İçindekiler · 6 Bölüm
Zaman Çizelgesi (1299-1595)
1299 — Osmanlı Beyliği kuruldu (Osman Bey, Söğüt-Domaniç)
1302 — Koyunhisar (Bafeus) Savaşı: ilk Osmanlı-Bizans savaşı
1326 — Bursa fethedildi, başkent yapıldı (Orhan Bey)
1345 — Karesioğulları alındı: ATSB yolunda ilk adım, deniz gücü kazanıldı
1353 — Çimpe Kalesi alındı: Rumeli'deki ilk toprak parçası
1363 — Sazlıdere Savaşı ile Edirne fethedildi (I. Murat)
1389 — I. Kosova Savaşı: Haçlılara karşı zafer; I. Murat şehit düştü
1396 — Niğbolu Savaşı: Yıldırım Bayezid, Haçlıları ağır yenilgiye uğrattı
1402 — Ankara Savaşı: Timur'a yenilgi, Fetret Devri başladı (1402-1413)
1444 — Varna Savaşı: II. Murat Haçlıları yendi
1453 — İstanbul'un Fethi (Fatih Sultan Mehmet, 21 yaşında)
1514 — Çaldıran Savaşı: Yavuz Sultan Selim, Safavileri yendi
1517 — Ridaniye Savaşı: Memlükler yıkıldı, Halifelik Osmanlı'ya geçti
1526 — Mohaç Savaşı: Macaristan alındı (Kanuni)
1538 — Preveze Deniz Zaferi: Akdeniz Türk gölü oldu
1566 — Kanuni Sultan Süleyman Zigetvar kuşatmasında vefat etti
Osmanlı Devleti'nin Kuruluşu ve Hızlı Büyüme Nedenleri
Osmanlı Devleti 1299 yılında Osman Bey tarafından Söğüt (Bilecik) ve Domaniç (Kütahya) arasındaki bölgede bir uç beyliği olarak kurulmuştur. Ertuğrul Gazi'nin Türkiye Selçuklu Devleti'nden yurtluk olarak aldığı bu topraklarda Osmanlılar, Bizans sınırına konumlanmıştır.
Osmanlı Devleti'nin kısa sürede büyümesinin temel nedenleri:
- Bizans'ın zayıflığı: Bizans'ta Kantakuzen ve Palaiologos aileleri arasındaki taht kavgaları; tekfurların merkezi dinlememesi ve halka ağır vergi yüklemesi
- Gaza ve cihat ruhu: Osmanlı savaşçılarının fetih motivasyonu ve manevi güç
- Yetenekli padişahlar: Kuruluştan Kanuni'ye kadar neredeyse tüm hükümdarlar güçlü liderlerdir
- Anadolu beylikleriyle başlarda iyi geçinme: Parayla satın alma (Hamitoğulları), çeyiz yoluyla toprak edinme (Germiyanoğulları), taht kavgalarından yararlanma (Karesioğulları)
- Avrupa'nın bölünmüşlüğü: Yüzyıl Savaşları (1337-1453), Ortodoks-Katolik çatışması, Balkanların siyasi parçalanmışlığı
- İskan, istimalet ve tımar politikaları: Fethedilen bölgelerin kalıcı hale getirilmesi
- Güçlü merkezi otorite: Taht kavgalarına rağmen devlet yapısının korunması
KPSS Ipucu
Müdara (görünüşte dostça geçinme) kavramı KPSS'de henüz gelmemiş ama gelebilecek bir soru tipidir. Osmanlı, Bizans tekfurlarıyla görünüşte dost olarak aralarındaki kavgalardan yararlanmıştır. Mihail Köse (Harmankaya tekfuru) bu politikanın en bilinen örneğidir ve sonradan Müslüman olarak Mihaloğulları akıncı sülalesini kurmuştur.
Osmanlı'nın Kuruluşunda Destek Veren Gruplar
- Gazian-ı Rum: Anadolu gazileri (savaşçı alperenler)
- Abdalan-ı Rum: Anadolu dervişleri ve ozanları
- Fakhian-ı Rum: Anadolu bilim ve hukuk insanları
- Bacıyan-ı Rum: Anadolu kadınları (Ahi Evran'ın eşi Fatma Kadın önderliğinde)
- Ahiler: Esnaf ve zanaatkar teşkilatı
- Alperenler: Samsa Çavuş, Konur Alp, Turgut Alp, Evrenos Gazi gibi yiğit savaşçılar
Osman Bey ve Orhan Bey Dönemleri
Osman Bey Dönemi (1299-1326)
Osman Bey, Fahrüddin lakabıyla bilinir. Söğüt ve Domaniç arasındaki bölgeden başlayarak çevredeki Bizans tekfurlarının topraklarını almıştır. Şeyh Edebali'nin kızı Bala Hatun ile evlenerek Ahilerden büyük destek sağlamıştır.
| Tarih | Olay | Önemi |
|---|---|---|
| 1285 | Kulacahisar alındı | İlk fetih hareketi |
| 1288 | Karacahisar alındı | İlk kadı ataması (Dursun Fakih), ilk vergi (bac), ilk hutbe |
| 1299-1300 | Bilecik, Yarhisar, Yenişehir, İnegöl | Beylik topraklarının genişlemesi |
| 1302 | Koyunhisar (Bafeus) Savaşı | İlk Osmanlı-Bizans savaşı |
Osman Bey döneminin ilkleri: ilk vergi (bac), ilk kadı ataması (Dursun Fakih), ilk para basımı (mangır/akçe), ilk tımar dağıtımı, Bilecik'teki demir madeninden silah üretimi. Bursa ve İznik'i kuşatmış ancak alamamış, fethi oğlu Orhan'a vasiyet etmiştir.
Orhan Bey Dönemi (1326-1362) - "Kuran" Padişah
Orhan Bey, Sultanü'l Guzat (Gaziler Sultanı) unvanını kullanarak Osmanlı Devleti'nde sultan unvanını kullanan ilk padişah olmuştur. Seyyah Ibn Batuta onu "Türkmen hükümdarlarının en ulusu" diye tanımlamıştır. "Orhan Kuran" diye akılda tutulur çünkü birçok kurumun temeli bu dönemde atılmıştır.
| İlk | Detay |
|---|---|
| İlk düzenli ordu | Yaya ve Müsellem birlikleri |
| İlk medrese | İznik Orhaniyesi (Müderris: Davud-u Kayseri) |
| İlk divan | Divan-ı Hümayun kuruldu |
| İlk vezir | Alaaddin Paşa (Orhan Bey'in ağabeyi) |
| İlk tersane | Karamürsel Tersanesi |
| İlk cami | Hacı Özbek Camii (İznik) |
| İlk saray | Bursa Bey Sarayı |
| İlk gümüş para | Akçe |
| İlk iskan | Bursa'dan Hayrabolu'ya (Tekirdağ) |
| İlk kul sistemi | Gayrimüslim çocukların devlet hizmetine alınması |
Siyasi olarak 1326'da Bursa'yı, 1329 Maltepe (Palekanon) Savaşı ile Kocaeli Yarımadasını, 1331'de İznik'i, 1337'de İzmit'i almıştır. 1345'te Karesioğullarını alarak hem Anadolu Türk siyasi birliği (ATSB) yolunda ilk adımı atmış hem de deniz gücü kazanmıştır. 1353'te Bizans taht kavgasında Kantakuzen'e yardım karşılığında Çimpe Kalesi alınarak Rumeli'deki ilk toprak parçası elde edilmiştir.
KPSS Ipucu
Bursa 1326'da fethedildi ancak başkent olması İznik'ten sonradır. Bursa kuşatma sırasında çok hasar gördüğü için imar çalışması gerekmiş, önce İznik başkent yapılmıştır. Başkent sıralaması: Söğüt (merkez) - İznik (geçici) - Bursa - Edirne - İstanbul.
I. Murat Dönemi (Hüdavendigar)
I. Murat, Hüdavendigar (hükümdar) lakabıyla bilinir ve savaş meydanında şehit düşen tek Osmanlı padişahıdır. Kurumsallaşma adına büyük adımlar atmıştır.
Temel Gelişmeler
- 1363 Sazlıdere Savaşı: Edirne fethedilerek başkent yapıldı
- Tımar sistemi: Toprak dağıtımının kurumsallaştırılması
- Pençik sistemi: Savaş esirlerinin 1/5'inin orduya alınması (devşirme sisteminin temeli)
- Yeniçeri Ocağı kuruldu: Kapıkulu ordusunun çekirdeği oluşturuldu
- Rumeli Beylerbeyliği: İlk beylerbeylik kuruldu (Lala Şahin Paşa)
- Hamitoğulları toprakları: 80.000 altın karşılığında satın alındı (İsparta, Yalvaç)
- Germiyanoğulları ile akrabalık: Devlet Sultan, oğlu Bayezid ile evlendirilerek Kütahya bölgesi çeyiz olarak alındı
Önemli Savaşlar
| Savaş | Tarih | Sonuç |
|---|---|---|
| Sazlıdere | 1363 | Edirne fethedildi, başkent yapıldı |
| Sırpsındığı | 1364 | Haçlılara karşı ilk büyük zafer |
| Çirmen | 1371 | Sırp kuvvetlerinin yenilgisi |
| I. Kosova | 1389 | Büyük Haçlı ittifakına karşı zafer; I. Murat şehit oldu |
Dikkat - Karıştırılan Bilgi
I. Murat, I. Kosova Savaşı sırasında savaş meydanını gezerken şehit edilmiştir. Yıldırım Bayezid ise Ankara Savaşı'nda esir düşmüş ve esarette ölmüştür. Kanuni Sultan Süleyman ise Zigetvar Seferi sırasında ordugâhında şehit olmuştur.
Yıldırım Bayezid, Fetret Devri, Çelebi Mehmet ve II. Murat
Yıldırım Bayezid (1389-1402)
Ermenek-Kütahya arasını son derece hızlı geçerek Yıldırım lakabını almıştır. Anadolu beyliklerinin çoğunu ele geçirerek Anadolu Türk siyasi birliğini büyük ölçüde sağlayan ilk padişah olmuştur. İstanbul'u kuşatmaya hazırlık için 1397'de Anadolu Hisarı'nı (Güzelce Hisar) yaptırmıştır.
- 1396 Niğbolu Savaşı: Avrupa'nın en büyük Haçlı ordusunu yenerek Avrupa'da büyük ses getirdi. Abbasi Halifesi'nden Sultan-ı Iklim-i Rum unvanını aldı.
- 1402 Ankara Savaşı: Timur'a yenildi ve esir düştü. Bu mağlubiyet Anadolu Türk siyasi birliğini bozdu; beylikler yeniden kuruldu.
Fetret Devri (1402-1413)
Yıldırım Bayezid'in oğulları (Süleyman Çelebi, İsa Çelebi, Musa Çelebi, Mehmet Çelebi) arasında 11 yıl süren taht kavgaları dönemidir. Osmanlı Devleti'nin en zayıf dönemidir. Beylikler yeniden bağımsızlık ilan etmiştir.
Çelebi Mehmet (I. Mehmet, 1413-1421)
Fetret Devri'ne son vererek devleti yeniden toparladığı için Osmanlı Devleti'nin ikinci kurucusu kabul edilir. Düzmece Mustafa isyanı bu dönemde yaşanmış, Mustafa Bizans'a sığınmıştır.
II. Murat (1421-1451)
Balkan hakimiyetini pekiştiren padişahtır. Tahtı iki kez 12 yaşındaki oğlu II. Mehmet'e (Fatih) bırakmış, iki kez geri dönmüştür.
- 1444 Varna Savaşı: Edirne-Segedin Antlaşması'nın bozulması üzerine tahttan inen II. Murat geri çağrıldı ve Haçlıları ağır yenilgiye uğrattı
- 1448 II. Kosova Savaşı: Haçlıların Balkanları geri alma umudunu kesin olarak sona erdirdi
KPSS Ipucu
KPSS'de "Osmanlı Devleti'nin ikinci kurucusu" denildiğinde cevap Çelebi Mehmet'tir. "Anadolu Türk siyasi birliğini büyük ölçüde sağlayan" denildiğinde cevap Yıldırım Bayezid'dir. "Kesin olarak sağlayan" denildiğinde ise cevap Yavuz Sultan Selim'dir (1515 Turnadağ Savaşı).
İskan, İstimalet ve Fetih Politikaları
Osmanlı Devleti'nin fethettiği toprakları kalıcı hale getirmesinde üç temel politika etkili olmuştur:
1. İskan (Yerleştirme ve Şenlendirme)
- Anadolu'dan Rumeli'ye Türkmen ailelerin göç ettirilmesi
- Genellikle gönüllülük esasına göre yapılır
- İskana tabi olanlara toprak, tarım araçları verilir; vergiden muaf tutulur
- Soğuk bölgeden gelenler soğuk bölgelere, sıcak bölgeden gelenler sıcak bölgelere yerleştirilir
- Kan davalı aileler birbirinden uzaklaştırılarak Anadolu'da huzur sağlanır
- Fethedilen bölgelerde yeni Müslüman köyler kurulur, Hristiyan köylerine dokunulmaz
- Cami, medrese, hamam, çeşme, köprü gibi imar faaliyetleri yapılır (şenlendirme)
2. İstimalet (Gönül Alma)
- Fethedilen bölgelerdeki gayrimüslim halkın dinine, diline, geleneklerine dokunulmaz
- Kiliselerin tamiri, dini bayramların kutlanması desteklenir
- Vergi yükleri hafifletilir (Bizans tekfurlarının ağır vergilerinin yerine)
- Hoşgörü ve karşılıklı güven ile halkın Osmanlı'ya ısındırılması sağlanır
- Bu politika sayesinde Osmanlı Balkanlarda 400-500 yıl hüküm sürmüştür
3. Tımar Sistemi
- Fethedilen topraklar sipahilere dağıtılarak hem asker yetiştirilir hem tarım sürekliliği sağlanır
- Toprak boş kalmaz, üretim devam eder
- Sipahi bölgenin güvenliğini sağlar
KPSS Ipucu
Osmanlı Devleti'nin farklı unsurları barış ve huzur içinde yaşattığı klasik dönemine Batı'da Pax Ottomana (Osmanlı Barışı) denilmiştir. İskan, istimalet, tımar ve şenlendirme kavramları KPSS'de defalarca sorulmuştur (2005'te iskan, 2019'da istimalet). Kavramların TDV Islam Ansiklopedisi tanımlarını bilin.
Bu Makaleden
Anahtar Bilgiler
- Osmanlı Devleti 1299'da Söğüt'te kurulmuş, Bizans'ın zayıflığı, gaza ruhu, iskan-istimalet politikaları ve yetenekli padişahlar sayesinde hızla büyümüştür
- Orhan Bey döneminde birçok "ilk" gerçekleşmiştir: ilk düzenli ordu, ilk medrese, ilk divan, ilk vezir, ilk tersane, ilk gümüş para
- I. Murat: Yeniçeri Ocağı, tımar sistemi, pençik sistemi; savaşta şehit düşen tek padişah (I. Kosova 1389)
- Yıldırım Bayezid ATSB'yi büyük ölçüde sağladı; 1402 Ankara Savaşı'nda Timur'a yenilerek 11 yıllık Fetret Devri'ni başlattı
- Çelebi Mehmet Fetret Devri'ni sona erdirerek devletin ikinci kurucusu sayılır
Öğrendiklerini Pekiştir
Bu konuda kendini sına
Sıkça Sorulanlar
Bu konuda merak edilenler
Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi konusu KPSS sınavında çıkar mı?
Evet, Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi konusu KPSS sınav müfredatında yer almaktadır. SoruCozme'de bu konuya özel test soruları ve konu anlatımı bulunmaktadır.
Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi konusunda test çözebilir miyim?
Evet, Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi konusunda SoruCozme platformunda ücretsiz test soruları mevcuttur. Konu anlatımını okuduktan sonra hemen test çözerek öğrendiğinizi pekiştirebilirsiniz.
SoruCozme'de kaç soru ve kaç konu var?
SoruCozme platformunda 13.700+ soru ve 323 konu bulunmaktadır. KPSS, DGS, YDS, TYT, Ehliyet, İngilizce ve Açık Öğretim sınavlarına yönelik tüm içerikler ücretsizdir.