Noktalama İşaretleri

Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda anlam bütünlüğünü ve doğru okunuşu sağlamak amacıyla kullanılır. KPSS Türkçe sınavında bu başlıktan her yıl 2-4 soru gelmekte olup yanlış kullanım tespiti ve eşleştirme biçiminde sorulmaktadır.

İşaret	Simge	Temel Görev
Nokta	.	Tamamlanmış cümle sonu, kısaltmalar, sıra sayıları
Virgül	,	Eş görevli sözcükler, sıralı cümleler, ara söz
Noktalı Virgül	;	Tür ve takımları ayırma, içinde virgül olan sıralı cümleler
İki Nokta	:	Örnek verme, açıklama, karşılıklı konuşma
Üç Nokta	...	Tamamlanmamış cümle, söylenmek istenmeyen söz
Soru İşareti	?	Soru cümlesi sonu, şüpheli bilgiler
Ünlem	!	Duygu, seslenme, uyarı
Kesme İşareti	'	Özel isme gelen çekim eki, kısaltmaya ek
Kısa Çizgi (Tire)	-	Satır sonu bölme, aralık bildirme, ara söz
Uzun Çizgi	—	Konuşma çizgisi (roman, hikaye diyaloğu)
Eğik Çizgi	/	Şiir dizelerini yan yana yazma, adres, tarih

Nokta, Türkçede en temel noktalama işaretidir. Tamamlanmış bir cümlenin sonuna, bazı kısaltmaların ardına ve sıra sayılarından sonra kullanılır.

1. Tamamlanmış Cümle Sonu

Yüklemi bulunan, anlamı tamamlanmış her cümlenin sonuna nokta konur. Cümle tamamlanmamışsa (yüklem yoksa) nokta yerine üç nokta kullanılır.

• Tüm derslerden geçmeyi başardın. — tamamlanmış, nokta
• Her gece bu ülkede ağlayarak... — tamamlanmamış, üç nokta

2. Kısaltmaların Sonuna

Kısaltma kuralları şöyledir:

• Hepsi büyük harfli kısaltmalarda nokta kullanılmaz: TDK, TBMM, KPSS
• İstisna: T.C., T. (Türkçe), M.Ö., M.S. gibi gelenekleşmiş kısaltmalar noktayla yazılır
• İçinde küçük harf bulunan kısaltmalardan ölçü birimlerinde nokta yoktur: kg, mm, m, g
• Ölçü birimi olmayan, içinde küçük harf bulunan kısaltmalarda nokta bulunur: yy. (yüzyıl), İng. (İngilizce), Alm. (Almanca), Dr., Doç.

3. Sıra Sayılarında

Rakamla yazılmış sıra sayılarından sonra nokta kullanılır. Rakamlar art arda gelirse sadece sona nokta yeterlidir.

• 16. yüzyıl — doğru
• Selim 8, 16 ve 19. soruları işaretledi. — sadece sona
• Madde 1. Madde 2. (ya da 1) 2) biçiminde) — nokta ya da parantez, ikisi birden olmaz

4. Tarihlerde

Tarih beş farklı biçimde yazılabilir. Ay adı yazıyla yazılırsa arada hiçbir işaret kullanılmaz; rakamla ya da Romen rakamıyla yazılırsa araya nokta veya eğik çizgi gelir.

• 15 Kasım 1984 — ay adı yazıyla, arada işaret yok
• 15.11.1984 — ay rakamla, nokta
• 15/11/1984 — eğik çizgi
• 15.XI.1984 — Romen rakamıyla, nokta
• 15/XI/1984 — Romen rakamıyla, eğik çizgi

5. Saatte

Saat ile dakikayı ayırmak için nokta kullanılır (iki nokta değil): 15.45, 13.05. Dakika sıfır ise okunmaz: 13.00 değil 13'te denir.

6. Büyük Sayılarda

Dört ve daha çok rakamlı sayılarda, sağdan soldan sayılarak üçer hanede nokta kullanılır (kolay okumak için): 4.573.000, 574.323.

7. Kaynakçada (Bibliyografik Künye)

Kitap kaynakçasında kişi adı, soyadı, eserin adı, yayınevi ve yıl gibi unsurlar arasına virgül konur; künye sonuna nokta gelir.

Virgül, KPSS Türkçe sınavında en çok sorgulanan noktalama işaretidir. Hem kullanıldığı yerler hem de kullanılmaması gereken yerler sınavda karşınıza çıkar.

1. Eş Görevli Sözcük ve Sözcük Grupları Arasında

Aynı görevde yer alan birden fazla sözcük ya da sözcük grubu art arda geldiğinde araya virgül konur.

• Kitapları, defterleri, kalemleri topladı. — eş görevli isimler
• Sessiz dereler, solgun ağaçlar, sarı güller... — eş görevli sıfat tamlamaları

2. Sıralı Cümleler Arasında

Ayrı yüklemleri olan cümleler yan yana sıralandığında aralarına virgül konur. İkinci cümle küçük harfle başlar.

• En çok ben çalıştım, diğerleri çalışmadı.
• Seni orada çok bekledim, hiç ayrılmadım.

3. Tırnak İçine Alınmayan Alıntı Cümlelerinden Sonra

Söz aktarımı tırnak içine alınmadan veriliyorsa alıntı cümlesinin bitiminde virgül kullanılır.

• Adamı burada gördüm, dedi. — tırnaksız alıntı, virgül
• "Adamı burada gördüm." dedi. — tırnaklı alıntı, tırnak içi nokta

4. Ara Söz ve Ara Cümlelerin Başına ve Sonuna

Cümle içine eklenen ve asıl cümlenin ögesi olmayan ara söz ile ara cümleler iki virgül (ya da iki kısa çizgi) arasına alınır.

• Ankara'yı, çocukluğumun berrak incisini, çok özledim. — ara söz (yüklem yok)
• Ahmet'i, belki bilirsiniz, çok iyi tanırım. — ara cümle (yüklem var: bilirsiniz)

5. Anlam Karışıklığını Engellemek İçin

Normalde sıfat ya da isim tamlamalarının arasına virgül gelmez. Ancak anlam belirsizliği oluşuyorsa virgül eklenir.

• Küçük, ağacın altında oturuyordu. — küçük biri oturuyor
• Küçük ağacın altında oturuyordu. — ağaç küçük

6. Özneden Sonra

Özne ile yüklem arasında birkaç sözcük bulunduğunda anlam karışıklığını önlemek için özneden sonra virgül kullanılır.

• Binnaz, yıllardır hayalini kurduğu arabayı almayı başardı.
• Bu tarihin akışını değiştiren ender olaylardan biri oldu. — virgülsüz anlam kayar
• Bu, tarihin akışını değiştiren ender olaylardan biri oldu. — virgülle anlam doğru

7. Hitap ve Seslenme Sözcüklerinden Sonra

Birine seslenerek ya da hitap ederek başlayan cümlelerde hitap sözcüğünden sonra virgül konur.

• Değerli meslektaşım, bu konuyu birlikte çözelim.
• Sevgili öğrencilerim, bugün önemli bir konu işleyeceğiz.

8. Onay ve Red Bildirenlerden Sonra

"Evet, hayır, peki, tamam, başüstüne, elbette" gibi sözcükler kendinden sonra gelen cümleyi bağlıyorsa ardına virgül konur.

• Tamam, çekelim.
• Hayır, onu yakalamayalım.

9. Uzun Cümlelerde Özneden Sonra

Cümle uzadığında özneyi belirginleştirmek için özneden sonra virgül konabilir.

Bu başlık KPSS sınavında son derece sık sorulmaktadır. Virgülün kullanılmaması gereken 6 yer ("yasak altılı") aşağıda açıklanmıştır.

1. Ve / Veya / Yahut Bağlacından Önce ve Sonra

Bu bağlaçlar sözcükleri zaten birbirine bağladığından ayrıca virgül gerekmez.

• Onu çözemedi ve, yıllarca aramadı. — yanlış
• Onu çözemedi ve yıllarca aramadı. — doğru

2. Ayrı Yazılan "De/Da" Bağlacından Önce ve Sonra

"De/da" bağlaç görevindeyken (yani "de" ayrı yazılıyorsa) önüne sonra virgül gelmez.

• Seni orada görmüş de, selam vermemiş. — yanlış
• Seni orada görmüş de selam vermemiş. — doğru

3. Tekrarlı Bağlaçların Arasına

"Ne...ne, hem...hem, ya...ya, ister...ister" gibi tekrarlı bağlaçların kullanıldığı yerlere virgül girmez.

• Ne coğrafyayı seviyor , ne matematiği. — yanlış
• Ne coğrafyayı seviyor ne matematiği. — doğru

4. Koşul Anlamındaki "Mı/Mi" Edatından Sonra

"Mı/mi" edatı "ince" yani koşul (eğer, -ınca) anlamı taşıdığında soru işareti de kullanılmaz, virgül de kullanılmaz.

• Eve ulaştın mı, bana haber ver. — yanlış
• Eve ulaştın mı bana haber ver. — doğru
• Akşam oldu mu sürüler döner. — koşul anlamı, ne virgül ne soru işareti

5. Şart Ekinden (Sa/Se) Sonra

Tek bir şart ekinin hemen arkasına virgül gelmez. Ancak cümlede iki şart eki varsa araya virgül konabilir.

• Onu görürsen , hemen bana haber vermelisin. — yanlış
• Onu görürsen hemen bana haber vermelisin. — doğru
• Onu görse, sevse anlardı. — iki şart eki var, virgül kullanılabilir

6. Zarf Fiillerden Sonra (Tek Zarf Fiil Varsa)

"-ip/-ıp, -arak/-erek, -ınca/-ince, -dıkça/-dikçe, -madan/-meden" gibi zarf fiil ekleriyle türetilmiş sözcüklerden sonra virgül gelmez. Ancak cümlede iki zarf fiil varsa aralarına virgül konabilir.

• Seni gördükçe , seviniyorum. — yanlış, tek zarf fiil
• Seni gördükçe seviniyorum. — doğru
• Bahçenin yanında görüp, buradan uzaklaşınca anlayacaksın. — iki zarf fiil, virgül kullanılabilir

Yasak Durum	Anahtar	İstisna
Ve/veya/yahut	Bağlaç zaten bağlamış	—
Ayrı yazılan de/da	Bağlaç görevinde	—
Tekrarlı bağlaç (ne...ne)	Bağlaç arası	—
Koşul mı/mi	Koşul anlamı (-ınca)	—
Şart eki sa/se	Tek şart eki	İki sa/se varsa araya gelir
Zarf fiil	Tek zarf fiil	İki zarf fiil varsa araya gelir
İsim/sıfat tamlaması arası	Tamlama bütünüdür	Anlam ayrımı gerekiyorsa konabilir

Noktalı virgül, virgülden güçlü ancak noktadan zayıf bir duraklama işaretidir. En temel kuralı şudur: Noktalı virgülün olabilmesi için önce virgül gereklidir. Virgül bulunmayan bir yerde noktalı virgül kullanılamaz.

1. Tür ve Takımları Ayırmak İçin

Bir grupta birden fazla tür ya da takım yer alıyorsa her türün kendi içi virgülle ayrılır, türler arasına ise noktalı virgül konur.

• Meyvelerden elma, armut, şeftali; sebzelerden domates, salatalık, biber topladım.
• Bugün tarih, coğrafya, felsefe; yarın matematik, fizik çalışacağım.
• Erkeklere Necati, Kadir; kızlara Ayşe, Fatma, Özge isimleri verilir.

2. İçinde Virgül Bulunan Sıralı Cümleleri Ayırmak İçin

Sıralı cümlelerin normal ayırıcısı virgüldür. Ancak cümlenin en az birinin kendi içinde virgül bulunuyorsa sıralı cümleler arasına noktalı virgül konur.

• Selim'i gördü, ona hiçbir şey anlatmadı. — iki cümlenin içinde virgül yok, araya virgül yeterli
• Annesini, babasını, amcasını çok sevdi; onlar hiç yanlış yapmadı. — birinci cümlenin içinde virgül var, araya noktalı virgül

3. Özneden Sonra (İçinde Virgül Bulunduğunda)

Özneden sonra normalde virgül gelir. Ancak cümlenin geri kalanında virgül bulunuyorsa özneden sonra noktalı virgül kullanılır.

• Halis; zeki, akıllı, becerikli bir gençti. — içinde virgül var, özneden sonra noktalı virgül
• Ahmet; kendisi gibi düşünmeyen Ali, Mustafa, Necati ve Murat'ı eleştirmekten geri durmadı.

İki nokta, kendisinden sonra açıklama, örnek ya da söz aktarımı geleceğini haber veren bir işarettir. Noktalı virgülle karıştırılmaması gerekir; bu iki işaretin kullanım yerleri birbirinden tamamen farklıdır.

Yazım Kuralıyla Bağlantısı

İki noktadan sonra gelen ifadenin ilk harfi şu kurala göre belirlenir:

• İki noktadan sonra cümle geliyorsa büyük harfle başlar.
• İki noktadan sonra özel isim geliyorsa büyük harfle başlar.
• İki noktadan sonra cins isimlerden oluşan örnekler sıralanıyorsa küçük harfle başlar.

1. Örnek Vermek İçin

Söylenenden önce "şunlar, bunlar, şöyle, aşağıdaki" gibi gönderme sözcükleri bulunuyorsa ardına iki nokta konur.

• Çağımızın hayatımızı çalan iletişim araçları şunlardır: telefon, bilgisayar, tablet.
• Bazı eşyalarımı severim: kalem, kitap... (arkası geliyor)

2. Açıklama Yapmak İçin

Bir cümleyi ya da ifadeyi açıklamak amacıyla kullanılır.

• Hayat felsefem bellidir: Erken kalkan yol alır.
• Konuyla ilgili tek gerçek şuydu: Vatan asla satılamaz.

3. Karşılıklı Konuşmalarda

Roman, hikaye, tiyatro gibi edebi eserlerde karşılıklı konuşmalarda konuşan kişinin adından sonra iki nokta konur.

• Ali: Dün neden gelmedin?
• Veli: Sana ne?

4. Konuşma Çizgisinden Önce (Virgülle Farkı)

Bu kural KPSS'de ince bir ayrıntı olarak sorulmuştur. Şuna dikkat edin:

Durum	İşaret	Örnek
Konuşan kişi, cümlenin ögesiyle bağlantılıysa	Virgül	Ali Bey seni seviyorum dedi. → Dedi yüklem, diyen Ali Bey → virgül
Konuşan kişi ayrı, konuşma bölümü ayrıysa	İki nokta	Ali Bey: Seni seviyorum. → Ali Bey sadece konuşan kişi → iki nokta

5. Uzun Ünlüyü Göstermek İçin (Ses Bilgisi)

Ses bilgisinde uzun ünlüyü göstermek amacıyla kullanılabilir: a:ile (uzun a ile okunur). Bu kullanım KPSS'de nadiren sorulur.

Üç nokta, anlatımın tamamlanmadığını ya da bazı bilgilerin atlandığını gösteren işarettir.

1. Tamamlanmamış (Eksiltili) Cümlelerin Sonuna

Yüklemi bulunmayan, anlatım olarak yarım bırakılmış cümlelerin sonuna üç nokta konur.

• Her gece bu ülkede ağlayarak...
• Onu orada öyle bir gördü ki...

2. Söylenmek İstenmeyen Yerlere

Kaba sayıldığı için ya da başka bir nedenden ötürü söylenmek istenmeyen sözcüklerin yerine üç nokta kullanılır.

• Her gün B... ilinin düşünü görüyorum. — yer adını söylemek istememiş
• Cinayeti C... işlemiş. — adı söylemek istemiyor

3. Alıntılarda Atlanılan Yerlere

Bir metinden alıntı yapılırken başına, ortasına ya da sonuna alınmayan bölümlerin yerine üç nokta konur.

• ...Her şeyi anlattığım gibiydi... — başı ve ortası atlanmış
• Tüm gece çalıştı, yoruldu... — sonu atlanmış

4. Sözü Okuyucuya Bırakmak İçin

Anlatıcı sözü keserek geri kalanı okuyucunun hayal gücüne bırakmak istediğinde üç nokta kullanır.

• Sana uğurlar olsun dostum, arkadaşım, kardeşim... — devamını sen tamamla
• Karşımızda uçsuz bucaksız bir deniz...

5. Soru İşareti veya Ünlemden Sonra Anlam Pekiştirmek İçin

Güçlü soru ya da ünlem anlatımını pekiştirmek için soru işareti veya ünlemden sonra üç nokta kullanılabilir. Ancak toplam üçe tamamlanır.

• Selim, kaç yaşındasın?.. — soru işareti (?) ardından iki nokta (..) eklenir, toplam 3 işaret
• Selim!.. — ünlem (!) ardından iki nokta (..) eklenir, toplam 3 işaret

Bu iki işaret birbirine yapısal açıdan benzer. Sınavda genellikle ikisini birlikte karşılaştıran sorular çıkmaktadır.

Soru İşareti — Kullanıldığı Yerler

1. Soru Bildiren Cümlelerin Sonuna

Soru sözcüğü içeren ya da ezgili biçimde soru bildiren cümlelerin sonuna soru işareti konur.

• Kaç kişi buraya gelmiş? — soru sözcüğü var (kaç)
• Yaşınız? — soru sözcüğü yok ama ezgili soru
• Adınız? — "adın ne" anlamı taşıyor

2. Belirsiz ve Şüpheli Bilgilerde (Parantez İçinde)

Tarihler, bilgiler ya da durumlar hakkında kesin olmadığını belirtmek için parantez içinde soru işareti kullanılır.

• Yunus Emre (1240?-1320) — doğum tarihi şüpheli
• Şair 1330 yılında (?) ilk tıp kitabını yazmış. — tarihten emin değil
• Antalya'dan Ankara'ya 3 saatte gitmiş (?). — inanılmaz buluyor

3. Koşul Anlamındaki "Mı/Mi" Kullanımında Dikkat

"Mı/mi" koşul (eğer, -ınca) anlamı taşıdığında soru işareti kullanılmaz; cümle noktayla biter.

• Eve ulaştın mı bana haber ver. — koşul, nokta
• Akşam oldu mu sürüler döner. — koşul (akşam olunca), nokta

4. Sıralı Soru Cümlelerinde

Art arda gelen soru cümlelerinden birincisi büyük, ikincisi küçük harfle başlıyorsa tek soru işareti sona konur; her ikisi büyük harfle başlıyorsa her birine ayrı soru işareti konur.

• Çok yakından mı bu sesler, çok uzaklardan mı? — ikincisi küçük, tek soru işareti sona
• Çok yakından mı bu sesler? Çok uzaklardan mı? — her ikisi büyük, ikişer soru işareti

Ünlem İşareti — Kullanıldığı Yerler

1. Duygu Bildiren İfadelerde

Sevinç, acı, korku, şaşkınlık, öfke gibi duyguları aktaran sözcük ve cümlelerin sonuna ünlem konur.

• Vah vah, çok üzüldüm!
• Ne mutlu Türküm diyene!
• Sınavı kazandın ya!

2. Seslenme ve Uyarılarda

Birine seslenirken ya da uyarı bildirirken kullanılır.

• Hey, insanoğlu!
• Selim, alo!

3. Parantez İçinde Ünlem: Alay ve Küçümseme

Parantez içinde soru işareti "şüphe" anlamı verirken parantez içindeki ünlem işareti "alay, tersini kastetme, küçümseme" anlamı verir.

• Ne kadar zeki (!) bir adam. — aslında zeki değil demek istiyor
• Onun evi ne kadar temiz (!) olur? — o kişinin temiz olmadığını ima ediyor

4. Sıralı Ünlem Cümlelerinde

Soru işaretindeki kuralla aynıdır: İkinci cümle küçük harfle başlıyorsa ünlem sona konur; büyük harfle başlıyorsa her cümleye ayrı ünlem.

• İmdat, yetişin! — yetişin küçük, ünlem sona
• İmdat! Yetişin! — Yetişin büyük, iki ünlem

Durum	Soru İşareti	Ünlem
Parantez içinde	Şüphe/belirsizlik	Alay/küçümseme
İkinci cümle küçük harfle	Sona tek soru işareti	Sona tek ünlem
İkinci cümle büyük harfle	Her cümleye soru işareti	Her cümleye ünlem
Sonra üç nokta ile pekiştirme	Toplam 3'e tamamla	Toplam 3'e tamamla

Kesme işareti, KPSS'de yazım yanlışı tespiti sorularında en sık karşılaşılan işarettir. Temel kural basittir: Özel isimlere gelen çekim ekleri kesmeyle ayrılır. Ancak çekim eki dışındaki durumlarda kesme işareti kullanılmaz.

Kesme İşareti KULLANILAN Durumlar

1. Özel İsme Gelen Çekim Eki

Kişi, yer, kurum, kitap adları gibi özel isimlere gelen çekim ekleri (ismin halleri, iyelik ekleri) kesmeyle ayrılır.

• Selim'e, Türkiye'ye, Çankırı'dan, Fatih'in
• Kadir'dir, Boğaz'dan, Konya'da

2. Kısaltmalara Gelen Ekler

Kısaltmalara ek getirildiğinde kesme işareti kullanılır. Hepsi büyük harfli kısaltmalarda son harfin okunuşu esas alınır: son harf ince ünlüyle okunuyorsa ince ek, kalın okunuyorsa kalın ek gelir.

• TDK'ye, TBMM'nin, KPSS'de
• Notadan sonra (yy., İng.) ek alırken kesme kullanılmaz: yy.dan

Kesme İşareti KULLANILMAYAN Durumlar

1. Özel İsme Yapım Eki Gelirse

Türkçe, Türklük, Konyalı gibi sözcükler özel isimden türetilmiş olsa da artık yeni anlam kazanmıştır. Bu sözcüklere kesme uygulanmaz.

• Türkçenin — Türkçenin (kesme yok)
• Türklükten — Türklükten (kesme yok)
• Konyalıdan — Konyalıdan (kesme yok)

2. Özel İsme "-lar/-ler" Çoğul Eki Gelirse

Özel isimlerin çoğul biçimleri kesme olmadan yazılır. Arkasına çekim eki gelse de yine kesme kullanılmaz.

• Türkler — Türkler
• Yunus Emreler — Yunus Emreler
• Türklerin — Türklerin (kesme yok)

3. Kurum, Kuruluş, Kurul, Oturum ve Birleşim Adlarına Gelen Ekler

Resmi kurum ve kuruluşların tam adlarına gelen ekler kesme işareti kullanılmadan yazılır.

• Türk Dil Kurumuna — Türk Dil Kurumuna (kesme yok)
• Bakanlar Kurulunda — Bakanlar Kurulunda (kesme yok)
• TBMM 112. birleşiminin — kesme yok
• İstisna: Avrupa Birliği kurum sayılmaz, Avrupa Birliği'ne kesme kullanılır

4. Sonunda Nokta veya Üst Simge Bulunan Kısaltmalara

İçinde küçük harf bulunan ve noktalı yazılan kısaltmalara ya da üs işareti içerenlere ek geldiğinde kesme kullanılmaz.

• yy.dan — yüzyıldan (kesme yok)
• İng.ye — İngilizceye (kesme yok)
• m²den — metrekareden (kesme yok)

Düzeltme işareti (^), eski adıyla şapka, belirli harflerin üstüne konulan bir işarettir. TDK'ye göre A, I ve U harflerinin üstüne kullanılır. Üç farklı görevi vardır.

1. Anlam Ayırt Etmek İçin

Söyleniş bakımından birbirine yakın ancak anlam bakımından farklı sözcükleri birbirinden ayırt etmek amacıyla kullanılır.

• adem (yokluk) — âdem (insan)
• adet (sayı) — âdet (gelenek)
• alem (bayrak) — âlem (dünya, herkes)
• hala (babanın kız kardeşi) — hâlâ (henüz)
• hal (sebze meyve piyasası) — hâl (durum)
• şura (şu yer) — şûra (danışma kurulu)

2. Arapça ve Farsçadan Gelen Sözcüklerde İnceltme Amacıyla

Arapça ve Farsçadan dilimize geçen sözcüklerde G ve K harfinden sonra gelen A ve U'nun üstüne düzeltme işareti konur. Özel isimlerde ise L harfinden sonra gelen A ve U'nun üstüne kullanılır.

• G'den sonra: dergâh, karargâh, yadigâr, gavur, güzergâh, gigar
• K'den sonra: dükkan, kafir, Hakkari, mahkum, sükun, mekan, kamil, kağıt
• Özel isimlerde L'den sonra: Halluk, Lale, Nalan, Balazığ, İslahiye, Ladik, Lapseki, Selanik

3. Nispet İsini Belirtme Ekinden Ayırt Etmek İçin

Nispet eki, isme sıfat anlamı katan "-i/-î" ekidir. Bu ek sözcüğü "...ile ilgili, ...e ait" anlamına dönüştürür. Belirtme ekiyle (iyelik) karıştırılmaması için düzeltme işareti kullanılır.

İsim	Belirtme Eki (iyelik)	Nispet Eki (sıfat yapan)
Atatürk	Atatürk'ün resmi (ona ait)	resmî yazışmalar (resmi nitelikte)
fizik	fizik ilmi (fiziğin ilmi)	ilmî tartışmalar (ilimle ilgili)
İslam	İslam dini (İslam'ın dini)	dinî ilimler (dine ait)

Tire, kısa çizgi olarak da bilinir. Uzun çizgi ise edebiyatta konuşma çizgisi adıyla kullanılır. İkisi birbiriyle karıştırılmamalıdır.

Kısa Çizgi (-) Kullanım Yerleri

1. Satır Sonunda Sözcük Bölünürken

Sözcük satıra sığmadığında heceleme kurallarına göre bölünür ve kısa çizgi kullanılır.

• Sonda tek harf bırakılamaz: "a-lırım" yanlış, en az iki harf bırakılmalı
• Birleşik sözcükler heceleme kurallarına göre bölünür: başöğretmen → ba-şöğret-men (kafaya göre değil)
• Özel isim bölünürken sadece kısa çizgi kullanılır, kesme ile kısa çizgi birlikte olmaz: Konya'- yanlış; Konya- doğru (satır sonu), Konya'ya doğru (kesme işareti başka yerde)

2. Ara Sözlerde

Ara sözler ve ara cümleler iki virgül yerine iki kısa çizgi arasına da alınabilir.

• Konya'yı — hayatımı adadığım ili — unutmadım.
• Ahmet'i — belki bilirsiniz — çok iyi tanırım.

3. Dil Bilgisinde Ekleri ve Kökleri Ayırmak İçin

Sözcüklerin eklerini ve köklerini göstermek amacıyla kısa çizgi kullanılır.

• gözlük-çü-lük — eklere ayrıştırma
• bat- → batmak (kök); bat-ı → isim yapım eki
• gül- → gülmek (fiil kökü), gül → bitki anlamı

4. "Arasında, İle, -dan -e" Anlamı Vermek İçin

İki sözcük arasında "ile, arasında, -dan -e" anlamı vermek için kısa çizgi kullanılır.

• 9-10 kişi → 9 ile 10 kişi arasında
• Konya-Afyon yolu → Konya ile Afyon arasındaki yol
• Türkçe-İngilizce sözlük → Türkçeden İngilizceye
• 7-12 yaş arası

5. Sayı Adları Yinelendiğinde Arasına Gelmez

Cümle içinde "sekiz on kişi, yirmi otuz lira" gibi yinelenen sayı adlarının arasına kısa çizgi konmaz.

• 8 10 kişi — kısa çizgi olmaz
• 20 30 lira — kısa çizgi olmaz

Uzun Çizgi (—) — Konuşma Çizgisi

Roman, hikaye ve tiyatro gibi edebi eserlerde konuşmalar başlangıcında kullanılır. Her yeni konuşmacının sözü yeni satırda uzun çizgiyle başlar.

• — Adamı getirdiniz mi?
• — Evet. Nerede peki?

Eğik Çizgi (/)

• Şiir dizelerini yan yana yazmak için: "Bana bir akşamüstü gel dedin / Koştum karanlıkla."
• Adres yazılırken apartman numarası ile daire numarası arasında: 5/15
• Semt ile şehir arasında: Çankaya/Ankara
• Tarihlerde nokta yerine: 15/11/1984
• Dil bilgisinde ekin farklı biçimlerini göstermek için: -acak/-ecek, -dı/-di/-du/-dü

Bu bölümde KPSS sınavında en çok karşılaşılan soru tipleri ve karıştırılan noktalar özetlenmiştir.

En Sık Sorulan Başlıklar

• Virgülün yasak yerleri — Yanlış kullanım tespiti (2019, 2021, 2024)
• Virgülün görevi eşleştirme — Hangi virgül hangi görevde (2022 TYT)
• Kesme işareti — Yapım eki / kurum adı / çoğul (2015, 2019)
• Noktalı virgül görevi — Tür-takım veya virgüllü cümle ayırma (her yıl)
• Düzeltme işareti — Üç görevin farklısını bulma (çok sık)
• Kısaltmalara ek — TDK'ye mi, TDK'ya mı (2019 KYK)

En Çok Karıştırılan Noktalar

Hızlı Özet — Kesme ve Virgül

Kural	Doğru	Yanlış
Özel isim + çekim eki	Türkiye'ye	Türkiyeye
Özel isim + yapım eki	Türkçenin	Türkçe'nin
Ve/veya öncesi	geldi ve gitti	geldi, ve gitti
Koşul mı	Akşam oldu mu döner.	Akşam oldu mu, döner?
Parantez içi ? ve !	(?) şüphe, (!) alay	Karıştırma