin, anlam bozulmazsa bitişik.
1. Sıfat Yapan "ki" — Bitişik
İsmin önüne gelir ve "hangi?" sorusuna cevap verir. Daima bitişik yazılır: aşağıdaki ev, sabahki çocuk, evdeki adam.
2. İlgi Zamiri "ki" — Bitişik
Yerine bir isim koyabilirseniz bu "ki"dir. Önünde mutlaka -m veya -n sesi bulunur: seninki, benimki, Selim'inki. Bu "ki" de bitişik yazılır.
3. Bağlaç "ki" — Ayrı
İki cümleyi birbirine bağlar: Neşeli ol ki genç kalasın. / Selim seni gördü ki çok sevindi. Ayrı yazılır.
4. Edat "ki" — Ayrı
Pekiştirme anlamı verir, cümle sonunda yer alır: Sana ne dedim ki? / Böyle de olmaz ki. Ayrı yazılır.
| "Ki" Türü | Yazım | Test |
|---|---|---|
| Sıfat yapan "ki" | Bitişik | "-ler" eklenince anlam bozulmaz: sabahkiler ✓ |
| İlgi zamiri "ki" | Bitişik | "-ler" eklenince anlam bozulmaz: seninkiler ✓ |
| Bağlaç "ki" | Ayrı | "-ler" eklenince anlam bozulur: ol kiler ✗ |
| Edat "ki" | Ayrı | "-ler" eklenince anlam bozulur: ne dedim kiler ✗ |
Her Zaman Bitişik Yazılan "ki'ler"
Bazı bağlaç ve edatlar kurala rağmen her zaman bitişik yazılır. Bunları ezberleyin:
sanki, oysa ki, madem ki, belki, halbuki, çünkü, meğer ki, illaki
KPSS İpucu: MSÜ 2021'de "oysa ki" bitişik yazılmıştır, bu soru çıkmıştır. "-ler" ekle — "aşağıdakiler, evdekiler, seninkiler" → anlam bozulmadı → bitişik. "Neşeli ol kiler" → anlamsız → ayrı.
8Sayıların ve "Mi" Ekinin Yazımı
Sayı yazımı ve "mi" sorusunun yazımı hem teorik hem pratik uygulamasıyla öğrenilmesi gereken kurallardır.
Sayıların Yazımı
Sayılar üç farklı biçimde yazılabilir:
- Tamamen rakamla: 35.742.147 (büyük sayılarda üçer üçer nokta konur)
- Tamamen yazıyla: otuz beş milyon yedi yüz kırk iki bin yüz kırk yedi (hepsi ayrı)
- Karma biçim: 35 milyon 742 bin 147 (milyon, milyar, bin sözcükleri yazıyla)
Para ve resmi belgelerde: Sayı bitişik yazılır ve başı sonu kapatılır: #35.346,00 TL#
Özel Sayı Durumları
- Yüzde ve binde işaretleri: Araya boşluk konmaz: %40 (doğru), % 40 (yanlış). Binde için: ‰67.
- Üleştirme sayıları: Yalnızca yazıyla yazılır, rakamla yazılamaz: beşer (doğru), 5er (yanlış).
- Ondalıklı sayılar: Virgülle ayrılır: 10,42 (on tam kırk iki yüzde).
- Bayağı kesirler: Payda esas alınır, önce payda söylenir: 2/4 = "dörtte iki" okunur.
- Sıra sayıları: Rakamla yazıldığında kesme işaretiyle bağlanır: "2'nci", "1'inci". Nokta ve "inci" birlikte kullanılamaz: "2'nci" (doğru), "2.inci" (yanlış).
- Belgisizlik anlamı taşıyan sayılar: "Bin bir çiçek topladım" → bin bir bitişik (çok sayıda, belgisiz anlam).
"Mi" Sorusunun Yazımı
"Mi/mı/mu/mü" her zaman ayrı yazılır. Kendisinden sonra gelen ekler ise "mi"ye bitişik yazılır.
- "Evde misiniz?" → "mi" ayrı, "-siniz" mi'ye bitişik
- "Gidecek miydik?" → "mi" ayrı, "-ydik" mi'ye bitişik
- "Seyir mi etti?" → araya "mi" girince ünlü düşmesi iptal olur, seyretmek ayrılır
KPSS İpucu: "İken", "ile", ek fiil (idi, imiş, ise) iki türlü yazılabilir: ayrı da bitişik de. "Güzel imiş" de doğru "güzelmiş" de doğru. Sınavda bunların ayrı ya da bitişik yazılmasında yanlışlık aranmaz; ama "de/da" ve "ki" de böyle bir rahatlık yoktur.
9Birleşik Sözcüklerin Yazımı — Bitişik Yazılanlar
Birleşik sözcüklerin bitişik mi ayrı mı yazılacağı, KPSS Türkçe'nin en çok soru çıkan bölümlerinden biridir. Temel kural anlaşılırsa çok sayıda sözcük kendiliğinden çözülür.
Temel Kural: İkinci Sözcükte Anlam Kaybı
İki sözcük birleşirken ikinci sözcük asıl anlamını kaybediyorsa bitişik yazılır. Kaybetmiyorsa ayrı yazılır.
- Kuşburnu: "Burun" mu? Hayır, bir bitki. İkinci sözcük anlamını kaybetti → bitişik.
- Deniz yılanı: Gerçekten bir yılan → ikinci sözcük anlamını korudu → ayrı.
Bitişik Yazılan Birleşik Sözcük Kategorileri
| Kategori | Örnekler |
|---|---|
| Bitki adları (ikinci sözcük anlam kaybetti) | kuşburnu, aslanağzı, karnıyarık (fasulye), akasyasefası |
| Hayvan adları | karagöz (balık), bozayı, alabalık, çakırkanat (ördek) |
| Hastalık adları | ittirseğe (dirsek değil), delibas, karabacak |
| Alet/eşya adları | kargaburnu (pense), gagaburun (gemi), kedigözü (lamba) |
| Yiyecek adları | hanımgöbeği, kadınbudu, dilberdudağı, alınazik, bülbülyuvası |
| Renk adları (renk anlamında) | camgöbeği, devetüyü, fildişi, kavuniçi, vapur dumanı |
| Oyun adları | beştaş, dokuztaş (oyun adı olarak) |
Dikkat — Renk Adları: Baklaçiçeği hem bitişik hem ayrı yazılabilir: bitki anlamındaysa "bakla çiçeği" (ayrı), renk anlamındaysa "baklaçiçeği" (bitişik). Cümleyi okuyarak hangisi olduğunu anlayın.
İsim + Etmek/Olmak Birleşikleri
İsim ile "etmek" veya "olmak" birleşirken ses düşmesi ya da ses türemesi gerçekleşiyorsa bitişik yazılır, gerçekleşmiyorsa ayrı.
- hissetmek (his + etmek → "s" türedi) → bitişik
- seyretmek (seyir + etmek → "i" düştü) → bitişik
- arz etmek (düşme/türeme yok) → ayrı
- fark etmek, terk etmek, alt etmek → ayrı
Düşme/türeme olmadığı halde her zaman bitişik yazılanlar (ezberlenecek):
def etmek/olmak, men etmek/olmak, katetmek, vadetmek, hamdetmek, cezbetmek, cem etmek, der etmek
Diğer Bitişik Yazım Kuralları
- Emir kipiyle kurulanlar: Albeni, çalçene, incitme, ateşkes, tutkal, seçal → bitişik.
- Ara yönler: Kuzeydoğu, güneybatı, kuzeybatı, güneydoğu → bitişik.
- "Baş" ön veya son unsur: Başhekim, başbakan, başöğretmen / aşçıbaşı, elebası, hekimbaşı → bitişik.
- "Hane, name, zade, zede": Dershane, kahvehane, kanunname, amcazade, depremzede → bitişik. (Hastane, eczane, pastane, postane, tersane → H düşerek "ane" kaldı.)
- Belgisiz anlam verenler: Biraz, birçok, birkaç, birtakım, hiçbir, herhangi → bitişik. (Pek çok ise ayrı: "pek" zarftır.)
- Ev kelimesiyle kurulanlar — gerçek ev değil: Aşevi, huzurevi, çayevi, polisevi, yayınevi → bitişik. Gerçek ev olanlar: dağ evi, bağ evi, ağaç evi, orman evi → ayrı.
- Özel adlarda sıfat + isim + coğrafi unsur: Kırşehir, Karadeniz, Yeşilırmak, Uludağ → bitişik.
- "Oğlu, kızı" ile kurulanlar: Erkezi, çapoğlu, insanoğlu → bitişik.
10Birleşik Sözcüklerde "Alt/Üst/Üzer" ve Sıfat Fiil Kuralı
Son yıllarda KPSS ve MSÜ sınavlarında en sık sorulan birleşik sözcük konusu "alt/üst/üzer" yapılarıdır. 2025 KPSS'de doğrudan sorulmuştur.
Alt / Üst / Üzer Sözcükleri
Bu sözcükler somut bir yeri gösteriyorsa ayrı, somut bir yeri göstermiyorsa bitişik yazılır.
| Cümle | Somut mu? | Yazım |
|---|---|---|
| Masa üstündeki kumanda | Evet, masaya dokunabilirsin | Ayrı: masa üstünde |
| Göz altına krem sürdü | Evet, göz altına dokunabilirsin | Ayrı: göz altı |
| Bilinçaltında yaşadıklarını biliyorum | Hayır, bilincin altına dokunamazsın | Bitişik: bilinçaltı |
| Adamı gözaltına aldılar | Hayır, mecazi anlam | Bitişik: gözaltına |
| Seni akşamüstü ararım | Hayır, akşamın üstü yok | Bitişik: akşamüstü |
| Suçüstü yakalandı | Hayır, suçun üstü yok | Bitişik: suçüstü |
Diğer bitişik alt/üst/üzer örnekleri: doğaüstü, gerçeküstü, olağanüstü, şuuraltı, ayaküstü, yüzüstü, ikindi üstü.
İkinci Sözcükte Sıfat Fiil Varsa
İki sözcük birleşiyor ve ikinci sözcükte sıfat fiil eki (-an/-en, -ar/-er/-r, -maz/-mez, -mış/-miş) varsa ve önüne isim gelebiliyorsa, sözcük bitişik yazılır.
- değerbilir insan → "değerbilir" sıfat fiil, önüne "insan" gelmiş → bitişik
- çöpçatan adam → sıfat fiil (-an), önüne isim geliyor → bitişik
- kargaburnu (pense) → anlamını kaybetti, bitişik
- kadirbilmez kişi → sıfat fiil (-mez), önüne "kişi" gelmiş → bitişik
Dikkat: Sıfat fiil yüklem görevindeyse bitişik yazılmaz: "O ne değer bilir?" cümlesinde "değer bilir" yüklem, önüne isim gelemiyor → ayrı. "Değerbilir insan" ise sıfat görevinde → bitişik. 2020 TYT'de bu ayrım doğrudan sorulmuştur.
Her İki Sözcükte de Fiil Kip Eki Varsa
İki sözcüğün her ikisinde de aynı kip eki varsa (her ikisinde de -dı/-di, ya da her ikisinde de -r/-ar/-er) ve söz birleşimi kalıplaşmışsa bitişik yazılır.
- İmam bayıldı, kaptı kaçtı, oldu bitti, şıp sevdi, kar yağdı kül bastı → her ikisinde de -dı/-di → bitişik
- Uyur gezer, konar göçer, okur yazar, yanar döner → her ikisinde de -r → bitişik
11Ayrı Yazılan Birleşik Sözcükler
İkinci sözcük asıl anlamını koruduğunda birleşik sözcük ayrı yazılır. Hayvan, bitki ve eşya adlarında bu ayrımı doğru yapmak sınavın can alıcı noktasıdır.
Gerçek Anlam Korunuyorsa Ayrı Yazılır
İkinci sözcük gerçek anlamıyla kullanılıyorsa ayrı yazılır.
Ayrı Yazılan Hayvan Adları (gerçek hayvan adı)
- Kuşlar: deve kuşu (gerçek kuş), muhabbet kuşu, saksı kuşu, tarla kuşu
- Balıklar: ada balığı, ateş balığı, dil balığı, ton balığı
- Böcekler: ağustos böceği, ateş böceği, cırcır böceği, hamam böceği, ipek böceği
- Yılanlar: deniz yılanı, ok yılanı, su yılanı
- Keçiler: Ankara keçisi, dağ keçisi, yaban keçisi
- Diğer: fındık faresi, Afrika domuzu, yaban domuzu
Ayrı Yazılan Bitki Adları (gerçek bitki parçası)
- Otlar: ayrık otu, çörek otu, güzel avrat otu, beş parmak otu
- Ağaçlar: mantar ağacı, tespih ağacı, ban ağacı
- Meyveler: dağ elması, yer elması, can eriği, gövem eriği
- Çiçekler: ateş çiçeği, altın çiçeği (gerçek çiçek olarak)
- Kökler: altın kökü, meyan kökü, eğir kökü
- Diğer: köpek üzümü, kuş üzümü, dağ armudu, at kestanesi, kuru fasulye, kuru incir
KPSS İpucu: 2024 TYT'de "cırcır böceği" ayrı yazımı sorulmuştur. 2021'de "ipek böceği" sorulmuştur. 2018'de "deniz yılanı" sorulmuştur. Bu kategoriden her yıl soru gelir: gerçek hayvan/bitki adı ise ayrı.
İtinayla Öğrenilmesi Gereken İstisnalar
Semizotu ve dereotu → gerçek "ot" olmalarına rağmen geleneksel olarak bitişik yazılır.
Çörekotu → "k" düşerek "çöre otu" biçiminde bitişik yazıldığı da görülür.
Renk olarak kullanılan bitkiler/hayvanlar: Bakla çiçeği (bitki) → ayrı; baklaçiçeği (renk) → bitişik.
İş, İş Gücü, İş Birliği
İş bölümü (ayrı), iş gücü (ayrı), iş birliği (ayrı) — her ikisi de gerçek anlamını koruduğu için ayrı yazılır.
Ön Sözcüğüyle Kurulan Birleşikler
Yalnızca üç sözcük ön- ile bitişik yazılır: önsezi, öngörü, önayak. Bunların dışındakiler ayrı: ön yargı, ön söz, ön muhasebe, ön hat.
Anlama Göre Değişen Yazım: Herhâlde / Her Hâlde
Aynı sözcük öbeği farklı anlamlarda hem bitişik hem ayrı yazılabilir:
- herhâlde (bitişik) → "galiba, büyük olasılıkla" anlamında: "Herhâlde bugün gelmez."
- her hâlde (ayrı) → "her durumda, her koşulda" anlamında: "Her hâlde başarılı olmak için çalışmalısın."
"Şey" sözcüğü istisnasız her zaman ayrı yazılır: her şey, bir şey, çok şey, hiçbir şey. Bitişik yazımı yoktur.
12İkilemeler, Deyimler, Pekiştirmeler ve Kısaltmalar
İkilemeler ve pekiştirmeler kısa ama kesin kurallarla öğrenilir; kısaltmalar sınavda noktalama konusuyla iç içe sorulur.
İkilemeler — Ayrı Yazılır
İkilemeler aralarına herhangi bir noktalama işareti konmadan ayrı yazılır: ağır ağır, yavaş yavaş, karış karış, abur cubur, baştan başa, saçak saçak.
Bitişik yazılan üç ikilem (istisnalar): birdenbire, giderek (git + gide → kalıplaşmış), altüst. Bu üçünü mutlaka ezberleyin, sınavda düzenli çıkar.
Deyimler — Ayrı Yazılır
Deyimlerin tüm sözcükleri ayrı yazılır: çam devirmek, çantada keklik, göz koymak, küplere binmek, akıntıya kürek çekmek.
Pekiştirmeli Sıfatlar — Bitişik Yazılır
Pekiştirme ile kurulan sıfatlar bitişik yazılır: masmavi, güpegündüz, yemyeşil, pepembe (pes pembe), sapsarı, sapasağlam.
Belirteç Olarak Kalıplaşmış Sözcükler
Bazı zaman ve durum belirteçleri bitişik yazılır: sabahleyin, akşamleyin, öğleyin, güneyin (gibi kalıplar).
Kısaltmalar
Kısaltmalara gelen ekler kesme işareti ile ayrılır. Ek seçiminde son harfin okunuşu esas alınır.
- TBMM'nin → son harf M, okunuşu "me" → -nin
- TDK'nin, TDK'ye, TDK'de → son harf K, okunuşu "ke" (ince) → ince ek
- NATO'nun → son harf O, okunuşu "o" → -nun
Dikkat — TDK tuzağı: K harfi Türkçede ince okunur ("ke"). Bu yüzden "TDK'ya" yanlış, "TDK'ye" doğrudur. Benzer: YÖK'e, YÖK'ün (K ince). "TDK'da" yanlış, "TDK'de" doğrudur.
Kısaltmaların noktası ek geldiğinde kullanılmaz: Alm.'dan değil, Alm'dan.
Ölçü birimleri kısaltmalarına ek gelmez: 5 kg (5 kg'a değil, "beş kiloya").
13KPSS'de Sık Çıkan Yazım Yanlışları
Sınav soruları belirli hata kalıpları etrafında döner. Bu kalıpları bilen aday, soruları hızla çözer.
En Çok Sorulan Konular (Son 5 Yıl)
- İkinci sözcük anlam kaybı: kuşburnu (bitişik) — deniz yılanı (ayrı)
- "Alt/üst/üzer" yapısı: bilinçaltı (bitişik) — masa üstü (ayrı) — 2025 KPSS
- "De/da" eki: bağlaç mı hal eki mi — 2024 KPSS
- İki noktadan sonra büyük/küçük — 2022 TYT
- Vali örneği (makam adları): bakan ile Bakan farkı — 2024 TYT
- Sıfat fiilinde bitişik/ayrı yazım — 2020 TYT
- Gün/ay adlarında büyük/küçük: rakam/yıl varsa büyük — 2018 MSÜ
- Eser adları ve tür adları: Milliyet gazetesi, Handan romanı
- Yapım eki / çekim eki — kesme işareti: Ankaralı (kesme yok) / Ankara'da (kesme var)
- Düzeltme işareti (şapka ^): kâr/kar, hâlâ/hala ayrımında kullanılır; yabancı sözcüklerde kullanılmaz (plan, doğru — plân, yanlış)
Sık Karıştırılan Sözcük Çiftleri
| Sözcük | Doğru Yazım | Açıklama |
|---|---|---|
| Ön söz / önsöz | ön söz (ayrı) | Sadece önsezi, öngörü, önayak bitişik |
| Derhane / dershane | dershane (bitişik) | Hane bitişik yazılır |
| Arz etmek | arz etmek (ayrı) | Düşme/türeme yok |
| Hissetmek | hissetmek (bitişik) | his+etmek: s türedi |
| Dağ evi / huzurevi | dağ evi (ayrı), huzurevi (bitişik) | Gerçek ev ayrı, sahte ev bitişik |
| Pek çok | pek çok (ayrı) | "Pek" zarftır |
| Birdenbire | birdenbire (bitişik) | İkilemede bitişik istisnası |
Genel Strateji: Yazım sorusunda her seçeneği incelerken şu sırayı izleyin: (1) Büyük/küçük harf — vali örneği, iki nokta kuralı var mı? (2) De/da — cümleden çıkarınca anlam bozuluyor mu? (3) Ki — "-ler" ekleyince anlam bozuluyor mu? (4) Birleşik sözcük — ikinci sözcük anlamını kaybetmiş mi?
Anahtar Bilgiler
- İki noktadan sonra cümle ya da özel isim gelirse büyük harf; cins isimli örnekler sıralanırsa küçük harf.
- Tırnak veya parantez içine cümle yazılırsa büyük harfle başlanır, noktalama işareti de içeride kalır.
- İki virgül veya iki kısa çizgi arasındaki ara cümleler (özel isim olmadıkça) küçük harfle başlar.
- Vali örneği: makam/unvan adı belirli bir kişinin yerine kullanılıyorsa büyük, genel anlamdaysa küçük.
- Gün ve ay adlarında 1-31 arasında rakamsal ibare ya da yıl varsa büyük, yoksa küçük.
- "De/da" eki cümleden çıkarılınca anlam bozulursa hal eki (bitişik), bozulmazsa bağlaç (ayrı).
- "Ki"nin sonuna "-ler" eklenince anlam bozulmazsa bitişik; bozulursa ayrı.
- Sanki, oysa ki, madem ki, belki, halbuki, çünkü, meğer ki, illaki → her zaman bitişik.
- "Mi/mı/mu/mü" her zaman ayrı; kendisinden sonra gelen ek "mi"ye bitişik yazılır.
- İkinci sözcük asıl anlamını kaybetmişse birleşik sözcük bitişik, korumuşsa ayrı yazılır.
- İsim + etmek/olmak yapısında ses düşmesi ya da türemesi varsa bitişik, yoksa ayrı.
- Alt/üst/üzer sözcükleri somut yer bildirirse ayrı (masa üstü), bildirmezse bitişik (bilinçaltı, suçüstü).
- Kurum ve kuruluş adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz (Türk Dil Kurumuna).
- Eser adlarında tür sözcüğü küçük yazılır: Milliyet gazetesi, Handan romanı. İstisna: Resmi Gazete.
- Birdenbire, altüst ve giderek — ikilemede bitişik yazılan üç istisna.
- Ön- eki yalnızca önsezi, öngörü, önayak ile bitişik; geri kalanlar ayrı: ön söz, ön yargı.
- Özel isimlere çekim eki (Ankara'da) kesme alır; yapım eki (Ankaralı, Türkçe) almaz.
- Düzeltme işareti (^) yalnızca anlam ayrımı için: kâr/kar, hâlâ/hala. Yabancı sözcüklere (plan, program) konmaz.
- Kısaltmalarda ek seçimi son harfin okunuşuna göre belirlenir: TDK'ye/TDK'nin (K ince okunur), TBMM'nin (M kalın).
Sıkça Sorulan Sorular
Yazım Kuralları konusu KPSS sınavında çıkar mı?
Evet, Yazım Kuralları konusu KPSS sınav müfredatında yer almaktadır. SoruCozme'de bu konuya özel test soruları ve konu anlatımı bulunmaktadır.
Yazım Kuralları konusunda test çözebilir miyim?
Evet, Yazım Kuralları konusunda SoruCozme platformunda ücretsiz test soruları mevcuttur. Konu anlatımını okuduktan sonra hemen test çözerek öğrendiğinizi pekiştirebilirsiniz.
SoruCozme'de kaç soru ve kaç konu var?
SoruCozme platformunda 13.700+ soru ve 299 konu bulunmaktadır. KPSS, DGS, YDS, TYT, Ehliyet, İngilizce ve Açık Öğretim sınavlarına yönelik tüm içerikler ücretsizdir.