İçeriğe geç
Ana içeriğe atla
KPSSTürkçe

Noktalama İşaretleri

Nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, üç nokta, soru işareti, ünlem, kesme işareti, tire ve diğer noktalama işaretlerinin doğru kullanımı. KPSS Türkçe sınavında her yıl düzenli soru çıkan, kurallarla öğrenilmesi gereken kapsamlı bir konu.

Noktalama İşaretleri konu anlatımı: 12 bölüm, 22 dakikalık okuma süresi. KPSS sınavına hazırlanan öğrenciler için detaylı konu özeti. SoruÇözme platformunda 18.900+ soru ve 704 konuyla ücretsiz hazırlık yapabilirsiniz.

Veri: SoruÇözme
İçindekiler · 12 Bölüm

Noktalama İşaretlerine Genel Bakış

Noktalama işaretleri, yazılı anlatımda anlam bütünlüğünü ve doğru okunuşu sağlamak amacıyla kullanılır. KPSS Türkçe sınavında bu başlıktan her yıl 2-4 soru gelmekte olup yanlış kullanım tespiti ve eşleştirme biçiminde sorulmaktadır.

KPSS İpucu: Sınavda en çok virgülün kullanılamayacağı yerler (yasak altılı), kesme işaretinin kullanılmadığı durumlar ve noktalı virgül ile iki noktanın birbirinden ayrımı sorulmaktadır. Bu üç başlığa özellikle odaklanın.

İşaret Simge Temel Görev
Nokta . Tamamlanmış cümle sonu, kısaltmalar, sıra sayıları
Virgül , Eş görevli sözcükler, sıralı cümleler, ara söz
Noktalı Virgül ; Tür ve takımları ayırma, içinde virgül olan sıralı cümleler
İki Nokta : Örnek verme, açıklama, karşılıklı konuşma
Üç Nokta ... Tamamlanmamış cümle, söylenmek istenmeyen söz
Soru İşareti ? Soru cümlesi sonu, şüpheli bilgiler
Ünlem ! Duygu, seslenme, uyarı
Kesme İşareti ' Özel isme gelen çekim eki, kısaltmaya ek
Kısa Çizgi (Tire) - Satır sonu bölme, aralık bildirme, ara söz
Uzun Çizgi Konuşma çizgisi (roman, hikaye diyaloğu)
Eğik Çizgi / Şiir dizelerini yan yana yazma, adres, tarih

Nokta — Kullanım Kuralları

Nokta, Türkçede en temel noktalama işaretidir. Tamamlanmış bir cümlenin sonuna, bazı kısaltmaların ardına ve sıra sayılarından sonra kullanılır.

1. Tamamlanmış Cümle Sonu

Yüklemi bulunan, anlamı tamamlanmış her cümlenin sonuna nokta konur. Cümle tamamlanmamışsa (yüklem yoksa) nokta yerine üç nokta kullanılır.

  • Tüm derslerden geçmeyi başardın. — tamamlanmış, nokta
  • Her gece bu ülkede ağlayarak... — tamamlanmamış, üç nokta

2. Kısaltmaların Sonuna

Kısaltma kuralları şöyledir:

  • Hepsi büyük harfli kısaltmalarda nokta kullanılmaz: TDK, TBMM, KPSS
  • İstisna: T.C., T. (Türkçe), M.Ö., M.S. gibi gelenekleşmiş kısaltmalar noktayla yazılır
  • İçinde küçük harf bulunan kısaltmalardan ölçü birimlerinde nokta yoktur: kg, mm, m, g
  • Ölçü birimi olmayan, içinde küçük harf bulunan kısaltmalarda nokta bulunur: yy. (yüzyıl), İng. (İngilizce), Alm. (Almanca), Dr., Doç.

Dikkat — Kısaltmalara Ek Getirme: Hepsi büyük harfli kısaltmalara ek kısa hallerine göre getirilir ve kesme işareti kullanılır: TDK'ye, KPSS'ye, TBMM'ye. İçinde küçük harf olanlar ise uzun hallerine göre ek alır: kilogramın (kg'ın değil), yüzyılın, İngilizceyi. Ayrıca noktalı kısaltmalara ekten önce kesme işareti konmaz: yy.dan (yy.'dan değil).

3. Sıra Sayılarında

Rakamla yazılmış sıra sayılarından sonra nokta kullanılır. Rakamlar art arda gelirse sadece sona nokta yeterlidir.

  • 16. yüzyıl — doğru
  • Selim 8, 16 ve 19. soruları işaretledi. — sadece sona
  • Madde 1. Madde 2. (ya da 1) 2) biçiminde) — nokta ya da parantez, ikisi birden olmaz

4. Tarihlerde

Tarih beş farklı biçimde yazılabilir. Ay adı yazıyla yazılırsa arada hiçbir işaret kullanılmaz; rakamla ya da Romen rakamıyla yazılırsa araya nokta veya eğik çizgi gelir.

  • 15 Kasım 1984 — ay adı yazıyla, arada işaret yok
  • 15.11.1984 — ay rakamla, nokta
  • 15/11/1984 — eğik çizgi
  • 15.XI.1984 — Romen rakamıyla, nokta
  • 15/XI/1984 — Romen rakamıyla, eğik çizgi

5. Saatte

Saat ile dakikayı ayırmak için nokta kullanılır (iki nokta değil): 15.45, 13.05. Dakika sıfır ise okunmaz: 13.00 değil 13'te denir.

6. Büyük Sayılarda

Dört ve daha çok rakamlı sayılarda, sağdan soldan sayılarak üçer hanede nokta kullanılır (kolay okumak için): 4.573.000, 574.323.

KPSS İpucu: Büyük sayılarda kullanılan nokta ondalık anlamı taşımaz; 4.573.000 dört milyon beş yüz yetmiş üç bindir. Ondalık ayıracı olarak virgül kullanılır: 962,342 = 962 lira 342 kuruş.

7. Kaynakçada (Bibliyografik Künye)

Kitap kaynakçasında kişi adı, soyadı, eserin adı, yayınevi ve yıl gibi unsurlar arasına virgül konur; künye sonuna nokta gelir.

Virgül — Kullanıldığı Yerler

Virgül, KPSS Türkçe sınavında en çok sorgulanan noktalama işaretidir. Hem kullanıldığı yerler hem de kullanılmaması gereken yerler sınavda karşınıza çıkar.

1. Eş Görevli Sözcük ve Sözcük Grupları Arasında

Aynı görevde yer alan birden fazla sözcük ya da sözcük grubu art arda geldiğinde araya virgül konur.

  • Kitapları, defterleri, kalemleri topladı. — eş görevli isimler
  • Sessiz dereler, solgun ağaçlar, sarı güller... — eş görevli sıfat tamlamaları

2. Sıralı Cümleler Arasında

Ayrı yüklemleri olan cümleler yan yana sıralandığında aralarına virgül konur. İkinci cümle küçük harfle başlar.

  • En çok ben çalıştım, diğerleri çalışmadı.
  • Seni orada çok bekledim, hiç ayrılmadım.

3. Tırnak İçine Alınmayan Alıntı Cümlelerinden Sonra

Söz aktarımı tırnak içine alınmadan veriliyorsa alıntı cümlesinin bitiminde virgül kullanılır.

  • Adamı burada gördüm, dedi. — tırnaksız alıntı, virgül
  • "Adamı burada gördüm." dedi. — tırnaklı alıntı, tırnak içi nokta

4. Ara Söz ve Ara Cümlelerin Başına ve Sonuna

Cümle içine eklenen ve asıl cümlenin ögesi olmayan ara söz ile ara cümleler iki virgül (ya da iki kısa çizgi) arasına alınır.

  • Ankara'yı, çocukluğumun berrak incisini, çok özledim. — ara söz (yüklem yok)
  • Ahmet'i, belki bilirsiniz, çok iyi tanırım. — ara cümle (yüklem var: bilirsiniz)

5. Anlam Karışıklığını Engellemek İçin

Normalde sıfat ya da isim tamlamalarının arasına virgül gelmez. Ancak anlam belirsizliği oluşuyorsa virgül eklenir.

  • Küçük, ağacın altında oturuyordu. — küçük biri oturuyor
  • Küçük ağacın altında oturuyordu. — ağaç küçük

6. Özneden Sonra

Özne ile yüklem arasında birkaç sözcük bulunduğunda anlam karışıklığını önlemek için özneden sonra virgül kullanılır.

  • Binnaz, yıllardır hayalini kurduğu arabayı almayı başardı.
  • Bu tarihin akışını değiştiren ender olaylardan biri oldu. — virgülsüz anlam kayar
  • Bu, tarihin akışını değiştiren ender olaylardan biri oldu. — virgülle anlam doğru

7. Hitap ve Seslenme Sözcüklerinden Sonra

Birine seslenerek ya da hitap ederek başlayan cümlelerde hitap sözcüğünden sonra virgül konur.

  • Değerli meslektaşım, bu konuyu birlikte çözelim.
  • Sevgili öğrencilerim, bugün önemli bir konu işleyeceğiz.

8. Onay ve Red Bildirenlerden Sonra

"Evet, hayır, peki, tamam, başüstüne, elbette" gibi sözcükler kendinden sonra gelen cümleyi bağlıyorsa ardına virgül konur.

  • Tamam, çekelim.
  • Hayır, onu yakalamayalım.

9. Uzun Cümlelerde Özneden Sonra

Cümle uzadığında özneyi belirginleştirmek için özneden sonra virgül konabilir.

KPSS İpucu: Virgülün görevlerini eşleştirme biçiminde soran sorular çıkmaktadır. En sık sorulanlar: eş görevli sözcükler arası, sıralı cümle arası, ara söz başı-sonu ve özneden sonra. Bu dördünü mutlaka örnekle birlikte öğrenin.

Virgül — Kullanılmayan (Yasak) Yerler

Bu başlık KPSS sınavında son derece sık sorulmaktadır. Virgülün kullanılmaması gereken 6 yer ("yasak altılı") aşağıda açıklanmıştır.

1. Ve / Veya / Yahut Bağlacından Önce ve Sonra

Bu bağlaçlar sözcükleri zaten birbirine bağladığından ayrıca virgül gerekmez.

  • Onu çözemedi ve, yıllarca aramadı. — yanlış
  • Onu çözemedi ve yıllarca aramadı. — doğru

2. Ayrı Yazılan "De/Da" Bağlacından Önce ve Sonra

"De/da" bağlaç görevindeyken (yani "de" ayrı yazılıyorsa) önüne sonra virgül gelmez.

  • Seni orada görmüş de, selam vermemiş. — yanlış
  • Seni orada görmüş de selam vermemiş. — doğru

3. Tekrarlı Bağlaçların Arasına

"Ne...ne, hem...hem, ya...ya, ister...ister" gibi tekrarlı bağlaçların kullanıldığı yerlere virgül girmez.

  • Ne coğrafyayı seviyor , ne matematiği. — yanlış
  • Ne coğrafyayı seviyor ne matematiği. — doğru

4. Koşul Anlamındaki "Mı/Mi" Edatından Sonra

"Mı/mi" edatı "ince" yani koşul (eğer, -ınca) anlamı taşıdığında soru işareti de kullanılmaz, virgül de kullanılmaz.

  • Eve ulaştın mı, bana haber ver. — yanlış
  • Eve ulaştın mı bana haber ver. — doğru
  • Akşam oldu mu sürüler döner. — koşul anlamı, ne virgül ne soru işareti

5. Şart Ekinden (Sa/Se) Sonra

Tek bir şart ekinin hemen arkasına virgül gelmez. Ancak cümlede iki şart eki varsa araya virgül konabilir.

  • Onu görürsen , hemen bana haber vermelisin. — yanlış
  • Onu görürsen hemen bana haber vermelisin. — doğru
  • Onu görse, sevse anlardı. — iki şart eki var, virgül kullanılabilir

6. Zarf Fiillerden Sonra (Tek Zarf Fiil Varsa)

"-ip/-ıp, -arak/-erek, -ınca/-ince, -dıkça/-dikçe, -madan/-meden" gibi zarf fiil ekleriyle türetilmiş sözcüklerden sonra virgül gelmez. Ancak cümlede iki zarf fiil varsa aralarına virgül konabilir.

  • Seni gördükçe , seviniyorum. — yanlış, tek zarf fiil
  • Seni gördükçe seviniyorum. — doğru
  • Bahçenin yanında görüp, buradan uzaklaşınca anlayacaksın. — iki zarf fiil, virgül kullanılabilir

Dikkat — KPSS'de Sık Çıkan Ek Yasak: İsim ve sıfat tamlamalarının arasına virgül gelmez. "Annenin defteri" → araya virgül konamaz. "Beklenen gün geldi" → araya virgül konamaz. Bu kural 2024 sınavında da sorulmuştur.

Yasak Durum Anahtar İstisna
Ve/veya/yahut Bağlaç zaten bağlamış
Ayrı yazılan de/da Bağlaç görevinde
Tekrarlı bağlaç (ne...ne) Bağlaç arası
Koşul mı/mi Koşul anlamı (-ınca)
Şart eki sa/se Tek şart eki İki sa/se varsa araya gelir
Zarf fiil Tek zarf fiil İki zarf fiil varsa araya gelir
İsim/sıfat tamlaması arası Tamlama bütünüdür Anlam ayrımı gerekiyorsa konabilir
TestBuraya kadar öğrendiklerini şimdi test et

Noktalı Virgül — Kullanım Kuralları

Noktalı virgül, virgülden güçlü ancak noktadan zayıf bir duraklama işaretidir. En temel kuralı şudur: Noktalı virgülün olabilmesi için önce virgül gereklidir. Virgül bulunmayan bir yerde noktalı virgül kullanılamaz.

Dikkat: Noktalı virgül ile iki noktayı karıştırmayın. İkisinin kullanım yerleri tamamen farklıdır. Bu karıştırma KPSS'de tuzak olarak kullanılır.

1. Tür ve Takımları Ayırmak İçin

Bir grupta birden fazla tür ya da takım yer alıyorsa her türün kendi içi virgülle ayrılır, türler arasına ise noktalı virgül konur.

  • Meyvelerden elma, armut, şeftali; sebzelerden domates, salatalık, biber topladım.
  • Bugün tarih, coğrafya, felsefe; yarın matematik, fizik çalışacağım.
  • Erkeklere Necati, Kadir; kızlara Ayşe, Fatma, Özge isimleri verilir.

2. İçinde Virgül Bulunan Sıralı Cümleleri Ayırmak İçin

Sıralı cümlelerin normal ayırıcısı virgüldür. Ancak cümlenin en az birinin kendi içinde virgül bulunuyorsa sıralı cümleler arasına noktalı virgül konur.

  • Selim'i gördü, ona hiçbir şey anlatmadı. — iki cümlenin içinde virgül yok, araya virgül yeterli
  • Annesini, babasını, amcasını çok sevdi; onlar hiç yanlış yapmadı. — birinci cümlenin içinde virgül var, araya noktalı virgül

3. Özneden Sonra (İçinde Virgül Bulunduğunda)

Özneden sonra normalde virgül gelir. Ancak cümlenin geri kalanında virgül bulunuyorsa özneden sonra noktalı virgül kullanılır.

  • Halis; zeki, akıllı, becerikli bir gençti. — içinde virgül var, özneden sonra noktalı virgül
  • Ahmet; kendisi gibi düşünmeyen Ali, Mustafa, Necati ve Murat'ı eleştirmekten geri durmadı.

KPSS İpucu: Noktalı virgülü doğru şıkta bulmak için şunu sorun: "Bu cümlede daha önce virgül var mı?" Varsa noktalı virgül gerekebilir. Yoksa noktalı virgül yanlış seçenektir. 2021 KPSS lisans sınavında tekrarlı bağlaç olan "hem...hem" arasına yanlışlıkla noktalı virgül yerleştirilmiş seçenek çeldirici olarak kullanılmıştır.

İki Nokta — Kullanım Kuralları

İki nokta, kendisinden sonra açıklama, örnek ya da söz aktarımı geleceğini haber veren bir işarettir. Noktalı virgülle karıştırılmaması gerekir; bu iki işaretin kullanım yerleri birbirinden tamamen farklıdır.

Yazım Kuralıyla Bağlantısı

İki noktadan sonra gelen ifadenin ilk harfi şu kurala göre belirlenir:

  • İki noktadan sonra cümle geliyorsa büyük harfle başlar.
  • İki noktadan sonra özel isim geliyorsa büyük harfle başlar.
  • İki noktadan sonra cins isimlerden oluşan örnekler sıralanıyorsa küçük harfle başlar.

1. Örnek Vermek İçin

Söylenenden önce "şunlar, bunlar, şöyle, aşağıdaki" gibi gönderme sözcükleri bulunuyorsa ardına iki nokta konur.

  • Çağımızın hayatımızı çalan iletişim araçları şunlardır: telefon, bilgisayar, tablet.
  • Bazı eşyalarımı severim: kalem, kitap... (arkası geliyor)

2. Açıklama Yapmak İçin

Bir cümleyi ya da ifadeyi açıklamak amacıyla kullanılır.

  • Hayat felsefem bellidir: Erken kalkan yol alır.
  • Konuyla ilgili tek gerçek şuydu: Vatan asla satılamaz.

3. Karşılıklı Konuşmalarda

Roman, hikaye, tiyatro gibi edebi eserlerde karşılıklı konuşmalarda konuşan kişinin adından sonra iki nokta konur.

  • Ali: Dün neden gelmedin?
  • Veli: Sana ne?

4. Konuşma Çizgisinden Önce (Virgülle Farkı)

Bu kural KPSS'de ince bir ayrıntı olarak sorulmuştur. Şuna dikkat edin:

Durum İşaret Örnek
Konuşan kişi, cümlenin ögesiyle bağlantılıysa Virgül Ali Bey seni seviyorum dedi. → Dedi yüklem, diyen Ali Bey → virgül
Konuşan kişi ayrı, konuşma bölümü ayrıysa İki nokta Ali Bey: Seni seviyorum. → Ali Bey sadece konuşan kişi → iki nokta

Dikkat: Hem iki nokta hem uzun çizgi (konuşma çizgisi) birlikte kullanılamaz. "Pakize: — Neredeydin?" yanlıştır; ya "Pakize: Neredeydin?" ya da konuşma çizgisiyle yeni satırda verilmelidir.

5. Uzun Ünlüyü Göstermek İçin (Ses Bilgisi)

Ses bilgisinde uzun ünlüyü göstermek amacıyla kullanılabilir: a:ile (uzun a ile okunur). Bu kullanım KPSS'de nadiren sorulur.

Üç Nokta — Kullanım Kuralları

Üç nokta, anlatımın tamamlanmadığını ya da bazı bilgilerin atlandığını gösteren işarettir.

1. Tamamlanmamış (Eksiltili) Cümlelerin Sonuna

Yüklemi bulunmayan, anlatım olarak yarım bırakılmış cümlelerin sonuna üç nokta konur.

  • Her gece bu ülkede ağlayarak...
  • Onu orada öyle bir gördü ki...

2. Söylenmek İstenmeyen Yerlere

Kaba sayıldığı için ya da başka bir nedenden ötürü söylenmek istenmeyen sözcüklerin yerine üç nokta kullanılır.

  • Her gün B... ilinin düşünü görüyorum. — yer adını söylemek istememiş
  • Cinayeti C... işlemiş. — adı söylemek istemiyor

3. Alıntılarda Atlanılan Yerlere

Bir metinden alıntı yapılırken başına, ortasına ya da sonuna alınmayan bölümlerin yerine üç nokta konur.

  • ...Her şeyi anlattığım gibiydi... — başı ve ortası atlanmış
  • Tüm gece çalıştı, yoruldu... — sonu atlanmış

4. Sözü Okuyucuya Bırakmak İçin

Anlatıcı sözü keserek geri kalanı okuyucunun hayal gücüne bırakmak istediğinde üç nokta kullanır.

  • Sana uğurlar olsun dostum, arkadaşım, kardeşim... — devamını sen tamamla
  • Karşımızda uçsuz bucaksız bir deniz...

5. Soru İşareti veya Ünlemden Sonra Anlam Pekiştirmek İçin

Güçlü soru ya da ünlem anlatımını pekiştirmek için soru işareti veya ünlemden sonra üç nokta kullanılabilir. Ancak toplam üçe tamamlanır.

  • Selim, kaç yaşındasın?.. — soru işareti (?) ardından iki nokta (..) eklenir, toplam 3 işaret
  • Selim!.. — ünlem (!) ardından iki nokta (..) eklenir, toplam 3 işaret

KPSS İpucu: Üç noktadan sonra gelen metin büyük harfle başlar çünkü bir sonraki cümle başlamaktadır. Üç nokta sonrasındaki büyük/küçük harf kullanımı da sınavda sorulabilir.

Soru İşareti ve Ünlem İşareti

Bu iki işaret birbirine yapısal açıdan benzer. Sınavda genellikle ikisini birlikte karşılaştıran sorular çıkmaktadır.

Soru İşareti — Kullanıldığı Yerler

1. Soru Bildiren Cümlelerin Sonuna

Soru sözcüğü içeren ya da ezgili biçimde soru bildiren cümlelerin sonuna soru işareti konur.

  • Kaç kişi buraya gelmiş? — soru sözcüğü var (kaç)
  • Yaşınız? — soru sözcüğü yok ama ezgili soru
  • Adınız? — "adın ne" anlamı taşıyor

2. Belirsiz ve Şüpheli Bilgilerde (Parantez İçinde)

Tarihler, bilgiler ya da durumlar hakkında kesin olmadığını belirtmek için parantez içinde soru işareti kullanılır.

  • Yunus Emre (1240?-1320) — doğum tarihi şüpheli
  • Şair 1330 yılında (?) ilk tıp kitabını yazmış. — tarihten emin değil
  • Antalya'dan Ankara'ya 3 saatte gitmiş (?). — inanılmaz buluyor

3. Koşul Anlamındaki "Mı/Mi" Kullanımında Dikkat

"Mı/mi" koşul (eğer, -ınca) anlamı taşıdığında soru işareti kullanılmaz; cümle noktayla biter.

  • Eve ulaştın mı bana haber ver. — koşul, nokta
  • Akşam oldu mu sürüler döner. — koşul (akşam olunca), nokta

4. Sıralı Soru Cümlelerinde

Art arda gelen soru cümlelerinden birincisi büyük, ikincisi küçük harfle başlıyorsa tek soru işareti sona konur; her ikisi büyük harfle başlıyorsa her birine ayrı soru işareti konur.

  • Çok yakından mı bu sesler, çok uzaklardan mı? — ikincisi küçük, tek soru işareti sona
  • Çok yakından mı bu sesler? Çok uzaklardan mı? — her ikisi büyük, ikişer soru işareti

Ünlem İşareti — Kullanıldığı Yerler

1. Duygu Bildiren İfadelerde

Sevinç, acı, korku, şaşkınlık, öfke gibi duyguları aktaran sözcük ve cümlelerin sonuna ünlem konur.

  • Vah vah, çok üzüldüm!
  • Ne mutlu Türküm diyene!
  • Sınavı kazandın ya!

2. Seslenme ve Uyarılarda

Birine seslenirken ya da uyarı bildirirken kullanılır.

  • Hey, insanoğlu!
  • Selim, alo!

3. Parantez İçinde Ünlem: Alay ve Küçümseme

Parantez içinde soru işareti "şüphe" anlamı verirken parantez içindeki ünlem işareti "alay, tersini kastetme, küçümseme" anlamı verir.

  • Ne kadar zeki (!) bir adam. — aslında zeki değil demek istiyor
  • Onun evi ne kadar temiz (!) olur? — o kişinin temiz olmadığını ima ediyor

4. Sıralı Ünlem Cümlelerinde

Soru işaretindeki kuralla aynıdır: İkinci cümle küçük harfle başlıyorsa ünlem sona konur; büyük harfle başlıyorsa her cümleye ayrı ünlem.

  • İmdat, yetişin! — yetişin küçük, ünlem sona
  • İmdat! Yetişin! — Yetişin büyük, iki ünlem
Durum Soru İşareti Ünlem
Parantez içinde Şüphe/belirsizlik Alay/küçümseme
İkinci cümle küçük harfle Sona tek soru işareti Sona tek ünlem
İkinci cümle büyük harfle Her cümleye soru işareti Her cümleye ünlem
Sonra üç nokta ile pekiştirme Toplam 3'e tamamla Toplam 3'e tamamla
TestBuraya kadar öğrendiklerini şimdi test et

Kesme İşareti — Kullanıldığı ve Kullanılmadığı Yerler

Kesme işareti, KPSS'de yazım yanlışı tespiti sorularında en sık karşılaşılan işarettir. Temel kural basittir: Özel isimlere gelen çekim ekleri kesmeyle ayrılır. Ancak çekim eki dışındaki durumlarda kesme işareti kullanılmaz.

Kesme İşareti KULLANILAN Durumlar

1. Özel İsme Gelen Çekim Eki

Kişi, yer, kurum, kitap adları gibi özel isimlere gelen çekim ekleri (ismin halleri, iyelik ekleri) kesmeyle ayrılır.

  • Selim'e, Türkiye'ye, Çankırı'dan, Fatih'in
  • Kadir'dir, Boğaz'dan, Konya'da

2. Kısaltmalara Gelen Ekler

Kısaltmalara ek getirildiğinde kesme işareti kullanılır. Hepsi büyük harfli kısaltmalarda son harfin okunuşu esas alınır: son harf ince ünlüyle okunuyorsa ince ek, kalın okunuyorsa kalın ek gelir.

  • TDK'ye, TBMM'nin, KPSS'de
  • Notadan sonra (yy., İng.) ek alırken kesme kullanılmaz: yy.dan

Kesme İşareti KULLANILMAYAN Durumlar

Dikkat — Temel Kural: Özel isme yapım eki gelirse kesme işareti kullanılmaz. Yapım eki özel ismin anlamını değiştirip yeni bir sözcük türetir. Bu değişimden sonra oluşan sözcük artık özel isim sayılmaz.

1. Özel İsme Yapım Eki Gelirse

Türkçe, Türklük, Konyalı gibi sözcükler özel isimden türetilmiş olsa da artık yeni anlam kazanmıştır. Bu sözcüklere kesme uygulanmaz.

  • Türkçenin — Türkçenin (kesme yok)
  • Türklükten — Türklükten (kesme yok)
  • Konyadan — Konyalıdan (kesme yok)

2. Özel İsme "-lar/-ler" Çoğul Eki Gelirse

Özel isimlerin çoğul biçimleri kesme olmadan yazılır. Arkasına çekim eki gelse de yine kesme kullanılmaz.

  • Türkler — Türkler
  • Yunus Emreler — Yunus Emreler
  • Türklerin — Türklerin (kesme yok)

3. Kurum, Kuruluş, Kurul, Oturum ve Birleşim Adlarına Gelen Ekler

Resmi kurum ve kuruluşların tam adlarına gelen ekler kesme işareti kullanılmadan yazılır.

  • Türk Dil Kurumuna — Türk Dil Kurumuna (kesme yok)
  • Bakanlar Kurulunda — Bakanlar Kurulunda (kesme yok)
  • TBMM 112. birleşiminin — kesme yok
  • İstisna: Avrupa Birliği kurum sayılmaz, Avrupa Birliği'ne kesme kullanılır

4. Sonunda Nokta veya Üst Simge Bulunan Kısaltmalara

İçinde küçük harf bulunan ve noktalı yazılan kısaltmalara ya da üs işareti içerenlere ek geldiğinde kesme kullanılmaz.

  • yy.dan — yüzyıldan (kesme yok)
  • İng.ye — İngilizceye (kesme yok)
  • m²den — metrekareden (kesme yok)

KPSS İpucu: "Yapım eki varsa kesme yok" kuralı en çok sınavda karşınıza çıkan kesme kuralıdır. 2015 KPSS lisans sınavında "Çinlilerin" sözcüğünde hem yapım eki (-li) hem çoğul eki (-ler) bulunduğundan kesme kullanılmayacağı sorusu sorulmuştur.

Düzeltme İşareti (Şapka) — Üç Kullanım

Düzeltme işareti (^), eski adıyla şapka, belirli harflerin üstüne konulan bir işarettir. TDK'ye göre A, I ve U harflerinin üstüne kullanılır. Üç farklı görevi vardır.

1. Anlam Ayırt Etmek İçin

Söyleniş bakımından birbirine yakın ancak anlam bakımından farklı sözcükleri birbirinden ayırt etmek amacıyla kullanılır.

  • adem (yokluk) — âdem (insan)
  • adet (sayı) — âdet (gelenek)
  • alem (bayrak) — âlem (dünya, herkes)
  • hala (babanın kız kardeşi) — hâlâ (henüz)
  • hal (sebze meyve piyasası) — hâl (durum)
  • şura (şu yer) — şûra (danışma kurulu)

2. Arapça ve Farsçadan Gelen Sözcüklerde İnceltme Amacıyla

Arapça ve Farsçadan dilimize geçen sözcüklerde G ve K harfinden sonra gelen A ve U'nun üstüne düzeltme işareti konur. Özel isimlerde ise L harfinden sonra gelen A ve U'nun üstüne kullanılır.

  • G'den sonra: dergâh, karargâh, yadigâr, gavur, güzergâh, gigar
  • K'den sonra: dükkan, kafir, Hakkari, mahkum, sükun, mekan, kamil, kağıt
  • Özel isimlerde L'den sonra: Halluk, Lale, Nalan, Balazığ, İslahiye, Ladik, Lapseki, Selanik

3. Nispet İsini Belirtme Ekinden Ayırt Etmek İçin

Nispet eki, isme sıfat anlamı katan "-i/-î" ekidir. Bu ek sözcüğü "...ile ilgili, ...e ait" anlamına dönüştürür. Belirtme ekiyle (iyelik) karıştırılmaması için düzeltme işareti kullanılır.

İsim Belirtme Eki (iyelik) Nispet Eki (sıfat yapan)
Atatürk Atatürk'ün resmi (ona ait) resmî yazışmalar (resmi nitelikte)
fizik fizik ilmi (fiziğin ilmi) ilmî tartışmalar (ilimle ilgili)
İslam İslam dini (İslam'ın dini) dinî ilimler (dine ait)

KPSS İpucu: Düzeltme işaretinin görevini soran sorularda "diğerlerinden farklı" ifadesi aranır. Örnek: tezgâh (G'den sonra, 2. kullanım), hâlâ (anlam ayırt, 1. kullanım), resmî (nispet eki, 3. kullanım). 1. ve 2. kullanımın birbirine, 3. kullanımın diğerlerine nasıl benzediğini/farklılaştığını bilin.

Tire (Kısa Çizgi ve Uzun Çizgi) ile Eğik Çizgi

Tire, kısa çizgi olarak da bilinir. Uzun çizgi ise edebiyatta konuşma çizgisi adıyla kullanılır. İkisi birbiriyle karıştırılmamalıdır.

Kısa Çizgi (-) Kullanım Yerleri

1. Satır Sonunda Sözcük Bölünürken

Sözcük satıra sığmadığında heceleme kurallarına göre bölünür ve kısa çizgi kullanılır.

  • Sonda tek harf bırakılamaz: "a-lırım" yanlış, en az iki harf bırakılmalı
  • Birleşik sözcükler heceleme kurallarına göre bölünür: başöğretmen → ba-şöğret-men (kafaya göre değil)
  • Özel isim bölünürken sadece kısa çizgi kullanılır, kesme ile kısa çizgi birlikte olmaz: Konya'- yanlış; Konya- doğru (satır sonu), Konya'ya doğru (kesme işareti başka yerde)

2. Ara Sözlerde

Ara sözler ve ara cümleler iki virgül yerine iki kısa çizgi arasına da alınabilir.

  • Konya'yı — hayatımı adadığım ili — unutmadım.
  • Ahmet'i — belki bilirsiniz — çok iyi tanırım.

3. Dil Bilgisinde Ekleri ve Kökleri Ayırmak İçin

Sözcüklerin eklerini ve köklerini göstermek amacıyla kısa çizgi kullanılır.

  • gözlük-çü-lük — eklere ayrıştırma
  • bat- → batmak (kök); bat-ı → isim yapım eki
  • gül- → gülmek (fiil kökü), gül → bitki anlamı

4. "Arasında, İle, -dan -e" Anlamı Vermek İçin

İki sözcük arasında "ile, arasında, -dan -e" anlamı vermek için kısa çizgi kullanılır.

  • 9-10 kişi → 9 ile 10 kişi arasında
  • Konya-Afyon yolu → Konya ile Afyon arasındaki yol
  • Türkçe-İngilizce sözlük → Türkçeden İngilizceye
  • 7-12 yaş arası

5. Sayı Adları Yinelendiğinde Arasına Gelmez

Cümle içinde "sekiz on kişi, yirmi otuz lira" gibi yinelenen sayı adlarının arasına kısa çizgi konmaz.

  • 8 10 kişi — kısa çizgi olmaz
  • 20 30 lira — kısa çizgi olmaz

Uzun Çizgi (—) — Konuşma Çizgisi

Roman, hikaye ve tiyatro gibi edebi eserlerde konuşmalar başlangıcında kullanılır. Her yeni konuşmacının sözü yeni satırda uzun çizgiyle başlar.

  • — Adamı getirdiniz mi?
  • — Evet. Nerede peki?

Dikkat: Hem iki nokta hem konuşma çizgisi birlikte kullanılmaz. "Pakize: — Neredeydin?" yanlıştır. Ya iki nokta ya konuşma çizgisi kullanılır. Ayrıca konuşmalar tırnak içinde verildiğinde uzun çizgiye gerek yoktur.

Eğik Çizgi (/)

  • Şiir dizelerini yan yana yazmak için: "Bana bir akşamüstü gel dedin / Koştum karanlıkla."
  • Adres yazılırken apartman numarası ile daire numarası arasında: 5/15
  • Semt ile şehir arasında: Çankaya/Ankara
  • Tarihlerde nokta yerine: 15/11/1984
  • Dil bilgisinde ekin farklı biçimlerini göstermek için: -acak/-ecek, -dı/-di/-du/-dü

KPSS'de Sık Çıkan Soru Kalıpları ve Özet

Bu bölümde KPSS sınavında en çok karşılaşılan soru tipleri ve karıştırılan noktalar özetlenmiştir.

En Sık Sorulan Başlıklar

  • Virgülün yasak yerleri — Yanlış kullanım tespiti (2019, 2021, 2024)
  • Virgülün görevi eşleştirme — Hangi virgül hangi görevde (2022 TYT)
  • Kesme işareti — Yapım eki / kurum adı / çoğul (2015, 2019)
  • Noktalı virgül görevi — Tür-takım veya virgüllü cümle ayırma (her yıl)
  • Düzeltme işareti — Üç görevin farklısını bulma (çok sık)
  • Kısaltmalara ek — TDK'ye mi, TDK'ya mı (2019 KYK)

En Çok Karıştırılan Noktalar

Sık Hata 1 — Virgül vs Noktalı Virgül: Sıralı cümle arası virgül, sıralı cümlenin birinde virgül varsa noktalı virgül. İkisi birbirinin yerine geçemez.

Sık Hata 2 — Noktalı Virgül vs İki Nokta: Noktalı virgül tür-takım ya da virgüllü cümle ayırır. İki nokta açıklama, örnek ve konuşmada kullanılır. Birbirinin yerini alamazlar.

Sık Hata 3 — Kesme + Mı/mi Koşul: "Türkçe'nin" yanlış — yapım eki var, kesme gelmez. "Türk Dil Kurumuna" kesme gerekmez. "Akşam oldu mu sürüler döner" → koşul mı, virgül de soru işareti de gelmez.

Hızlı Özet — Kesme ve Virgül

Kural Doğru Yanlış
Özel isim + çekim eki Türkiye'ye Türkiyeye
Özel isim + yapım eki Türkçenin Türkçe'nin
Ve/veya öncesi geldi ve gitti geldi, ve gitti
Koşul mı Akşam oldu mu döner. Akşam oldu mu, döner?
Parantez içi ? ve ! (?) şüphe, (!) alay Karıştırma

Bu Makaleden

Anahtar Bilgiler

  1. Nokta: Tamamlanmış cümle sonu, sıra sayıları, bazı kısaltmalar, tarih ve saat bölmesi
  2. Hepsi büyük harfli kısaltmalarda nokta kullanılmaz; T.C., M.Ö., M.S. gibi gelenekleşmiş kısaltmalar istisnadır
  3. Virgül: Eş görevli sözcükler, sıralı cümleler, ara söz, alıntı, özne ve hitaptan sonra
  4. Yasak Altılı: ve/veya/yahut, ayrı de, tekrarlı bağlaç, koşul mı, tek şart eki, tek zarf fiilden sonra virgül gelmez
  5. Noktalı virgül için önce virgül gereklidir; tür-takım ayırma ve içinde virgül olan sıralı cümlelerde kullanılır
  6. İki nokta: Örnek verme, açıklama, karşılıklı konuşma — noktalı virgülle asla karıştırılmaz
  7. Üç nokta: Tamamlanmamış cümle, söylenmek istenmeyen söz, alıntıda atlanan yer
  8. Soru işareti parantez içindeyse şüphe; ünlem parantez içindeyse alay/küçümseme anlamı
  9. Özel isme gelen çekim eki kesmeyle ayrılır; yapım eki, -lar eki, kurum adlarında kesme kullanılmaz
  10. Kısaltmalara ek getirilirken son harfin okunuşu esas alınır: TDK'ye (K→ke→ince), KYK'ye (K→ke→ince); rakam sonrası da kesme kullanılır: 1984'te, 2024'ün
  11. Kesme ile kısa çizgi (tire) birlikte kullanılmaz; sadece biri kullanılır
  12. Düzeltme işareti: anlam ayırt etme, G/K sonrası Arapça-Farsça kelimelerde inceltme, nispet eki ayırma
  13. Uzun çizgi (konuşma çizgisi) ile iki nokta yan yana kullanılmaz
  14. Şiir dizelerini yan yana yazarken eğik çizgi kullanılır
  15. Sıralı soru/ünlem cümlelerinde ikinci cümle küçük harfle başlıyorsa işaret sona konur; büyük harfle başlıyorsa her cümleye ayrı işaret

Öğrendiklerini Pekiştir

Bu konuda kendini sına

Benzer Konular

Aynı dersten devam et.

Sıkça Sorulanlar

Bu konuda merak edilenler

Noktalama İşaretleri konusu KPSS sınavında çıkar mı?

Evet, Noktalama İşaretleri konusu KPSS sınav müfredatında yer almaktadır. SoruÇözme'de bu konuya özel test soruları ve konu anlatımı bulunmaktadır.

Noktalama İşaretleri konusunda test çözebilir miyim?

Evet, Noktalama İşaretleri konusunda SoruÇözme platformunda ücretsiz test soruları mevcuttur. Konu anlatımını okuduktan sonra hemen test çözerek öğrendiğinizi pekiştirebilirsiniz.

SoruÇözme'de kaç soru ve kaç konu var?

SoruÇözme platformunda 18.900+ soru ve 704 konu bulunmaktadır. KPSS, DGS, YDS, TYT, Ehliyet, İngilizce ve Açık Öğretim sınavlarına yönelik tüm içerikler ücretsizdir.

İlgili Video Anlatımları

Bu konunun videosu henüz hazır değil; benzer Türkçe konularını izleyebilirsin.

Paylas:WhatsAppPaylas
Teste Geç