XX. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti (1908-1920)

II. Abdulhamit'in 1878'de kapattığı Mebusan Meclisi, 1908'de İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin baskişiyla yeniden açıldı. Kanun-i Esasi tekrar yürürlüge girdi ve II. Meşrutiyet dönemi başladı.

II. Meşrutiyet'in Ilan Edilmesinin Sonuçları

• Bulgaristan bağımsizligini ilan etti (1908)
• Avusturya-Macaristan, Bosna-Hersek'i ilhak etti
• Girit, Yunanistan'a bağlandigini açıkladi
• Kanun-i Esasi'de önemli değişiklikler yapildi: Padisahin meclisi kapatma yetkişi sınırlandi, hukumet meclise karşı sorumlu hale getirildi

Kanun-i Esasi Degisiklikleri (1909)

• Padisahin meclisi feshetme yetkişi zorlasmistir (Ayan Meclisi onayiyla)
• Hukumet artik padisaha degil Mebusan Meclisi'ne karşı sorumlu hale geldi (demokratikleşme)
• Surgun ve sansur yetkişi kaldırıldi
• Siyasi parti kurma hakkı tanınarak çok partili hayata geçildi

İttihat ve Terakki Cemiyeti

1889'da Ittihad-i Osmani Cemiyeti olarak kurulan örgüt, 1908-1918 arasında Osmanlı siyasetine hâkim oldu. Üç önemli lideri: Enver Paşa (Harbiye Nazırı), Talat Paşa (Dahiliye Nazırı/Sadrazam), Cemal Paşa (Bahriye Nazırı). Bu üç liderlik "Üç Paşalar" olarak anılır ve I. Dünya Savaşı'nda fiilen devleti yönetmişlerdir.

Meşrutiyet karşıtlari tarafından çıkartilan gerici bir isyandır. Takvim farkindan dolayı (Rumi takvimle 31 Mart) bu isimle anılır.

Isyanin Özellikleri

• Şeriatı isteriz sloganlarıyla başladı; meşrutiyet ve anayasa karşıti bir hareketti
• Avci taburlari ve bazi medrese öğrencileri isyana katıldı
• Isyan süresince bireysel cinayetler ve şiddet olayları yaşandı

Isyanin Bastırılması

• Selanik'ten Hareket Ordusu İstanbul'a yürüdü
• Hareket Ordusu'nun kurmay başkanı Mustafa Kemal'dir (KPSS soru: Mustafa Kemal'in tarih sahnesine çıktıgi ilk önemli siyasi olay)
• Komutanı Mahmut Sevket Paşa'dir
• Isyan bastırıldı; II. Abdulhamit tahttan indirildii, yerine V. Mehmet Resat geçirildi

31 Mart Vakasi'nin Sonuçları

• Osmanlı tarihinde rejime karşı (meşrutiyet karşıti) gerçekleşen ilk isyan
• İttihat ve Terakki'nin iktidari tamamen ele geçirmesinin yolunu açtı
• Ordu-siyaset ilişkişi daha da güçlendi

İtalya'nin Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika'daki son toprak parçası olan Trablusgarp ve Bingazi'yi işgal etmesiyle başlayan savastir.

Savaşın Nedenleri

• İtalya'nin siyasi birligini gec tamamlayip sömürgecilik yarışına girmesi
• Bolgenin İtalya'ya yakin olmasi
• Trablusgarp'in zengin hammadde yataklarina sahip olmasi
• Osmanlı'nin bölgeyi savunamayacak durumda olmasi
• İtalya'nin İngiltere (1902), Fransa (1907) ve Rusya (1909 Raconigi) ile anlasarak onay almasi

Savaşın Gelişimi

• İtalya, Derne, Tobruk, Bingazi ve Trablusgarp'i denizden bombardi; Osmanlı karada ve denizden asker gönderemedi (Çanakkale ablukasi + Misir İngiliz işgali altında)
• Bolgeye gönüllü subaylar gönderildi; takma isimlerle gidildi
• Mustafa Kemal "Gazeteci Mustafa Serif Bey" adiyla katıldı (KPSS'de 12 kez sorulmus)
• Enver Paşa "Tuccar/Kuyumcu Hamdi" adiyla Bingazi'de mücadele etti
• Diğer gönüllü subaylar: Nuri Conker, Fuat Bulca, Ali Cetinkaya, Ali Fethi Okyar
• Mustafa Kemal Derne ve Tobruk'ta gerilla savaşı yaparak İtalyanlari icerilere sokmadi; goz yaralanmasi gecirdi
• Seyh Ahmet Sunusi yerel halkin destegini sagladi

İtalya'nin Saldiri Genisletmesi

Amacına ulaşamayan İtalya, Osmanlı'yi barışa zorlamak için savaşın alanını genişletti:

• Beyrut bombalandi
• Çanakkale abluka altına alındı
• Rodos ve 12 Ada işgal edildi
• Anadolu kiyilarina ve Kizildeniz'e saldırıldi

Usi Antlaşması (1912)

Balkan Savaşları'nin baslamasi üzerine Osmanlı, İtalya ile İsviçre'nin Lozan kentine bağlı Usi kasabasinda baris imzaladı.

• Trablusgarp ve Bingazi İtalya'ya bırakıldi -- Osmanlı'nin Afrika'daki son toprağı kaybedildi
• Trablusgarp halki dini ve kulturel acidan Osmanlı'ya bağlı kalacak (Naib-i Sultan atandi)
• Rodos ve 12 Ada, Balkan Savaşları sonuna kadar gecici olarak İtalya'da kalacak (bir daha geri alinamadi)
• İtalya, kapitulasyonlarin kaldırılmasina yardimci olacak; Duyun-u Umumiye borclarini odeyecek

I. Balkan Savaşı (1912-1913)

Rusya'nin destegi ve Panslavizm politikasi arkasinda dort Balkan devleti Osmanlı'ya savaş ilan etti.

• Karadag: Savaşı baslatan devlet (8 Ekim 1912)
• Bulgaristan: En karli çıkan devlet; Catalca'ya kadar ilerledi
• Yunanistan ve Sirbistan: Rusya'nin dogrudan destekledigi devletler

Osmanlı'nin Savaşı Kaybetme Nedenleri

• Ordunun içine siyaset girmesi (İttihatci-Hurriyet ve İtilafci çatışmasi; subaylar birbirine yardim etmedi)
• 75.000'e yakin askerin savaş öncesi terhis edilmesi (orduyu genclestirme politikasi)
• Dort cephede birden savasma mecburiyeti
• Balkanlardaki ihtilafli meselelerin (kiliseler sorunu) çözülmesi -- Abdulhamit'in bolusturme politikasindan vazgecilmesi

1913 Londra Antlaşması

• Osmanli-Bulgar sınırı Midye-Enez hatti olarak belirlendi
• Bu hattin batisindaki tum topraklar kaybedildi: Doğu Trakya (Edirne, Kirklareli), Bati Trakya, Makedonya, Selanik, Arnavutluk, Ege Adalari
• Arnavutluk: Osmanlı'dan ayrılan son Balkan ülkesi -- Osmanlıcılık tamamen iflas etti
• Arnavutluk'un ayrılması (%75'i Musluman) İslamcılığa da ilk darbeyi vurdu

II. Balkan Savaşı (1913)

Bulgaristan'in I. Balkan'da en fazla toprağı almasi digerlerinin itirazina yol açtı.

• Yunanistan, Sirbistan, Karadag ve Romanya (I. Balkan'da yok, II. Balkan'da var) Bulgaristan'a karşı savasti
• Osmanlı bu firsattan yararlanarak Doğu Trakya'yi (Edirne, Kirklareli, Dimetoka) geri aldi
• Edirne'yi geri alan: Enver Paşa (Edirne Kahramani)
• Edirne'yi 160 gun savunan: Mehmet Sukru Paşa (Edirne Müdafii)
• Hamidiye Kahramani: Huseyin Rauf Orbay (I. Balkan Savaşı sirasinda Hamidiye Kuvazoru ile başarıli operasyonlar)

Balkan Savaşları Sonrasi Antlaşmaları

• Bukres Antlaşması: Balkan devletlerinin kendi aralarindaki antlasma; Bulgaristan en zararli çıktı
• İstanbul Antlaşması (Bulgaristan ile): Sinir Meric Nehri oldu; azinlik hakları belirlendi
• Atina Antlaşması (Yunanistan ile): Ege Adalari'nin gelecegi büyük devletlere bırakıldi
• İstanbul Antlaşması (Sirbistan ile): Sinir olmadigi halde yapildi -- sebebi Sirbistan'daki Türk azinligin durumu

Balkan Savaşları'nin Genel Sonuçları

• Balkanlardan Anadolu'ya yoğun Türk göçü (yaklaşık 400.000 kişi)
• Türkçülük fikir akımı güçlendi (Anadolu'ya gelen Türk göçü + Osmanlıcılık iflasi)
• Bati Trakya azinlik sorunu ortaya çıktı
• İttihat ve Terakki Bab-i Ali Baskını (1913) ile yönetimi tamamen ele gecirdi
• Bulgaristan ve Osmanlı'nin kayıpları, her ikişini de I. Dünya Savaşı'na sürükleyecekti

Savaşın Genel Nedenleri

• İtalya ve Almanya'nin siyasi birliklerini gec tamamlayip sömürgecilik yarışına girmesi
• Devletler arasi hammadde ve pazar arayisi
• Avusturya-Macaristan ile Rusya arasında Balkanlara hâkim olma mücadelesi
• Bloklasma ve silahlanma yarışı (İtilaf: İngiltere, Fransa, Carlik Rusya / İttifak: Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya)
• Fransa ile Almanya arasındaki Alsas-Loren sorunu
• Rusya'nin Panslavizm politikasi ve sicak denizlere inme isteği
• Avusturya-Macaristan Veliahti Ferdinand'in bir Sirp milliyetcisi (Gavrilo Princip) tarafından oldurulmesi (gorunen sebep)

Almanya Osmanlı'yi Neden Istiyordu?

• Yeni cephelerin açılmasini saglayarak kendi savaş yukunu hafifletmek (Rusya'yi oyalama)
• Osmanlı'nin dini gucunden (halifelik) yararlanarak İngiliz ve Fransiz sömürgelerindeki Muslumanlari ayaklandirmak
• Osmanlı'nin demografik gucunden (nufus) yararlanmak
• Osmanlı'nin jeopolitik gucunden yararlanmak (bogazlar, Süveyş Kanali'na yakinlik)

Osmanlı Neden Savasa Girdi?

• Kaybedilen toprakları (ozellikle Balkanlardaki) geri alma isteği
• İtilaf devletlerinin Osmanlı'yi ittifaka kabul etmemesi -- siyasi yalnızlık
• Alman hayranlığının orduda yaygınlasmasi ve Alman askeri misyonu
• Kapitulasyonlardan kurtulma isteği
• Turancılığı gerçekleştirme hayali (Orta Asya Türkleriyle birleşme)

Savasa Giriş Olayi

Osmanlı Devleti resmen savasa, Yavuz ve Midilli (Goeben ve Breslau) adli Alman gemilerinin Karadeniz'deki Rus limanlarini (Sivastopol, Odessa) bombalamasiyla girdi. Bu olay sonrasi Rusya, ardindan İngiltere ve Fransa Osmanlı'ya savaş ilan etti. Osmanlı'nin savasa girmesiyle savaşın süresi uzamıştır (yeni cepheler açıldı).

Bloklar ve Onemli Devletler

I. Dünya Savaşı'nin en önemli cephelerinden biri olan Çanakkale, bir savunma cephesidir. Deniz ve kara savaşları olmak üzere iki aşamadan oluşur.

İtilaf Devletlerinin Acilma Nedenleri

• Rusya'ya bogazlar üzerinden askeri ve ekonomik yardim göndermek; Rusya'nin bugdayindan faydalanmak
• Osmanlı'ya son vererek savaşın süresini kısaltmak
• Kararsiz Balkan ülkelerini (Romanya, Bulgaristan, Yunanistan) kendi taraflarina cekmek
• Osmanlı'nin Asya ve Avrupa'daki birliklerinin bağlantisini kesmek
• Olasi Hindistan seferini engellemek

Çanakkale Deniz Savaşları (19 Subat - 18 Mart 1915)

• 19 Subat 1915'te başladı (1807'deki baskin tarihine atfen secildi)
• Mustahkem Mevki Komutanı: Cevat Paşa (Cevat Cobanlip)
• Nusret Mayin Gemisi: Yuzbasi Tophaneli Ismail Hakkı Bey ve Mayin Komutanı Nazim Bey komutasinda 26 mayin dosedi
• 18 Mart'ta büyük İngiliz-Fransiz filosu saldirdi; 3 gemi batti, bircogu ağır hasar aldi
• Seddulbahir'de Bigali Mehmet Cavus mukemmel bir savunma yapti -- "Mehmetcik" kelimesinin kaynağıdir
• Deniz harekati başarısız oldu; kara harekatina karar verildi

Çanakkale Kara Savaşları (25 Nisan 1915 - 9 Ocak 1916)

• 25 Nisan'da Seddulbahir, Kumkale ve Ariburnu'na asker çıkarıldi
• Mustafa Kemal 19. Tumen komutanı olarak Ariburnu'nda kritik gorev yapti
• Unlul emri: "Ben size taarruzu degil, ölmeyi emrediyorum!" -- 57. Alay neredeyse tamamen sehit oldu
• Conkbayiri ve Anafartalar muharebeleri: Mustafa Kemal Anafartalar Grup Komutanı olarak büyük başarı gösterdi
• Kemal Yeri: Mustafa Kemal'in savastirak yon verdiği bölge (ismi Fahrettin Altay tarafından verildi)
• Onemli mevkiler: Seddulbahir, Kumkale, Ariburnu, Anzak Koyu, Conkbayiri, Kucuk/Buyuk Anafartalar, Kirte, Alcibepe, Kereviz Dere, Zigin Dere, Cesarettepe, Kanli Sirt
• 9 Ocak 1916'da son İtilaf birlikleri de çekildi

Çanakkale Savaşları'nin Sonuçları

• I. Dünya Savaşı'nin en uzun süreli ve en kanlı cephelerinden biri (yaklaşık 250.000'er kayıp)
• Mustafa Kemal "Anafartalar Kahramani" olarak taninidi; Albayliktan başarısiyla one çıktı
• İtilaf'in deniz yoluyla Rusya'ya yardim planı suya dustu -- Rusya'nin savaştan çekilme surecini hızlandırdı
• Bulgaristan ittifak bloğuna katıldı (Çanakkale başarısini gordu)
• İngiltere'de Churchill'in Deniz Bakanlıgindan istifası gerekti
• Tarihe "Centilmenler Savaşı", "Dardenel Savaşı" ve "Aydinlar Savaşı" olarak da geçti

Osmanlı Cepheleri Karşılaştırma Tablosu

Yardim Cepheleri

Osmanlı, muttefiklerine yardim amaçlı da cepheler açtı:

• Galicya: Ruslara karşı (Avusturya-Macaristan yararina)
• Romanya: Romanya'ya karşı
• Makedonya: İtilaf devletlerine (ozellikle Sirplara) karşı

Kafkas Cephesi Detayı

• Acilma nedenleri: Kars, Ardahan, Batum'u (Elviye-i Selâse) geri almak; Turancılığı gerçekleştirmek; Baku petrollerine ulasmak
• Sarıkamis Harekati: Enver Paşa komutasinda kis sartlarinda Ruslara karşı büyük taarruz; teçhizatsızlık ve soğuktan ağır kayıplar verildi
• 1916'da Mustafa Kemal tüggeneral olarak Mus ve Bitlis'i Ruslardan geri aldi
• 1917 Bolşevik Ihtilali ile Rusya savaştan çekildi; 3 Mart 1918 Brest-Litovsk Antlaşması ile Kars, Ardahan, Batum Osmanlı'ya iade edildi
• Savaşın tek toprak kazanılan cephesi

Irak Cephesi Detayı

• Acilma nedenleri: Rusya'ya karadan yardim göndermek, Musul-Abadan petrollerini ele gecirmek, Türklerin Hindistan'a ulasmalarini engellemek
• Selman-i Pak Muharebeleri kazanildi; İngilizler geri çekildi
• Kutul Amare Zaferi (29 Nisan 1916): Halil (Kut) Paşa, General Townshend'in 13.300 kişilik ordusunu esir aldi
• Halil Paşa'nin ordusuna beyannamesi: "Türk sebatinin İngiliz inadını kirdigi birinci vaka Çanakkale'dir, ikincisi burada gerceklesmistir"
• İngiliz tarihci James Morris: "Britanya tarihinin en sefilane olayı"
• Kutul Amare Bayrami 1952'ye kadar kutlanmistir

Hicaz-Yemen Cephesi Detayı

• İngiliz ajan Arabistanli Lawrence bölge Araplarıni kışkırtmistir
• McMahon-Serif Huseyin mektuplaşması: 10 adet mektupla anlasma; İngiltere Serif Huseyin'e Hicaz merkezli devlet kurma sozu verdi
• Fahrettin (Türkkan) Paşa: Medine'yi 1 yilin uzerinde savundu -- "Çöl Kaplanı", "Çöl ortasinda Plevne Kahramani", "Medine Müdafii"
• Mustafa Kemal: "Yaşarken adını tarihe altın harflerle yazdıran komutan" (Fahrettin Paşa için)
• Kutsal emanetleri numaralayıp sandıklara koyarak İstanbul'a gönderdi
• Esir askerler Misir'daki Sidi Besir kampinda sistematik işkenceye ugradi (TBMM 1921'de kınadı)

Gizli Antlaşmalar

İtilaf devletleri, savaş sirasinda Osmanlı topraklarıni paylaşan gizli antlaşmalar imzaladı. Bu antlaşmalar Sovyet Rusya tarafından Sarı Kitap adiyla dunya kamuoyuna duyuruldu.

McMahon-Serif Huseyin Mektuplasmasi

İngiltere'nin Misir Valisi McMahon ile Mekke Emiri Serif Huseyin arasında 10 adet mektupla yapilan anlasma. Araplar Osmanlı'ya karşı isyan edecek, karşıliginda Hicaz merkezli bir Arap devleti kurulacakti.

Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'ndan çekildigi ve fiilen sona erdiği ateşkes antlaşmasıdir. Limni Adası'nin Mondros limanında imzalandı.

Osmanlı Heyeti

Bahriye Nazırı Huseyin Rauf Orbay başkanlığındaki heyet tarafından imzalandı. İtilaf heyetinin basinda İngiliz Amiral Calthorpe vardi.

Onemli Maddeleri

• 1. Madde: Bogazlar açılacak; istihkamlar itilaf devletlerine teslim edilecek
• 5. Madde: Osmanlı ordusu terhis edilecek; silah ve cephane teslim edilecek
• 7. Madde: "İtilaf devletleri guvenliklerini tehdit eden herhangi bir stratejik noktayı işgal edebileceklerdir" -- En tehlikeli madde; Anadolu'nun işgaline hukuki zemin hazırladı
• 12. Madde: Haberleme (telsiz-telgraf) hatlari kontrol altına alinacak
• 24. Madde: Vilayet-i Sitte (Alti Il: Bitlis, Erzurum, Sivas, Van, Diyarbakir, Elazig) bölgelerinde karışıklık çıkarsa işgal edilecek -- Ermeni devleti kurma amaçlıydi

Mondros'un Sonuçları

• Osmanlı ordusu fiilen dağıtıldı
• İstanbul 13 Kasim 1918'de fiilen işgal edildi (resmen 16 Mart 1920)
• 3 Kasim'da Musul İngilizler tarafından işgal edildi (mutarekeye rağmen)
• Mondros'un 7. maddesi Anadolu'nun cesitli bölgesinin işgaline bahane olarak kullanıldı
• Karsi koymak için Kuvay-i Milliye (milli direniş) hareketi başladı
• 15 Mayis 1919'da İzmir Yunanistan tarafından işgal edildi (Megali Idea)
• İzmir'in işgalinde Yunan askerlerine ilk kursunu sikan gazeteci: Hasan Tahsin

İşgal Edilen Bolgeler

• İngiltere: Musul, Urfa, Maras, Antep (sonra Fransa'ya devretti), İstanbul, Bati Anadolu'nun bir kismi
• Fransa: Adana, Mersin, Hatay civarindaki bölgeler (Güney cephesi)
• İtalya: Antalya, Konya civarindaki bölgeler
• Yunanistan: İzmir ve cevresi (15 Mayis 1919)

En Cok Sorulan Konular ve Ipuclari

• Mustafa Kemal'in fiilen katıldığı ilk savas = Trablusgarp (Gazeteci Serif Bey)
• Mustafa Kemal'in Anafartalar Kahramani olarak tanındığı yer = Çanakkale (Albayliga yukseldi)
• Toprak kazanılan tek cephe = Kafkas (Brest-Litovsk ile Kars, Ardahan, Batum)
• Osmanlı'dan ayrılan son Balkan ülkesi = Arnavutluk
• Osmanlıcılığı tamamen bitiren = Balkan Savaşları (Arnavutluk'un ayrılması)
• İslamcılığa kesin darbe = I. Dünya Savaşı'nda Arapların isyanı
• Osmanlı'nin savasa girmesiyle = savaşın süresi uzamıştır
• ABD'nin savasa girmesiyle = savaşın süresi kısalmıştır
• Taraf değiştiren devlet = İtalya (ittifaktan itilafa)
• Savastan ilk çekilen = Japonya; savasa son katılan = Yunanistan
• Gizli antlaşmaları açıklayan = Sovyet Rusya (Sarı Kitap)
• Mondros'un en tehlikeli maddesi = 7. Madde
• Vilayet-i Sitte = Bitlis, Erzurum, Sivas, Van, Diyarbakir, Elazig (24. Madde)
• Kutul Amare Kahramani = Halil Kut Paşa; "Türk sebatinin İngiliz inadını kirdigi..."
• Çöl Kaplanı / Medine Müdafii = Fahrettin Paşa (soyadını Mustafa Kemal verdi: Türkkan)
• Hamidiye Kahramani = Huseyin Rauf Orbay
• Edirne Müdafii = Mehmet Sukru Paşa (160 gun); Edirne Kahramani = Enver Paşa
• Bigali Mehmet Cavus = Seddulbahir savunması; "Mehmetcik" kelimesinin kaynağı
• Dünya tarihinde ilk savaş uçağı = Trablusgarp Savaşı'nda kullanıldı
• İzmir'i işgal eden = Yunanistan (15 Mayis 1919); ilk kursun = Hasan Tahsin
• Nusret Mayin Gemisi = Çanakkale deniz zaferinin kilit unsuru