Relative Clauses (Adjective Clauses) — Sıfat Cümlecikleri

Relative clause (diğer adıyla adjective clause) Türkçeye "sıfat cümleciği" ya da "ilgi cümleciği" olarak çevrilen bir yapıdır. Adı üstünde: aslında bir sıfattır ama tek kelimelik değil, bir cümleciktir. İngilizcede sıfatlar normalde ismin önünde durur:

• The intelligent student won the competition. (Zeki öğrenci yarışmayı kazandı.)

Fakat "zeki" sıfatı yerine daha uzun bir nitelemeye ihtiyaç duyduğumuzda — mesela "matematik olimpiyatlarında birinci olan öğrenci" demek istediğimizde — sıfat artık tek kelime olmaktan çıkar ve bir cümleciğe dönüşür. Bu cümlecik, sıfatın aksine ismin arkasına gelir ve başında bir bağlaç (relative pronoun) bulunur:

• The student who won the mathematics olympiad is very intelligent.

Temel Relative Pronouns (Bağlaçlar)

Relative Clause Niçin Var? — Genişletilmiş Cümle Örneği

Aşağıdaki cümleyi adım adım uzatarak mantığı somutlaştıralım. Çekirdek cümlemiz kısa:

Bu örnekte önemli olan şudur: ana cümlenin özne-yüklem-nesne dizilimi değişmez; relative clause'lar sadece ek bilgi katar. YDT sorularında doğru cevabı bulmak için önce ana cümlenin çatısını bulmak, sonra boşluğun hangi konumda (özne/nesne/sahiplik/yer/zaman) olduğunu çözmek gerekir.

Relative Clause Ne İçin Kullanılır? (5 Temel İşlev)

1. Tanım yapmak (sözlük dili): A doctor is someone who treats sick people.
2. İşaret etmek / koordinat göstermek: She bought the dress which she will wear to the wedding.
3. Ekstra bilgi vermek: Harry Potter, which was written by J. K. Rowling, is a popular book series.
4. Tüm cümleyi nitelemek: They missed their flight, which was really frustrating.
5. Genelden özele inmek (anlamı daraltmak): Books which focus on personal development are becoming increasingly popular.

Nitelediğimiz isim, relative clause'un öznesi rolündeyse — yani cümleciğin fiilini o isim yapıyorsa — özne konumunda bir relative pronoun kullanırız.

• İnsanlar için: who veya that
• Hayvanlar / cansız varlıklar için: which veya that

Cümle Birleştirme Mantığı

İki cümleyi birleştirirken ortak noktayı bulmak, sonra o ortak öğeyi relative pronoun'a dönüştürmek gerekir.

YDT'de Özne Konumunu Nasıl Anlarız? — Altın İpucu

Örnekler

• The book which contains rare photographs is very expensive. — "which" öznesi eksik, ardından "contains" fiili gelmiş.
• Some drugs might be problematic for people who have allergy to them. — "who" öznesi eksik, ardından "have" fiili gelmiş.
• People who have special needs should stay at nursing homes to receive good care.
• The laptop which has a long battery life is on sale.
• A library is a place where you can borrow books. (Yer: aşağıda ele alınacak.)

Boşluk Analizi Tekniği

Bir YDT cümlesinde boşluğun hangi konumda olduğunu bulmak için şu üç adım:

1. Boşluğun hemen arkasına bak — fiil mi geliyor? → Özne konumu → who / which / that.
2. Fiil gelmiyor, özne geliyorsa → Nesne konumu (aşağıda).
3. Doğrudan isim (sahiplik) geliyorsa → whose.

Örnek analiz:

Relative clause'un nerede bittiğini bulmak için ikinci fiili gör. İlk fiilden sonra gelen ikinci fiil, ana cümlenin yüklemidir — relative clause oradan önce biter.

Nitelediğimiz isim, relative clause'un nesnesi rolündeyse nesne konumunda bir relative pronoun kullanırız.

• İnsanlar için: who / whom / that veya Ø (boş)
• Hayvanlar / cansız varlıklar için: which / that veya Ø (boş)

Bu konumda pronoun çıkarılabilir (silinebilir). Yani cümle pronoun olmadan da dilbilgisel olarak doğrudur. Fakat resmi YDT sorularında genelde pronoun yazılı olarak verilir.

Mantık: Ortaklık ve Nesnenin Yok Olması

"Him" ortadan kalktı, yerine whom geldi; bu whom relative clause'un başına çekildi. Aynı cümleyi who, that veya pronoun'sız da yazabiliriz:

• Jonathan, who my girlfriend saw in the library, is the head teacher.
• Jonathan, that my girlfriend saw in the library, is the head teacher.
• Jonathan, my girlfriend saw in the library, is the head teacher. (pronoun düşmüş — daha çok konuşma dili)

YDT'de Nesne Konumunu Nasıl Anlarız? — Altın İpucu

Örnekler (Nesne Konumu)

• The laptop which I bought last week is already broken. — "I bought" öznesi + fiili tamam, nesne eksik ("neyi aldım?" → laptop).
• The student whom I spoke to earlier is very talented.
• The movie which we watched last night was exciting.
• The car which she was driving broke down yesterday.
• The letter that he received yesterday was from his aunt.

Özne vs Nesne — Hızlı Karşılaştırma

Bazı cümlelerde relative clause bir preposition (edat) ile biter. Örneğin:

• The woman whom I talked with at the party is my aunt.

Bu cümlede "with" edatı cümlenin sonunda kalmıştır. Resmi (formal) kullanımda edat relative clause'un başına çekilir ve bu durumda kullanılabilecek pronoun sayısı kısıtlanır.

• The woman with whom I talked at the party is my aunt.

Altın Kural — Preposition Sonrası Hangi Pronoun?

Preposition Sonrası Tam Cümle İster

Edatlı yapıda relative clause'un arkasında mutlaka S + V + O — yani tam cümle — gelir. Çünkü hem öznesi hem de nesnesi eksik değildir; sadece edatın objesi pronoun'a dönüşmüştür.

Örnekler

• The book for which I was looking is out of print. (formal) = The book (which) I was looking for is out of print. (informal)
• The man to whom I gave my phone is a repairman. = The man (whom) I gave my phone to is a repairman.
• The project on which we are working is urgent.
• The doctor about whom she was talking retired last year.
• The city in which I grew up has changed dramatically. (where ile eşdeğer.)

Preposition Göç Ettiğinde Detay

Edat başa çekildiğinde:

• that yerine which / whom zorunludur.
• Pronoun silinemez (Ø olamaz).
• Cümle stili resmîleşir; akademik / yazılı İngilizcede tercih edilir.

whose "kimin / neyin" anlamı katan, sahiplik ilişkisi bildiren relative pronoun'dur. İnsanlar, hayvanlar ve cansız varlıklar — hepsi için kullanılır. Bu yönüyle çok pratiktir.

Whose'un Ayırt Edici Özelliği

Türkçe Çeviri Kuralı

whose genelde "nın / nin / in / un" eki ya da "-ı / -i / -ü / -u / -si / -sı" iyelik ekiyle çevrilir:

• The man whose wallet was stolen… → Cüzdanı çalınan adam…
• The company whose products are popular… → Ürünleri popüler olan şirket…
• The dog whose owner left it… → Sahibinin terk ettiği köpek…

Cümle Birleştirme

Örnekler

• I met a man whose brother works at NASA.
• The dog whose owner left it on the street was rescued by a shelter.
• The house whose roof was damaged in the storm needs urgent repair.
• The author whose latest novel won a prize will give a speech tomorrow.
• The student whose essay was published is only sixteen.

Whose = Of Which (İnsansızlar İçin Resmi Alternatif)

Cansız varlıklar için whose'un resmi (günlük kullanımda nadir) bir alternatifi of which'dir. Bu yapının sözdizimi the + isim + of which şeklindedir.

• The company whose products are popular is expanding. (günlük)
• The company, the products of which are popular, is expanding. (resmi)

Whose Kullanılamaz!

whose'dan sonra fiil gelemez. Aşağıdaki cümleler yanlıştır:

• ✗ The man whose came here…
• ✗ The book whose was written…

Bu cümlelerde boşluğa who (insan için) veya which (cansız için) gelmelidir.

where, yer bildiren isimlerin arkasına gelen relative pronoun'dur. İngilizcede şehir, ülke, oda, ev, bahçe, kafe, kütüphane, mağaza gibi yer isimlerini niteler.

Where'in Ayırt Edici Özelliği

Örnekler

• This is the house where I was born. (Doğduğum evdir.)
• The city where I grew up is very crowded now.
• This is the room where we generally hang out with our friends.
• I want to live in a place where the weather is warm and people are friendly.
• Throughout history, gypsies have settled in many countries where they were met with hospitality.
• I'm thinking about settling in an area where I can catch fish and have a rest for the rest of my life.
• The greatest place in the world is a country where the sun always shines throughout the year.

Where = In Which / At Which

where'in resmi alternatifleri in which ve at which'dir. Birbirleriyle değiştirilebilir:

• This is the house where I was born. = This is the house in which I was born.
• The city where I grew up. = The city in which I grew up.
• This is the house at which I stay during my vacation. = This is the house where I stay during my vacation.

Dikkat: Yer İsmi Her Zaman Where Almaz!

Cümle yapısına göre yer ismi bile farklı pronoun alabilir. Bu YDT'nin favori tuzağıdır.

Konum Analizinin Önemi

Yukarıdaki üç örnek aynı yer ismini (şehir) nitelese de, boşluktan sonra ne geldiğine göre pronoun tamamen değişti. YDT'de "Antalya, ___ is famous for…" boşluğunda ana çeldirici where'dir — ama "is" fiili hemen sonra geldiğinden özne konumu anlamına gelir, doğru cevap which'dir.

when, zaman bildiren isimlerin arkasına gelir. Gün, yıl, saat, an, dönem, mevsim, çağ gibi zamanla ilgili her türlü ismi niteler.

When'in Ayırt Edici Özelliği

Örnekler

• I will never forget the day when we first met.
• 2005 was the year when they got married.
• That was the moment when I realized the truth.
• The decade when smartphones became mainstream changed our daily habits.
• I remember the night when the earthquake struck.

When = On Which / In Which / At Which

when'in yerine preposition + which yapıları da kullanılabilir:

• I will never forget the day when we first met. = I will never forget the day on which we first met. (gün → on)
• 2005 was the year when they got married. = 2005 was the year in which they got married. (yıl → in)
• That was the moment when I realized the truth. = That was the moment at which I realized the truth. (an → at)

Preposition seçimi İngilizcenin zaman edat kurallarıyla örtüşür: on Monday, in 2024, at noon.

Why — Reason'dan Sonra

Sebep bildiren why sadece "reason" kelimesinden sonra kullanılır. Ardından tam cümle gelir.

• Can you tell me the reason why you left early?
• Nobody knows the reason why she resigned.

why yerine "for which" de (resmi) kullanılabilir: the reason for which…

Relative clause'lar anlam bakımından ikiye ayrılır ve bu ayrım virgül kuralı ile işaretlenir. YDT'de virgül kullanımı her yıl soruluyor.

1. Defining Clause (Belirleyici / Kısıtlayıcı)

• İsim tanımlayıcıdır; hangi isim olduğunu belirler.
• Virgül yoktur.
• Cümleden çıkarılırsa anlam bozulur / eksilir.
• that kullanılabilir.
• Pronoun (nesne konumundaysa) düşebilir.

2. Non-Defining Clause (Açıklayıcı / Ek Bilgi)

• İsim zaten bellidir; cümlecik sadece ek bilgi katar.
• Virgüllerle ayrılır.
• Cümleden çıkarılsa ana anlam değişmez.
• that kullanılamaz.
• Pronoun düşürülemez.

Karşılaştırma Tablosu

Özel İsimlerde Kural

Özel isim (kişi, ülke, şehir, marka adı) ile kullanılan relative clause her zaman non-defining'dir. Çünkü özel ismin kendisi zaten bellidir, tanımlanmaya ihtiyacı yoktur → virgül zorunludur, that kullanılamaz.

• ✓ William Shakespeare, who wrote Hamlet, lived in the 16th century.
• ✗ William Shakespeare that wrote Hamlet… (that yanlış)
• ✓ Harry Potter, which was written by J. K. Rowling, is a popular book series.
• ✓ Marie Curie, who was a pioneering scientist, won the Nobel Prize.

Tüm Cümleye Atıf — Virgül + which

Non-defining yapının özel bir türü "tüm cümleye atıf" yapmaktır. Burada which yalnız son ismi değil, öncesindeki tüm cümlenin bütününe işaret eder.

• She finally achieved her dream of becoming a doctor, which made her family very proud. — "made her family proud" olan ne? → doktor olma hayalinin gerçekleşmesi (tüm cümle).
• They missed their flight due to the heavy traffic, which was really frustrating.
• Tom won the championship, which made his parents very proud.

Relative clause'lar gramer olarak uzun yapılar kurar. İngilizcede bu cümlecikler sıklıkla kısaltılır. Reduction (kısaltma) kuralları YDT'nin en çok sorulan inceliklerindendir.

Reduction sadece özne konumundaki relative clause'larda mümkündür. Nesne konumundaki cümlecikler zaten pronoun'u düşürebilir; ama "reduction" tabiri özellikle aktif ve pasif cümleciklerin sıfat-fiil haline getirilmesini anlatır.

1. Aktif Cümleciklerde Reduction → V-ing

• The man who is standing there is my uncle. → The man standing there is my uncle.
• The woman who lives next door is a doctor. → The woman living next door is a doctor.
• Students who study medicine usually work long hours. → Students studying medicine usually work long hours.
• The children who are playing in the garden are my nephews. → The children playing in the garden are my nephews.

2. Pasif Cümleciklerde Reduction → V3 (Past Participle)

• The book which was written by Orhan Pamuk won the prize. → The book written by Orhan Pamuk won the prize.
• The car that was stolen yesterday has been found. → The car stolen yesterday has been found.
• Students who are selected for the program receive a scholarship. → Students selected for the program receive a scholarship.
• The letter which was sent last week arrived today. → The letter sent last week arrived today.

3. "To Be" İçeren Cümlelerde Reduction → Ø

who/which + to be tamamen düşebilir ve geriye sıfat / isim tamlaması kalır.

• The building which is on the corner is a museum. → The building on the corner is a museum.
• The man who is responsible for this project… → The man responsible for this project…
• Passengers who are waiting for the flight… → Passengers waiting for the flight… (aynı zamanda -ing'e dönüşüm olarak da görülebilir)

Reduction Tablosu

YDT Soruları İçin Reduction Tuzakları

1. V-ing vs V3 ayrımı: İsim fiilin öznesi mi (aktif → V-ing) yoksa nesnesi mi (pasif → V3) düşün. "The book written by…" → kitap yazılıyor, pasif → V3 doğru. "The man writing a letter" → adam yazıyor, aktif → V-ing doğru.
2. Zaman bilgisi kaybolur: Reduction'dan sonra zaman bağlamdan çıkarılır. Bu yüzden YDT bazen tam halin + zamanın birlikte doğru kurulmasını ister.
3. Sıfat mı, fiil mi? "interesting" sıfattır, "being interested" V-ing değildir; "the passengers interesting the guide" yanlış olur. İngilizcenin -ing / -ed sıfat ayrımını iyi bil.

YDT'nin en seçici sorularından biri quantifier + of which / of whom yapısıdır. Cümle içinde birden çok nesne / kişiden bahsedilirken bir kısmına yapılan gönderme bu yapıyla kurulur.

Temel Şablon

Ana cümle, QUANTIFIER + of which/whom + yüklem…

Quantifier'lar (miktar/oran bildirenler):

• some of which/whom
• many of which/whom
• most of which/whom
• few of which/whom
• none of which/whom
• all of which/whom
• both of which/whom
• neither of which/whom
• either of which/whom
• one / two / three of which/whom
• a few / a little of which
• half of which/whom

of which vs of whom

• of which → cansız varlıklar / hayvanlar için
• of whom → insanlar için

Örnekler

• I have many books, most of which are in English. (Çoğu İngilizce olan birçok kitabım var.)
• She has two brothers, neither of whom is married. (İkisi de evli olmayan iki erkek kardeşi var.)
• The company employed 500 people, some of whom were fired last month.
• He owns three cars, one of which is a sports car.
• There were many applicants, few of whom met the criteria.
• She wrote several novels, all of which became bestsellers.
• The survey included 100 respondents, half of whom were under 25.
• Our solar system has eight planets, none of which is larger than Jupiter.

Virgül Kuralı

Quantifier + of which/whom yapısı her zaman virgülle ayrılır — çünkü non-defining (ek bilgi veren) bir yapıdır. İstisnası yoktur.

YDT Soru Kalıbı

Nicelik İfadesi + which/whom vs Nicelik İfadesi + of them

Aynı anlamı iki farklı şekilde söyleyebiliriz. Ama biri relative clause, diğeri iki bağımsız cümledir — aralarındaki ayrım bağlacın cümleleri ne şekilde birleştirdiğidir.

Bir sürecin, yöntemin, aracın veya vasıtasının bildirildiği relative clause'lar özel bir grup oluşturur. Bu yapıda whereby, by which, through which, via which kullanılır.

Hangi Kelimelerden Sonra Kullanılır?

Tipik isimler:

• method (yöntem)
• process (süreç)
• tool / instrument (araç)
• way (yol)
• system / mechanism (sistem / mekanizma)
• policy (politika)
• agreement (anlaşma)
• technique (teknik)

Örnekler

• He developed a method by which we can analyze the data more efficiently.
• The internet is a tool through which people can access unlimited information.
• They created a process by which employees can submit their complaints anonymously.
• The company implemented a policy whereby employees can request remote work.
• They signed an agreement by which both parties will share the costs equally.
• Scientists discovered a technique through which ancient DNA can be extracted from fossils.

Whereby vs By Which

İkisi de aynı anlama gelir ama whereby genelde yasal, resmi, akademik metinlerde kullanılır. Günlük İngilizcede by which daha yaygındır. YDT son yıllarda whereby'ı soru içinde çeldirici veya doğru cevap olarak vermeye başlamıştır.

Relative clause sorularını hızlı ve doğru çözmek için şu beş adımı uygula:

Adım 1 — Ana Cümleyi Bul

Cümlenin özne-yüklem-nesne iskeletini tespit et. Relative clause arada kalan ek kısımdır, ana cümleyi bozmaz.

Adım 2 — Boşluğun Öncesine Bak

• Kişi ismi → who / whom / whose olasılıkları (özne mi nesne mi sahiplik mi?)
• Cansız isim → which / that / whose / where / when
• Yer ismi → where / in which / at which / which (konuma göre)
• Zaman ismi → when / on which / in which / at which
• Preposition → whom / which (zorunlu)
• Özel isim (kişi adı, ülke) → defining değil, non-defining → that yasak

Adım 3 — Boşluğun Sonrasına Bak

• Hemen fiil varsa → özne eksik → who / which / that
• Hemen isim varsa → sahiplik → whose
• Özne + fiil ama nesne yok → nesne eksik → whom / which / that
• Tam cümle (S + V + O) → where / when / why / preposition + whom/which

Adım 4 — Virgül Var mı?

• Virgül varsa → non-defining → that yasak
• Özel isim varsa → her zaman virgül + non-defining
• Tüm cümleye atıf (virgül + which) mi?

Adım 5 — Reduction Sorusuysa Aktif/Pasif Ayır

• Özne fiili yapan → V-ing (active)
• Özneye yapılan → V3 (passive)

Örnek Soru 1 — Özne Konumu

Örnek Soru 2 — Preposition + Whom

Örnek Soru 3 — Reduction (V3)

Örnek Soru 4 — Quantifier + of Which

Örnek Soru 5 — Defining/Non-Defining (that Yasağı)

YDT'de relative clause sorularında en çok tökezlenen noktalar aşağıda. Her birini sınav öncesi mutlaka gözden geçir.

10 Kritik Karışıklık

1. who vs whose: who'dan sonra fiil gelir, whose'dan sonra isim. "The man who came" vs "The man whose brother came".
2. which vs where: Her ikisi de cümleye ek bilgi verir. which'den sonra özne eksik olabilir (fiil gelir); where'dan sonra tam cümle gelir.
3. that vs which: Her ikisi de defining'de kullanılabilir. Ama virgüllü (non-defining) cümlelerde that yasaktır — sadece which / who / whom.
4. Preposition + that: Yasak. "with that" yanlış; doğru olan "with whom / with which".
5. Preposition + whose / where / when: Yasak. Edattan sonra sadece whom / which gelir.
6. Özel isim + defining: İmkânsız. William Shakespeare zaten bellidir; defining (virgülsüz) kullanılmaz.
7. V-ing vs V3 reduction: Özne fiili yapıyorsa V-ing, yapılıyorsa V3.
8. of whom vs of which: İnsan → whom; cansız/hayvan → which. "of them" ayrı cümle ister.
9. Virgül + which = tüm cümleye atıf: "She forgot her passport, which caused a problem." Buradaki which sadece passport'u değil, "pasaportu unutma olayını" niteler.
10. where + fiil yanlış: "The city where is beautiful" yanlış. where tam cümle ister. Doğrusu "The city which is beautiful" ya da "The city where I live is beautiful".

Hızlı Kontrol Listesi

İpucu Özetleri

• Özne eksik → who / which / that
• Nesne eksik → whom / who / which / that / Ø
• Preposition + pronoun → whom / which (asla that, asla whose)
• whose → sonrasında isim + S/V/O
• where → yer + tam cümle (S + V + O)
• when → zaman + tam cümle
• why → sadece "reason" + tam cümle
• Virgül + which → tüm cümleye atıf olabilir
• V-ing → aktif reduction
• V3 → pasif reduction
• Quantifier + of which/whom → virgüllü, tek cümle

Bir Sonraki Adım