İçindekiler · 8 Bölüm
Zaman Çizelgesi (1299-1595)
1299 — Osmanlı Beyliği kuruldu (Osman Bey, Söğüt-Domaniç)
1302 — Koyunhisar (Bafeus) Savaşı: ilk Osmanlı-Bizans savaşı
1326 — Bursa fethedildi, başkent yapıldı (Orhan Bey)
1345 — Karesioğulları alındı: ATSB yolunda ilk adım, deniz gücü kazanıldı
1353 — Çimpe Kalesi alındı: Rumeli'deki ilk toprak parçası
1363 — Sazlıdere Savaşı ile Edirne fethedildi (I. Murat)
1389 — I. Kosova Savaşı: Haçlılara karşı zafer; I. Murat şehit düştü
1396 — Niğbolu Savaşı: Yıldırım Bayezid, Haçlıları ağır yenilgiye uğrattı
1402 — Ankara Savaşı: Timur'a yenilgi, Fetret Devri başladı (1402-1413)
1444 — Varna Savaşı: II. Murat Haçlıları yendi
1453 — İstanbul'un Fethi (Fatih Sultan Mehmet, 21 yaşında)
1514 — Çaldıran Savaşı: Yavuz Sultan Selim, Safavileri yendi
1517 — Ridaniye Savaşı: Memlükler yıkıldı, Halifelik Osmanlı'ya geçti
1526 — Mohaç Savaşı: Macaristan alındı (Kanuni)
1538 — Preveze Deniz Zaferi: Akdeniz Türk gölü oldu
1566 — Kanuni Sultan Süleyman Zigetvar kuşatmasında vefat etti
Fatih Sultan Mehmet (1451-1481)
II. Mehmet, 1453'te 21 yaşında İstanbul'u fethederek Fatih unvanını almış ve Orta Çağ'ı sona erdirmiştir. Bizans İmparatorluğu yıkılmış, İstanbul yeni başkent yapılmıştır. 30 yıllık saltanatında 17 ülke fethetmiştir.
İstanbul'un Fethinin Nedenleri
- Anadolu ve Rumeli topraklarının bütünlüğünün sağlanması
- Bizans'ın Osmanlı şehzadelerini kışkırtması (Şehzade Orhan olayı)
- Hz. Peygamber'in hadis-i şerifindeki müjdeye nail olma arzusu
- İstanbul'un bilim ve kültür merkezi olması
- İstanbul Boğazı'ndaki ticaret gelirlerinin elde edilmesi
- Bizans'ın sürekli Avrupa'dan Haçlı ittifakı oluşturmasının engellenmesi
Fetih Hazırlıkları
- Rumeli Hisarı (Boğazkesen) yaptırıldı - Anadolu Hisarı'nın karşısına
- Şahi topları döküldü (Fatih'in tasarımı, Macar Urban'ın dökümü)
- 400 parça donanma hazırlandı
- Karamanoğulları, Venedik, Ceneviz ile saldırmazlık anlaşmaları
- Gemiler karadan yürütülerek Haliç'e indirildi (Bizans'ın zincir savunmasını aşmak için)
Fatih Döneminin Fetihleri
| Bölge | Alınan Yer | Önemi |
|---|---|---|
| Anadolu | Amasra (Ceneviz), Sinop (İsfendiyaroğulları), Konya-Karaman (Karamanoğulları), Trabzon (Rum İmp.) | Anadolu siyasi birliği büyük ölçüde sağlandı |
| Balkanlar | Sırbistan, Bosna, Arnavutluk, Mora, Eflak, Boğdan | Balkan hakimiyeti pekiştirildi |
| Denizler | Ege adaları, Eğriboz; 1475 Kırım | Karadeniz Türk gölü oldu |
| İtalya | Otranto limanı (1480) | Kızılelma ülküsü; Fatih'in ölümüyle kaybedildi |
| Doğu Anadolu | Otlukbeli (1473, Akkoyunlulara karşı) | Doğu sınırı güvenceye alındı |
Fatih'in alamadığı yerler: Belgrad ve Rodos. Bu iki yer Kanuni Sultan Süleyman tarafından alınacaktır.
Dikkat - ATSB ve ASB Farkı
ATSB (Anadolu Türk Siyasi Birliği): Anadolu'daki Türk beyliklerine son verme (Karamanoğulları, İsfendiyaroğulları). ASB (Anadolu Siyasi Birliği): Anadolu'daki tüm siyasi güçlere son verme (Ceneviz Amasra'sı, Trabzon Rum İmp. dahil). KPSS'de 14 kez sorulmuştur; sorunun ATSB mi ASB mi sorduğuna çok dikkat edin.
II. Bayezid Dönemi
II. Bayezid, Sofu veya Veli lakabıyla anılır. Babası Fatih'in aksine daha pasif bir politika izlemiş, büyük fetih hareketlerinden kaçınmıştır. Ancak donanmaya önem vererek deniz gücünü güçlendirmiştir.
Cem Sultan Olayı
II. Bayezid'in kardeşi Cem Sultan ile yaşanan taht kavgası, bir iç sorunken dış sorun haline gelmiştir. Cem Sultan önce Memlüklere, ardından Rodos şövalyeleri aracılığıyla Papa'ya sığınmıştır. Avrupa, Cem Sultan'ı sürekli bir koz olarak kullanmış; II. Bayezid bu yüzden aktif dış politika izleyememiştir. Cem Sultan 1495'te Napoli'de vefat etmiştir.
Bu dönemde 1484'te Kili ve Akkerman kaleleri alınarak Boğdan sahilleri denetim altına alınmıştır. 1499-1503 Osmanlı-Venedik savaşları yapılmıştır.
Yavuz Sultan Selim (1512-1520)
Tarihçiler tarafından "8 yıla 80 yıllık iş sığdırmış padişah" olarak nitelendirilen Yavuz Sultan Selim, at üstünden hiç inmemiş bir fatihdir. Babası II. Bayezid'i tahttan indirerek iktidara gelmiş ve doğu siyasetini benimsemiştir.
Seferleri ve Sonuçları
| Savaş | Tarih | Rakip | Sonuç |
|---|---|---|---|
| Çaldıran | 1514 | Safaviler (Şah İsmail) | Doğu Anadolu güvenceye alındı, Tebriz ele geçirildi |
| Turnadağ | 1515 | Dulkadiroğulları | ATSB kesin olarak sağlandı |
| Mercidabık | 1516 | Memlükler (Kansu Gavri) | Suriye ve Filistin alındı; Kansu Gavri öldü, Halife esir |
| Ridaniye | 1517 | Memlükler (Tomanbay) | Memlükler yıkıldı; Mısır alındı |
Ridaniye Savaşı'nın Sonuçları
- Halifelik Osmanlı Devleti'ne geçti (teokratik yapı güçlendi)
- Baharat Yolu Osmanlı denetimine girdi
- Kutsal Emanetler Topkapı Sarayı'na getirildi
- Mısır hazineleri İstanbul'a aktarıldı
- Venedik'in Kıbrıs için ödediği vergi artık Osmanlı'ya ödenmeye başladı
- Yavuz, Hadimü'l-Haremeyn (Mekke ve Medine'nin hizmetkarı) unvanını aldı
1519'da Bozoklu Celal (Tokat) ayaklanması yaşandı. Bu, Osmanlı tarihindeki ilk Celali isyanıdır.
Yavuz'un doğu siyasetinde İdris-i Bitlisi çok etkili olmuştur. "Heşt Behişt" (Sekiz Cennet) adlı eserin yazarı olan Bitlisi, Güneydoğu Anadolu ve Kuzey Irak'taki 25 bölgenin ikna yoluyla Osmanlı idaresine bağlanmasını sağlamıştır.
KPSS Ipucu
KPSS'de Mercidabık ile Ridaniye sık karıştırılır. Kansu Gavri'nin öldüğü ve Halife'nin esir alındığı savaş Mercidabık'tır; Memlüklerin yıkıldığı savaş ise Ridaniye'dir. Ayrıca Ridaniye savaşıyla eş zamanlı Avrupa'da Reform hareketi (Martin Luther, 1517) başlamıştır.
Kanuni Sultan Süleyman (1520-1566) - Zirve Dönemi
Kanuni Sultan Süleyman, 46 yıl ile en uzun süre tahtta kalan Osmanlı padişahıdır. Avrupalılar tarafından "Muhteşem Süleyman" (The Magnificent), Osmanlı tarihinde ise adaleti nedeniyle "Kanuni" olarak anılmıştır. Fatih'in tamamlayıcısıdır; Fatih'in alamadığı Belgrad ve Rodos'u almıştır.
Batı Seferleri (Avusturya ve Macaristan)
- 1521 Belgrad'ın Fethi: Orta Avrupa'nın kapısı açıldı
- 1522 Rodos'un Fethi: Fatih'in kuşatıp alamadığı ada (St. Jean şövalyeleri Malta'ya sürüldü)
- 1526 Mohaç Savaşı: 2 saatte Macaristan yenildi; Macar Kralı öldü
- 1529 I. Viyana Kuşatması: Kış şartları ve ağır topların getirilememesi nedeniyle alınamadı
- 1532 Alman Seferi: Şarlken karşısına çıkamadı
- 1533 İstanbul Antlaşması (İbrahim Paşa Antlaşması): Avusturya Arşidükü Ferdinand, Osmanlı sadrazamına protokolde denk sayıldı. Bu siyasi üstünlük 1606 Zitvatorok Antlaşması'na kadar sürdü.
Doğu Seferleri (İran - Safaviler)
- 1534-1535 İrakeyn (İki Irak) Seferi: Bağdat alındı
- 1555 Amasya Antlaşması: İran ile yapılan ilk resmi antlaşma
Deniz Seferleri
- 1538 Preveze Deniz Zaferi: Barbaros Hayrettin Paşa, Andre Doria komutasındaki Haçlı donanmasını yendi. Akdeniz Türk gölü oldu. (29 Eylül Donanma Günü)
- 1560 Cerbe Deniz Savaşı: Piyale Paşa, Kuzey Afrika hakimiyetini pekiştirdi
- 1538-1553 Hint Deniz Seferleri: Portekizlilere karşı 4 sefer düzenlendi; okyanus tipi gemilerin olmaması, Gücerat Sultanlığı'nın destek vermemesi ve bölgenin bilinmemesi nedeniyle başarısız oldu
Kapitülasyonlar
1535'te Fransa'ya ilk kapitülasyonlar verildi. Başlangıçta Akdeniz ticaretini canlandırmak ve coğrafi keşiflerin etkisini azaltmak amacıyla verilen bu ticari ayrıcalıklar, zamanla Osmanlı ekonomisinin zayıflamasına yol açacaktır.
Kanuni, 1566'da son seferi olan Zigetvar kuşatması sırasında vefat etmiştir. Ölümü ordudan gizlenerek kale fethedilmiştir.
KPSS Ipucu
1533 İstanbul Antlaşması KPSS'nin en sık sorduğu antlaşmalardan biridir. "Avusturya Arşidükü Osmanlı sadrazamına denk" ifadesi siyasi üstünlüğü gösterir. Bu üstünlüğün kaybedildiği 1606 Zitvatorok Antlaşması'nda ise arşidük padişaha denk sayılmıştır.
Yükselme Döneminin Sonu: II. Selim ve III. Murat (Sokullu Dönemi)
Kanuni'nin vefatından sonra tahta çıkan II. Selim (Sarı Selim, 1566-1574) ve III. Murat (1574-1595) dönemlerinde devlet yönetimi büyük ölçüde Sokullu Mehmet Paşa'nın elindeydi. Sokullu'nun sadrazamlık dönemi (1565-1579) yükselmenin son parlak sayfalarını oluşturur.
Sokullu Dönemi Gelişmeleri
- 1571 Kıbrıs'ın Fethi: Venediklilerden alındı (II. Selim dönemi)
- 1571 İnebahtı Deniz Savaşı: Osmanlı donanması Haçlı donanması tarafından yakıldı. Sokullu'nun ünlü sözü: "Biz sizden Kıbrıs'ı alarak kolunuzu kestik, siz donanmamızı yakarak sakalımızı tıraş ettiniz. Kesilmiş kol bir daha bitmez ama tıraş edilen sakal daha gür çıkar."
- 1574 Tunus'un kesin fethi: İspanyollardan alındı
- Don-Volga Kanal Projesi: Karadeniz ile Hazar Denizi'ni birleştirme girişimi (tamamlanamadı)
- Süveyş Kanal Projesi: Akdeniz ile Kızıldeniz'i birleştirme girişimi (tamamlanamadı)
Osmanlı'nın Doğuda En Geniş Sınırları
1590 Ferhat Paşa Antlaşması ile Osmanlı Devleti doğuda en geniş sınırlarına ulaşmıştır (Hazar Denizi'ne kadar). Bu antlaşma III. Murat döneminde imzalanmıştır.
Sokullu Mehmet Paşa'nın 1579'da suikaste uğraması ile yükselme dönemi sona ermiştir. Bu tarihten sonra duraklama dönemi başlar.
Önemli Savaşlar ve Antlaşmalar Tablosu
Kuruluş Dönemi Savaşları
| Savaş | Tarih | Padişah | Rakip |
|---|---|---|---|
| Koyunhisar (Bafeus) | 1302 | Osman Bey | Bizans |
| Maltepe (Palekanon) | 1329 | Orhan Bey | Bizans (III. Andronikos yaralı kaçtı) |
| Sazlıdere | 1363 | I. Murat | Bizans (Edirne fethi) |
| Sırpsındığı | 1364 | I. Murat | Haçlılar |
| I. Kosova | 1389 | I. Murat | Haçlılar (I. Murat şehit) |
| Niğbolu | 1396 | Yıldırım Bayezid | Haçlılar |
| Ankara | 1402 | Yıldırım Bayezid | Timur (yenilgi, Fetret Devri) |
| Varna | 1444 | II. Murat | Haçlılar |
| II. Kosova | 1448 | II. Murat | Haçlılar |
Yükselme Dönemi Savaşları ve Antlaşmaları
| Savaş / Antlaşma | Tarih | Padişah | Önemi |
|---|---|---|---|
| İstanbul'un Fethi | 1453 | Fatih | Orta Çağ sona erdi |
| Otlukbeli | 1473 | Fatih | Akkoyunlular yenildi |
| Çaldıran | 1514 | Yavuz | Safaviler yenildi |
| Mercidabık | 1516 | Yavuz | Suriye-Filistin alındı |
| Ridaniye | 1517 | Yavuz | Memlükler yıkıldı, Halifelik alındı |
| Mohaç | 1526 | Kanuni | Macaristan alındı |
| İstanbul Ant. | 1533 | Kanuni | Ferdinand sadrazama denk sayıldı |
| Preveze | 1538 | Kanuni | Akdeniz Türk gölü oldu |
| Amasya Ant. | 1555 | Kanuni | İran ile ilk resmi antlaşma |
| Ferhat Paşa Ant. | 1590 | III. Murat | Doğuda en geniş sınırlar |
KPSS'de Sık Çıkan Bilgiler
Padişah-Unvan Eşleştirmeleri
| Padişah | Unvan / Lakap | Önemli Ozelliği |
|---|---|---|
| Osman Bey | Fahrüddin | Devletin kurucusu |
| Orhan Bey | Sultanü'l Guzat (Gaziler Sultanı) | İlk sultan unvanı, birçok kurumun kurucusu |
| I. Murat | Hüdavendigar | Savaşta şehit düşen tek padişah |
| Yıldırım Bayezid | Sultan-ı Iklim-i Rum | ATSB'yi büyük ölçüde sağladı |
| Çelebi Mehmet | İkinci kurucu | Fetret Devri'ni sona erdirdi |
| Fatih Sultan Mehmet | Kayser-i Rum, Fatih | İstanbul fatihi, 17 ülke fethetti |
| Yavuz Sultan Selim | Hadimü'l-Haremeyn | 8 yılda toprakları 2.5 kat artırdı |
| Kanuni Sultan Süleyman | Muhteşem, Kanuni | 46 yıl tahtta, en uzun süre |
Sık Sorulan "İlk"ler
- İlk Osmanlı-Bizans savaşı: 1302 Koyunhisar (Bafeus) - Osman Bey
- Sultan unvanını kullanan ilk padişah: Orhan Bey
- Rumeli'ye geçişi sağlayan ilk üs: Çimpe Kalesi (1353)
- ATSB yolunda ilk adım: Karesioğullarının alınması (1345)
- Donanma gücü kazanma: Karesioğulları (Orhan Bey)
- Savaşta şehit düşen tek padişah: I. Murat (I. Kosova, 1389)
- Esir düşen tek padişah: Yıldırım Bayezid (Ankara, 1402)
- ATSB'nin kesin sağlanması: 1515 Turnadağ (Yavuz Sultan Selim)
- İran ile ilk resmi antlaşma: 1555 Amasya (Kanuni)
- Karadeniz Türk gölü: 1475 Kırım'ın fethi (Fatih)
- Akdeniz Türk gölü: 1538 Preveze (Kanuni)
- Doğuda en geniş sınır: 1590 Ferhat Paşa Antlaşması (III. Murat)
KPSS Ipucu
Veraset sistemi değişiklikleri çok sorulur: Osman Bey - "ülke hanedanın ortak malıdır"; I. Murat - "ülke hükümdar ve oğullarına aittir"; Fatih - "ülke padişahındır" (Kanunname-i Al-i Osman, kardeş katli); I. Ahmet - "Ekber ve Erşed sistemi" (en büyük ve en akıllı).
Bu Makaleden
Anahtar Bilgiler
- Fatih Sultan Mehmet 1453'te İstanbul'u fethetti; 17 ülke aldı; Kırım'ın alınmasıyla Karadeniz Türk gölü oldu
- Yavuz Sultan Selim 8 yılda toprakları 2.5 kat artırdı; 1515 Turnadağ ile ATSB kesin sağlandı; 1517 Ridaniye ile Halifelik Osmanlı'ya geçti
- Kanuni Sultan Süleyman zirve dönemi; 1533 İstanbul Antlaşması ile siyasi üstünlük; 1538 Preveze ile Akdeniz Türk gölü oldu
- 1590 Ferhat Paşa Antlaşması ile doğuda en geniş sınırlara ulaşıldı
- ATSB (Türk beyliklerine son verme) ile ASB (Anadolu'daki tüm siyasi güçlere son verme) ayrımı KPSS'de 14 kez sorulmuştur
Öğrendiklerini Pekiştir
Bu konuda kendini sına
Aynı dersten devam et.
Sıkça Sorulanlar
Bu konuda merak edilenler
Osmanlı Devleti Yükselme Dönemi konusu KPSS sınavında çıkar mı?
Evet, Osmanlı Devleti Yükselme Dönemi konusu KPSS sınav müfredatında yer almaktadır. SoruÇözme'de bu konuya özel test soruları ve konu anlatımı bulunmaktadır.
Osmanlı Devleti Yükselme Dönemi konusunda test çözebilir miyim?
Evet, Osmanlı Devleti Yükselme Dönemi konusunda SoruÇözme platformunda ücretsiz test soruları mevcuttur. Konu anlatımını okuduktan sonra hemen test çözerek öğrendiğinizi pekiştirebilirsiniz.
SoruÇözme'de kaç soru ve kaç konu var?
SoruÇözme platformunda 18.900+ soru ve 704 konu bulunmaktadır. KPSS, DGS, YDS, TYT, Ehliyet, İngilizce ve Açık Öğretim sınavlarına yönelik tüm içerikler ücretsizdir.
Daha Fazla Video Anlatımı
Tarih kategorisindeki diğer video anlatımlarımız.
47:14Osmanlı Devleti Dağılma Dönemi (XIX. Yüzyıl)
video konu anlatımını izle
20:42Osmanlı Devleti Gerileme Dönemi
video konu anlatımını izle
24:25Osmanlı Devleti Duraklama Dönemi
video konu anlatımını izle
22:38