İçindekiler (17 bölüm)
1Kavram Haritası: Kamu Görevlileri ve İdari İşlemler
Konunun Genel Yapısı
- Kolluk: Kamu düzenini korumaya yönelik faaliyetler (İdari / Adli / Genel / Özel)
- Kamu Hizmeti: Devletin toplum yararına sunduğu düzenli ve sürekli faaliyetler
- Kamu Malları: Sahipsiz mallar, orta malları, hizmet malları
- Kamulaştırma / Devletleştirme / İstimval: İdarenin mal edinme yolları
- İdari İşlemler: 5 unsur (yetki, şekil, sebep, konu, amaç) + sakatlık halleri
- 657 DMK: İstihdam biçimleri, temel ilkeler, disiplin cezaları, izinler, istifa
2Kolluk Faaliyetleri
Kolluk, idarenin kamu düzenini korumak için yürüttüğü faaliyetlerin tümüne verilen addır. Kamu düzeni dört temel unsurdan oluşur:
| Unsur | Açıklama |
|---|---|
| Güvenlik | Bireylerin her türlü tehlike ve kazalara karşı korunması, asayişin sağlanması |
| Dirlik ve Esenlik | Hayatın olağan akışının devam etmesi; gürültü, kötü koku, ulaşım aksaması gibi durumların önlenmesi |
| Genel Salık | Bulaşıcı hastalıklara karşı koruma, halk sağlığının gözetilmesi |
| Genel Ahlak | Bireylerin dışa yansıyan davranışlarının toplumsal değerlere uygunluğu |
Dikkat: İnanç kamu düzeninin bir unsuru değildir. Devlet bireylerin inançlarına karışamaz. KPSS'de "Hangisi kamu düzeninin unsuru değildir?" sorusunda cevap inançtır.
İdari Kolluk ve Adli Kolluk Ayrımı
Kolluk faaliyetleri, kamu düzeninin bozulma anına göre ikiye ayrılır:
- İdari (Önleyici) Kolluk: Kamu düzeni bozulmadan önce faaliyet yürütür. Örneğin trafik polisinin trafiği düzene sokması, kafelerin denetlenmesi.
- Adli (Bastırıcı) Kolluk: Kamu düzeni bozulduktan sonra devreye girer. Örneğin suç işlendikten sonra savcının soruşturma başlatması, delillerin toplanması.
KPSS İpucu: "Olaydan önce = idari kolluk, olaydan sonra = adli kolluk" formulasıyla her soruyu çözebilirsiniz. Adli kolluğun başında cumhuriyet başsavcısı bulunur.
Genel ve Özel Kolluk
Genel idari kolluk tüm ülke genelinde kamu düzenini sağlar. Makamları: Cumhurbaşkanı, İçişleri Bakanı, vali, kaymakam. Personeli: polis (şehir içi), jandarma (kırsal), sahil güvenlik (kıyılar). Her üçü de İçişleri Bakanlığına bağlıdır.
Özel idari kolluk belirli bir alanda veya bölgede görev yapar. Belediyenin kolluk personeli zabıta, köyün kolluk personeli köy korucudur. Hizmet kollukları ise av kolluğu, orman kolluğu, gümrük kolluğu gibi belirli alanlarla sınırlıdır.
MİT (Millî İstihbarat Teşkilatı) siyasi kolluk olarak nitelendirilir ve doğrudan Cumhurbaşkanına bağlıdır. Gizli polistir, üniforması yoktur.
3Kamu Hizmeti ve Temel İlkeleri
Kamu hizmeti; devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin toplum yararı amacıyla, kamu gücü kullanarak düzenli ve sürekli biçimde yürüttüğü faaliyetlerdir. Eğitim, sağlık, güvenlik, ulaşım gibi hizmetler bu kapsama girer.
Kamu hizmetine egemen olan dört temel ilke vardır:
| İlke | Açıklama | Örnek |
|---|---|---|
| Süreklilik | Hizmetin kesintiye uğramadan yürütülmesi | Memur grev yapamaz, istifada 1 ay bekleme kuralı |
| Değişkenlik (Uyarlanma) | Hizmetin gelişen koşullara uyum sağlaması | Kara tahta yerine akıllı tahta, hızlı tren gibi yenilikler |
| Eşitlik (Tarafsızlık) | Herkesin hizmetten eşit biçimde yararlanması | Ayrım yapan memura kademe ilerlemesinin durdurulması cezası |
| Bedelsizlik | Kamu hizmetlerinin kar amacı güdülmeden yürütülmesi | İlköğretim devlet okullarında parasızdır |
KPSS İpucu: Kamu hizmetinin değişkenliği karşısında kazanılmış haklar ileri sürülemez. Örneğin metro hattı yapılırsa dolmuşçular "zarar görüyoruz" diyemez.
4Kamu Malları ve İdarenin Mal Edinme Yolları
Kamu Mallarının Türleri
| Tür | Tanım | Örnekler |
|---|---|---|
| Sahipsiz Mallar | Doğal yapılar, özel mülkiyete elverişli değil | Dağlar, tepeler, akarsular, denizler, kıyılar, ormanlar |
| Orta Malları | Kamunun doğrudan yararlanmasına bırakılmış mallar | Yollar, köprüler, meydanlar, parklar, mezarlıklar, pazar yerleri |
| Hizmet Malları | Belli bir kamu hizmeti için tahsis edilmiş yapılar | Hastane, okul, kütüphane, adliye binası, belediye binası, stat |
Kamulaştırma
Devlet ve diğer kamu tüzel kişilerinin, toplum yararı amacıyla özel mülkiyetteki taşınmaz malların tamamına veya bir kısmına gerçek karşılığı üzerinden genellikle peşin ödeyerek el koymasıdır.
- Genel kural: Bedel nakit ve peşin ödenir.
- Taksitlendirme: Tarım reformu, enerji/sulama projeleri gibi büyük projelerde 5 yılı geçmemek üzere eşit taksitlerle ödeme yapılabilir.
- Küçük çiftçi istisnası: Doğrudan doruya topraktan yararlanan küçük çiftçinin arazi bedeli her koşulda nakit ve peşin ödenmek zorundadır.
- Faiz: Taksitli ödemelerde kamu alacaklarındaki en yüksek faiz oranı uygulanır.
- Dava yolu: İptal davası idare mahkemesinde, bedel itiraz davası asliye hukuk mahkemesinde açılır.
İstimval (Zorunlu El Koyma)
Olağanüstü durumlarda (savaş, deprem, sel, yangın gibi) idarenin özel mülkiyetteki taşınır mallara (araç, kepçe, kamyon vb.) karşılığı ödenmek şartıyla geçici olarak el koymasıdır.
Devletleştirme
Kamu hizmeti niteliği taşıyan özel bir işletmenin, taşınır ve taşınmazıyla birlikte kanunla (TBMM kararıyla) devlet mülkiyetine geçirilmesidir. Kamulaştırmadan farkı: Kanunla yapılır, iptal davası Anayasa Mahkemesine açılır.
Kamulaştırmasız El Atma (Fiili Yol)
İdarenin kamulaştırma usul ve esaslarına uymadan, bedel ödemeden özel mülkiyetteki taşınmaza fiilen el koymasıdır. Bu durum hukuka aykırı olup Danıştay içtihadıyla "fiili yol" kavramı oluşmuştur. Vatandaş idare mahkemesine tam yargı (tazminat) davası açabilir.
Dikkat: Kamulaştırma = idari işlem (idare mahkemesi). Devletleştirme = kanun (Anayasa Mahkemesi). İstimval = olağanüstü durum + taşınır mal. Bu üç kavram sıklıkla karıştırılır.
5İdari İşlemler ve Özellikleri
İdari işlem; idari bir makam tarafından kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla, hukukun kendisine tanıdığı kamu gücünü kullanarak tek yönlü irade beyanıyla yapılan, kesin ve yürütülmesi zorunlu yazılı işlemlerdir.
İdari İşlemlerin Özellikleri
- İcrailik: İdari işlem, ilgilisinin rızasına bakılmaksızın hukuk dünyasında sonuç doğurur. Örneğin disiplin cezası verildiğinde örencinin onayı aranmaz.
- Resen İcrailik: İdare, aldığı kararı mahkeme kararına gerek kalmadan bizzat kendisi uygular.
- Hukuka Uygunluk Karinesi: İdari işlem, idari yargıda iptal edilmedikçe hukuka uygun kabul edilir.
- Tek Taraflılık: Genel olarak karşı tarafın onayı gerekmez (istisna: idari sözleşmeler iki taraflıdır).
Bireysel ve Düzenleyici İdari İşlemler
- Bireysel: Muhatabı ismen belli olan işlemler. Örn: memur atama, disiplin cezası, kamulaştırma kararı.
- Düzenleyici: Genel, soyut, kişilik dışı kurallar koyan işlemler. Örn: Cumhurbaşkanı kararnamesi, yönetmelik, genelge.
6İdari İşlemin Beş Unsuru
Her idari işlemde mutlaka beş unsur bulunur. Bunlardan herhangi birinde hukuka aykırılık varsa idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
| Unsur | Soru | Örnek Aykırılık |
|---|---|---|
| Yetki | İşlemi kim yapabilir? | Encümen yerine belediye meclisinin kamulaştırma kararı vermesi |
| Şekil | Hangi usul izlenerek yapılmıştır? | Memura savunma hakkı verilmeden ceza verilmesi |
| Sebep | İşlemin hukuki dayanağı nedir? | Kopya çekmeyen örenciye kopya cezası verilmesi |
| Konu | İşlemin doğurduğu hukuki sonuç | 1 haftalık ceza yerine 3 hafta uzaklaştırma |
| Amaç | Kamu yararı var mı? | Kişisel öç alma amacıyla kamulaştırma yapmak |
KPSS İpucu: 2024 orta öretim sınavında "İdari işlemin unsurlarından biri değildir" sorusu gelmiştir. Cevap: "Öneri" — böyle bir unsur yoktur. 5 unsuru ezberleyin: Yetki, Şekil, Sebep, Konu, Amaç.
7İdari İşlemlerde Yetki Sakatlkları
Yetki unsurundaki hukuka aykırılıklar farklı biçimlerde karşımıza çıkabilir:
| Kavram | Tanım | Örnek |
|---|---|---|
| Fonksiyon Gaspı | İdarenin yasama veya yargının yerine geçip işlem yapması | Kaymakamın boşanma kararı vermesi (yargı yetkisi) |
| Yetki Gaspı | İdare hiyerarşisine tamamen yabancı birinin idare adına karar alması | Resmi sıfatı olmayan birinin polis gibi ceza kesmesi |
| Yetki Tecavüzü | Aynı idare içinde makamların birbirlerinin yerine karar alması | Belediye meclisinin encümen yerine kamulaştırma kararı vermesi |
| Ağır ve Bariz Yetki Tecavüzü | Farklı idarelerin birbirlerinin yerine karar alması | Belediye başkanının üniversite öretim üyesini emekliye sevk etmesi |
| Yetki Saptırması | Yetkinin kamu yararı dışında (kişisel kin, siyasi amaç vb.) kullanılması | Öretmenin örenciye dini inancı nedeniyle düşük not vermesi |
Diğer Önemli Kavramlar
- Fiili Memur: Devlet memuru olmayan kişilerin idare adına yaptığı işlemlerin geçerli kabul edilmesi. Örn: itfaiye gelmeden yangın söndüren vatandaş, suçluyu yakalayan vatandaş.
- Yetkide Paralellik: Bir işlemi hangi makam yapmışsa, o işlemi kaldırmaya, değiştirmeye veya geri almaya da aynı makam yetkilidir (Danıştay içtihadı).
- Usulde Paralellik: İşlem yapılırken izlenen usul, aynı işlemin kaldırılmasında da izlenir. Yönetmelikle yapılan düzenleme ancak yeni bir yönetmelikle değiştirilebilir.
- Balı Yetki: Kanunun belirli bir durum oluştuğunda idarenin hangi kararı alacaana emretmesi. Hız sınırını aşan araca trafik memurunun ceza kesmek zorunda olması gibi.
8657 Sayılı DMK: İstihdam Biçimleri
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na göre üç istihdam biçimi vardır:
| Özellik | Memur | Sözleşmeli Personel | İşçi |
|---|---|---|---|
| Nitelik | Asli ve sürekli (kadrolu) | Geçici, uzmanlık gerektiren işler | İş Kanunu'na tabi |
| Uygulanan Kanun | 657 sayılı DMK | 657 sayılı DMK | İş Kanunu (657 uygulanmaz) |
| Güvence | Kadrolu, güvenceli | 1-3 yıllık sözleşme, güvencesiz | İş sözleşmesine balı |
| Dava Yolu | İdare mahkemesi | İdare mahkemesi | İş mahkemesi (adli yargı) |
KPSS İpucu: "657'de bir istihdam biçimi olmasına ramen 657 hükümleri uygulanmayan personel kimdir?" sorusunun cevabı işçidir. Geçici personel kategorisi kaldırılmıştır.
9657 DMK: Temel İlkeler ve Memurluğa Giriş
Üç Temel İlke
- Sınıflandırma: Memurların mesleklerine ve niteliklerine göre 12 hizmet sınıfına ayrılmasıdır. Genel idare, teknik, sağlık, eğitim-öretim, avukatlık, din hizmetleri, emniyet, jandarma, sahil güvenlik, yardımcı hizmetler, mülki idare, millî istihbarat.
- Kariyer: Memurun kendi sınıfı içinde en yüksek derecelere kadar ilerleyebilmesidir. Derece yükselmesi dikey ilerleme olup hem maaş hem rütbe artışı sağlar.
- Liyakat: Memuriyet girişinde ve ilerlemede bilgi, görgü ve yetenek koşulunun aranmasıdır. Eşitlik ve güvenliği sağlar.
Dikkat: 12 hizmet sınıfı içinde hakimlik-savcılık, TSK personeli (subay/astsubay) ve yükseköretim elemanları yoktur. Bunların ayrı kanunları vardır.
Anayasal İlkeler
Anayasa'nın "kamu hizmetine girme hakkı" başlıklı maddesinden üç ilke çıkar:
- Eşitlik: "Her Türk kamu hizmetine girme hakkına sahiptir."
- Serbestlik: Hiç kimse zorla memur yapılamaz, girmeme hakkı da vardır.
- Liyakat: Görevin gerektirdiği nitelikten başka nitelik aranamaz.
Memurluğa Giriş Şartları
- Türk vatandaşı olmak
- 18 yaşını doldurmuş olmak (meslek-sanat okulu mezunları 15 yaş + mahkeme kararıyla ergin kılınabilir)
- En az ortaokul mezunu olmak (istekli çıkmazsa bazı yardımcı hizmetlerde ilkokul da kabul edilir)
- Kasıtlı suçlardan 1 yıl ve üzeri hüküm giymemiş olmak (taksirli suçlar engel değildir)
- Yüz kızartıcı suçlardan (dolandırıcılık, hırsızlık, sahtecilik vb.) hiç hüküm giymemiş olmak (af bile geçerli değildir)
- Askerlikle ilişiği olmamak (yapmış olmak değil, ilişiği olmamak yeterlidir)
- Görevi devamlı yapmaya engel zihinsel sağlık sorunu bulunmamak
Her kamu kurumu, toplam dolu kadrosunun %3'ü kadar engelli personel çalıştırmak zorundadır (EKPSS ile alım yapılır).
10Aday Memurluk, Göreve Başlama ve İzinler
Aday Memurluk
- Süre: En az 1 yıl, en çok 2 yıl
- Üç eğitimden geçilir: temel eğitim, hazırlayıcı eğitim, staj eğitimi
- Her birinden başarılı olunmalıdır; başarısızlık halinde disiplin amirinin teklifi ve atamaya yetkili amirin onayıyla ilişik kesilir
- Başarısızlık nedeniyle ayrılanlar 3 yıl geçmeden yeniden memurluğa başvuramaz
- Aday memurken aylıktan kesme veya kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alınmaması gerekir; aksi halde ilişik kesilir
- Aday memur yalnızca kendi kurumunda çalıştırılır, başka kuruma nakledilemez
Göreve Başlama Süreleri
- Aynı yere atanma: Tebliğ gününü izleyen ilk iş günü
- Başka yere atanma: 15 gün içinde
- Atanıp da göreve başlamayanlar istifa etmiş sayılır ve 1 yıl süreyle memurluğa başvuramaz
Derece ve Kademe
- 4 yıllık lisans mezunu: 9. derecenin 1. kademesiyle göreve başlar
- Her 1 yılda kademe ilerlemesi (yatay, sadece maaş artar), her 3 yılda derece yükselmesi (dikey, maaş + rütbe artar)
- Son 8 yıl boyunca hiç disiplin cezası almayan memura 1 kademe ilerlemesi verilir (657 m.64)
Yıllık İzin
| Hizmet Süresi | Yıllık İzin |
|---|---|
| 1-10 yıl | 20 gün |
| 11 yıl ve üzeri | 30 gün |
Birbirini izleyen iki yılın izni devredilebilir; önceki yıllardan kalan izin yanar. İlk yıl (adaylık) izin kullanılamaz. Öretmenlere yıllık izin verilmez (yaz izinleri vardır).
Diğer İzinler
- Doum izni: Doumdan önce 8 hafta + doumdan sonra 8 hafta = toplam 16 hafta. Çoul gebelikte doumdan önce 2 hafta eklenir (10+8). Erken doumda kullanılamayan süre doumdan sonraya aktarılır.
- Süt izni: İlk 6 ay günde 3 saat, sonraki 6 ay günde 1,5 saat.
- Babalık izni: 10 gün (işçilerde 5 gün).
- Evlilik/Cenaze izni: 7 gün (kendi ve eşinin ana-baba, kardeş, çocukları için).
- Hastalık izni: Kanser, verem gibi uzun süreli hastalıklarda 18 aya kadar; diğer hastalıklarda 12 aya kadar ücretli izin. Devam ederse bir kat daha uzatılabilir.
11Memurun Ödevleri ve Yasakları
Ödevler (Yapması Gerekenler)
- Sadakat: Anayasa ve kanunlara bağlıkalmak, asalet tasdikinden sonra en geç 1 ay içinde yemin etmek
- Tarafsızlık: Siyasi partilerin yararına/zararına çalışmamak, din-dil-ırk ayrımı yapmamak
- Hizmeti bizzat yerine getirme: Yerine başkası gönderilemez
- Mal bildirimi: Memuriyete girerken ve sonu 0 veya 5 ile biten yıllarda şubat ayının sonuna kadar
- Resmi araç gereçleri yetki dışı kullanmamak
- Verdiği zaraları gidermek: Kasıt/ihmalden kaynaklanan zarar raiç bedel üzerinden karşılanır
Yasaklar (Yapmaması Gerekenler)
- İkinci iş yasağı: Memur ikinci bir iş yapamaz
- Ticaret yasağı: Tacir veya esnaf olunamaz. Limited şirket ortağı olunamaz. Ancak anonim şirket hissesi alınabilir (borsa yatırımı serbest)
- Grev ve toplu eylem yasağı: Memurluktan çıkarılma sebebidir
- Hediye ve çıkar salama yasağı: Kapsamı Kamu Görevlileri Etik Kurulu belirler
- Gizli bilgileri açıklama yasağı: Devlet sırrı niteliğindeki bilgileri açıklamak memurluktan çıkarılma sebebi
- Basına izinsiz demeç verme yasağı: Merkezde bakan veya yetkili kıldığı kişi, ilde vali veya yetkili kıldığı kişi açıklama yapabilir
Memur Hakları
- Mevzuatın kendisine uygulanmasını isteme hakkı
- Aylık ve özlük haklarından mahrum bırakılmama
- Sendika kurma ve üye olma hakkı (zorunlu değil)
- Özel kovuşturma hakkı (4483 sayılı kanun: görevden kaynaklanan suçlarda soruşturma izni gerekir)
- Şikayet hakkı (amir silsilesiyle yapılır; usülsüz şikayet uyarma cezası gerektirir)
- İstifa hakkı (en çok 2 kez geri dönüş imkanı)
- Emeklilik hakkı
- Aylık (peşin ödenir; işçinin ücreti ise çalıştıktan sonra ödenir)
KPSS İpucu: Vatandaşın memurun görevinden kaynaklanan zarar için dava açacağı yer memur değil, ilgili kurumdur. Kurum tazminat ödedikten sonra memura rücu eder.
12Disiplin Cezaları
657 sayılı DMK'ya göre beş disiplin cezası vardır. KPSS'de bu konu her yıl en az bir soru olarak karşımıza çıkmaktadır.
| Ceza | Tanım | Veren Makam |
|---|---|---|
| Uyarma | Dikkatli olması gerektiğinin yazıyla bildirilmesi | Disiplin amiri |
| Kınama | Kusurlu olduğunun yazıyla bildirilmesi | Disiplin amiri |
| Aylıktan Kesme | Brüt maaşın 1/30 ile 1/8 arasında kesilmesi | Disiplin amiri |
| Kademe İlerlemesinin Durdurulması | 1-3 yıl süreyle kademeden kaynaklanan maaş artışının durdurulması | Disiplin kurulu görüşü + atamaya yetkili amir |
| Memurluktan Çıkarılma | Bir daha memur olmamak üzere göreve son verilmesi | Yüksek disiplin kurulu |
İşe Gelmeme ve Disiplin Cezaları
| Süre | Sonuç |
|---|---|
| 1-2 gün (mazeretsiz, izinsiz) | Aylıktan kesme |
| 3-9 gün (mazeretsiz, izinsiz) | Kademe ilerlemesinin durdurulması |
| 10 gün üst üste | İstifa etmiş sayılır (çekilmiş sayılma) |
| 1 yılda toplam 20 gün | Memurluktan çıkarılma |
Önemli Disiplin Kuralları
- Kayıtsızlık göstermek = Uyarma | Kusurlu davranmak = Kınama | Kasıtlı davranmak = Aylıktan kesme
- Amirine sözle saygısızlık = Aylıktan kesme | Hakaret/tehdit = Kademe ilerlemesi | Fiili saldırı (dövme) = Memurluktan çıkarma
- Emirlere itiraz etmek = Kınama | Emri kasten yapmamak = Kademe ilerlemesi | Savaş/olağanüstü halde emre uymamak = Memurluktan çıkarma
- Siyasi partiye üye olmak = Memurluktan çıkarılma; yararına/zararına çalışmak = Kademe ilerlemesi
- Görev yerini izinsiz kullandırmak = Kademe ilerlemesi; yardımcı olmak = Aylıktan kesme
- Mal bildiriminde bulunmamak = Kademe ilerlemesi (tekerrüründe memurluktan çıkarma)
- Göreve sarhoş gelmek / görev yerinde alkol içmek = Kademe ilerlemesi
13Disiplin Cezalarında İtiraz, Zaman Aşımı ve Silinme
Savunma Hakkı
Memura disiplin cezası verilmeden önce en az 7 gün süre tanınarak savunması alınmalıdır. Savunma yapmayan kişi bu hakkından vazgeçmiş sayılır.
İtiraz Yolları
| Ceza | İtiraz Makamı |
|---|---|
| Uyarma, Kınama, Aylıktan Kesme | Disiplin kuruluna (+ idare mahkemesine iptal davası) |
| Kademe İlerlemesinin Durdurulması | Yüksek disiplin kuruluna (+ idare mahkemesine iptal davası) |
| Memurluktan Çıkarılma | Sadece idare mahkemesine iptal davası |
İtiraz süresi: tebliğden itibaren 7 gün. Karar verme süresi: 30 gün.
Zaman Aşımı
- Fiilin örenildiği tarihten itibaren: İlk dört cezada 1 ay, memurluktan çıkarmada 6 ay içinde soruşturmaya başlanmazsa zaman aşımı oluşur.
- Fiilin işlenmeinden itibaren her durumda 2 yıl geçtikten sonra ceza verilemez.
Cezaların Özlük Dosyasından Silinmesi
- Uyarma ve kınama: 5 yıl sonra
- Aylıktan kesme ve kademe ilerlemesi: 10 yıl sonra
- Atamaya yetkili amire başvurularak silinmesi talep edilir.
Yükselmeye Etkisi
- Aylıktan kesme cezası alanlar 5 yıl boyunca üst kadrolara (daire başkanı, kaymakam, vali, büyükelçi vb.) atanamaz.
- Kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanlar 10 yıl boyunca atanamaz.
14Görevden Uzaklaştırma ve Memurluk Sona Erme Halleri
Görevden Uzaklaştırma (Açıa Alınma)
Görevden uzaklaştırma bir disiplin cezası değildir; görevde kalması sakıncalı olan memurun geçici olarak görevden el çektirilmesidir.
- Yetkili makamlar: Atamaya yetkili amir, bakanlık müfettişleri, vali, kaymakam
- Memur maaşının 2/3'sini almaya devam eder, sosyal hakları sürer
- Disiplin soruşturması sebebiyle ise en çok 3 ay; ceza davası sebebiyle ise her 2 ayda bir gözden geçirilir
- Sonuçta beraat ederse kesilen 1/3 maaş toplu olarak ödenir
Dikkat: Görevden uzaklaştırma, yer değiştirme ve kadro kaldırılması disiplin cezası değildir. Kadrosu kaldırılan memur 6 ay içinde başka kadroya atanır.
Memurluun Sona Erme Halleri
| Sona Erme Sebebi | Açıklama |
|---|---|
| İstifa (Çekilme) | Usule uygun: 1 ay bekle, 6 ay sonra dönüş. Aykırı: 1 yıl bekle. En fazla 2 kez dönüş hakkı. |
| Çekilmiş Sayılma | 10 gün üst üste gelmeme, atanıp gitmeme, askerlik sonrası 30 gün içinde başvurmama. 1 yıl geçmeden dönülemez. |
| Memurluktan Çıkarılma | En ağır disiplin cezası; bir daha memur olunamaz. |
| Koşullarda Eksiklik | Diplomanın sahte çıkması gibi giriş şartlarında eksiklik. |
| Badaşmazlık | Örn: Öretmenken belediye başkanı seçilme; 15 gün içinde karar verilir. |
| Ölüm / Emeklilik | Doğal sona erme halleri. |
İstifada Özel Durumlar
- Devir teslim yapmadan ayrılanlar 3 yıl geçmeden dönemez
- Olağanüstü hal/savaş döneminde yerine atanan kişi göreve başlamadan bırakıp giden memur bir daha geri dönemez
15İdarenin Örgütlenme Yetkisi ve Kuruluşlar
İdarenin yapılandırılması farklı hukuki işlemlerle gerçekleşir. Hangi kuruluşun hangi işlemle oluşturulduunu bilmek KPSS'de sıkça sorulan bir konudur:
| Kuruluş | Kuruluş İşlemi |
|---|---|
| İl ve ilçeler | Kanunla |
| Büyükşehir belediyeleri | Kanunla (nüfus 750.000 ve üzeri) |
| Üniversiteler | Kanunla |
| Meslek kuruluşları (barolar, odalar) | Kanunla |
| Bakanlıklar | Cumhurbaşkanı kararnamesiyle |
| Kamu iktisadi teşebbüsleri (KİT) | Cumhurbaşkanı kararıyla |
| Köyler | İçişleri Bakanı kararıyla |
Dikkat: Bakanlıklar cumhurbaşkanı kararnamesiyle, KİT'ler cumhurbaşkanı kararıyla kurulur. Bu iki kavramı karıştırmayın.
16İstisnai Memurluk, KİT Türleri ve Bağımsız Kuruluşlar
İstisnai Memurluk
Bazı önemli kadrolar sınav şartı aranmadan doğrudan atama ile doldurulur. Bunlara istisnai memurluk denir:
- Vali, Büyükelçi, Bakan Yardımcısı, MİT Başkanı
- Cumhurbaşkanlığı üst düzey yöneticileri
Not: Kaymakam istisnai memur değildir; kariyer meslek memurudur (sınavla girilir).
KİT Türleri (Kamu İktisadi Teşebbüsleri)
KİT’ler iki ana türe ayrılır:
- İktisadi Devlet Teşekkülü (İDT): Ticari esaslara göre faaliyet gösterir. Örn: THY, Ziraat Bankası.
- Kamu İktisadi Kuruluşu (KİK): Tekel niteliğinde kamu hizmeti yürütür. Örn: TCDD, Çaykur, TMO, DHMİ.
Sayıştay bir KİT değildir; anayasal yüksek denetim organıdır.
Bağımsız İdari Otoriteler
| Kurum | Üye Seçimi / Bağlılık |
|---|---|
| YÖK | Üyelerini Cumhurbaşkanı seçer/atar. Rektörleri de Cumhurbaşkanı atar. |
| RTÜK | Üyelerini TBMM seçer (siyasi parti gruplarının üye sayısı oranında). |
| Kamu Denetçiliği (Ombudsmanlık) | TBMM Başkanlığına bağlıdır. Başdenetçiyi TBMM seçer. |
Memurluğun Güvenceleri
- Görev güvencesi: Memur kanunda yazılı sebepler dışında görevinden alınamaz. Keyfi işten çıkarma yasaktır.
- Zorunlu emeklilik yaşı: Genel kural 65 yaşıdır (hadd-i layih).
- 2010 Anayasa değişikliği: Uyarma ve kınama dahil tüm disiplin cezalarına karşı yargı yolu açılmıştır.
KPSS İpucu: "Disiplin cezalarından hangisine karşı yargı yolu kapalıdır?" sorusunun cevabı: Hiçbiri — 2010 değişikliğiyle tümüne açılmıştır.
17KPSS'de Sık Sorulan Bilgiler ve Karıştırılan Noktalar
Sık Sorulan Sayısal Bilgiler
- Aday memurluk: en az 1 yıl, en çok 2 yıl
- Yıllık izin: 1-10 yıl = 20 gün, 11+ yıl = 30 gün
- Babalık izni: memurda 10 gün, işçide 5 gün
- Doum izni: 8+8 = 16 hafta (çoul gebelikte 10+8)
- Savunma süresi: en az 7 gün
- İtiraz süresi: 7 gün, karar verme: 30 gün
- Kamulaştırma taksit: en çok 5 yıl
- Zaman aşımı: fiil tarihinden itibaren 2 yıl
- Mal bildirimi: 5 yılda bir (sonu 0 ve 5 ile biten yıllar, şubat sonuna kadar)
- Son 8 yıl cezasız = 1 kademe ilerlemesi (657 m.64)
- Engelli personel oranı: %3
Karıştırılan Kavramlar
| Kavram 1 | Kavram 2 | Fark |
|---|---|---|
| Kamulaştırma | Devletleştirme | Kamulaştırma: taşınmaz, idari işlem. Devletleştirme: işletme, kanunla. |
| İstimval | Kamulaştırma | İstimval: taşınır, olağanüstü durum, geçici. Kamulaştırma: taşınmaz, kalıcı. |
| Yetki gaspı | Yetki tecavüzü | Gasp: idareye yabancı kişi. Tecavüz: aynı idare içinde makamlar arası. |
| Kademe ilerlemesi | Derece yükselmesi | Kademe: yatay, sadece maaş. Derece: dikey, maaş + rütbe + mevki. |
| Görevden uzaklaştırma | Memurluktan çıkarma | Uzaklaştırma: geçici tedbir, memuriyet devam. Çıkarma: kalıcı, disiplin cezası. |
| İstifa | Çekilmiş sayılma | İstifa: dilekçeyle. Çekilmiş sayılma: idare işlemiyle (10 gün gelmeme vb.). |
Anahtar Bilgiler
- İstisnai memurluk: Vali, Büyükelçi, Bakan Yardımcısı, MİT Başkanı (sınav şartı yok); Kaymakam istisnai değildir
- KİT türleri: İDT (ticari, örn: THY) ve KİK (tekel/kamu hizmeti, örn: TCDD)
- YÖK üyelerini ve rektörleri Cumhurbaşkanı, RTÜK üyelerini TBMM seçer; Ombudsmanlık TBMM Başkanlığına bağlıdır
- Zorunlu emeklilik yaşı 65; 2010 değişikliğiyle tüm disiplin cezalarına yargı yolu açılmıştır
- Kamu düzeninin dört unsuru: güvenlik, dirlik-esenlik, genel sağlık, genel ahlak (inanç unsur değildir)
- İdari kolluk önleyicidir (olaydan önce), adli kolluk bastırıcıdır (olaydan sonra)
- Kamu hizmeti ilkeleri: süreklilik, değişkenlik/uyarlanma, eşitlik/tarafsızlık, bedelsizlik
- Kamulaştırmada genel kural peşin ödeme; küçük çiftçiye mutlaka nakit-peşin; taksitte 5 yıl sınır
- İstimval olağanüstü durumlarda taşınır mallara, devletleştirme ise özel işletmelere kanunla el koymadır
- İdari işlemin 5 unsuru: yetki, şekil, sebep, konu, amaç
- 657 DMK temel ilkeleri: sınıflandırma (12 hizmet sınıfı), kariyer (derece yükselmesi), liyakat (yetenek koşulu)
- Üç istihdam biçimi: memur (kadrolu), sözleşmeli personel (geçici), işçi (657 uygulanmaz)
- Aday memurluk en az 1 yıl, en çok 2 yıl; başarısızlıkta 3 yıl dönüş yasağı
- 5 disiplin cezası: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması, memurluktan çıkarılma
- İşe gelmeme: 1-2 gün = aylıktan kesme, 3-9 gün = kademe, 10 gün üst üste = istifa sayılma, yılda 20 gün = çıkarılma
- İstifada usule uygunluk: 1 ay bekle → 6 ay sonra dön; aykırı ise 1 yıl bekle; en çok 2 kez dönüş hakkı
- Görevden uzaklaştırma disiplin cezası değildir; geçici tedbirdir, maaşın 2/3'ü ödenmeye devam eder
- Savunma süresi en az 7 gün; itiraz süresi 7 gün; karar verme 30 gün; zaman aşımı 2 yıl
Sıkça Sorulan Sorular
Kamu Görevlileri ve İdari İşlemler konusu KPSS sınavında çıkar mı?
Evet, Kamu Görevlileri ve İdari İşlemler konusu KPSS sınav müfredatında yer almaktadır. SoruCozme'de bu konuya özel test soruları ve konu anlatımı bulunmaktadır.
Kamu Görevlileri ve İdari İşlemler konusunda test çözebilir miyim?
Evet, Kamu Görevlileri ve İdari İşlemler konusunda SoruCozme platformunda ücretsiz test soruları mevcuttur. Konu anlatımını okuduktan sonra hemen test çözerek öğrendiğinizi pekiştirebilirsiniz.
SoruCozme'de kaç soru ve kaç konu var?
SoruCozme platformunda 13.700+ soru ve 299 konu bulunmaktadır. KPSS, DGS, YDS, TYT, Ehliyet, İngilizce ve Açık Öğretim sınavlarına yönelik tüm içerikler ücretsizdir.