TYT Türkçe — Edat (İlgeç): Anlam ve Kullanımı

Edat (ilgeç), tek başına herhangi bir anlamı olmayan; ancak kendisinden önce gelen sözcüğe eklenerek ona yeni bir anlam katan görev sözcüğüdür. "ile", "için", "gibi", "kadar", "göre", "rağmen", "doğru", "başka", "beri", "dek" gibi sözcükler tipik örnekleridir. Bu sözcükleri art arda yüz kere okusan bile tek başlarına zihinde herhangi bir anlam oluşturmaz — anlamlarını yalnızca bir sözcüğe yaslandıklarında kazanırlar.

Edatlar TYT Türkçe'de yılda ortalama 1 bağımsız soruyla gelir; ancak sözcük türü karma sorularının içinde neredeyse her yıl bir edat belirleyici çeldirici olarak yer alır. Sık görülen soru kalıpları şunlardır:

• "Aşağıda numaralanmış sözcüklerden hangisi tür bakımından diğerlerinden farklıdır?" — beş sözcük içinde tek edat gizli
• "Altı çizili sözcüklerin türleri iki ikişerli eşleştirildiğinde hangisi dışarıda kalır?" — sıfat-sıfat, isim-isim gibi çiftler kurulur, edat tek başına kalır
• "Hangi cümledeki 'ile' sözcüğü bağlaç görevindedir?" — "ile"nin bağlaç / edat ayrımı
• "Hangi cümlede 'doğru / başka' sözcüğü edat olarak kullanılmıştır?" — bu sözcükler sıfat, zarf, belgisiz zamir ve edat olabildiği için ayrımı test edilir
• "Numaralanmış sözcüklerin türlerini sırasıyla yazınız." — doldurma tipi boşluk sorusu

Edat konusu aslında tek bir ilkeye yaslanır: Edat, önündeki sözcüğe yapışan asalaktır. Bu metaforu anladığında edatın bütün kuralları ardı ardına anlam kazanır. Aşağıdaki tablo edatın genel kategorilerini ve TYT'deki ağırlıklarını özetliyor:

Edat Grubu	Örnekler	TYT Ağırlığı
Hal eki almadan kullanılan	ile, için, gibi, kadar, diye, değil, mi	En sık — soruların %60'ı
Yönelme (-e) ekiyle kullanılan	e göre, e kadar, e doğru, e rağmen, e karşın, e karşı, e ait, e dek, e değin	Orta — soruların %30'u
Ayrılma (-den) ekiyle kullanılan	den dolayı, den ötürü, den önce, den sonra, den başka, den beri	Orta — soruların %10'u

Çalışırken Dikkat Edilecek Üç Altın Kural

• Edat tek başına anlamsızdır. "Gibi" de, "için" de, "kadar" da zihninde tek başına hiçbir şey uyandırmaz. Bu, edatın bağlaç ve zarftan ayrıldığı en net noktadır.
• Edat, önündeki sözcükle birleşerek "edat grubu" kurar. "aslan gibi" bir edat grubudur; "eve doğru", "akşama kadar", "senden dolayı" da öyle. Bu gruplar cümlede sıfat, zarf veya isim göreviyle kullanılır.
• Sadece dört edatta karışıklık çıkar: "ile", "doğru", "başka" ve "diye". Geri kalan edatlar şüphesiz edattır; bu dördünün ayırt edici kuralını bildiğinde soruların hepsi düşer.

Edatın nasıl çalıştığını bir metaforla anlamak, bütün konuyu bir kerede kavramanı sağlar: edat, asalak bir sözcüktür. Asalak canlılar kendi başlarına yaşayamaz, geçimlerini başka bir canlının üzerinden sağlarlar. Edat da aynıdır: kendi başına anlamı olmayan bu sözcük, önündeki sözcüğün sırtına biner ve ondan anlam "emer".

Tek Başına Anlamsızlık Testi

Şu sözcükleri teker teker söyle: "ile", "gibi", "için", "kadar", "göre", "doğru", "rağmen", "başka", "beri", "dek", "diye". Bu sözcüklerin herhangi birini yüz defa tekrarlasan zihninde tek bir somut kavram belirir mi? Hayır. İşte edatların ayırıcı özelliği budur.

Ama aynı sözcükleri bir başka sözcüğün yanına yerleştirdiğin anda sihir gerçekleşir:

• "araba ile gittim" → "ile" artık araç anlamı taşıyor
• "aslan gibi çocuk" → "gibi" artık benzerlik anlamı taşıyor
• "seni görmek için geldim" → "için" artık amaç anlamı taşıyor
• "Ahmet'e göre biraz kısa" → "göre" artık karşılaştırma anlamı taşıyor
• "akşama kadar çalıştı" → "kadar" artık zaman sınırı anlamı taşıyor

Edat Grubu (Edat Öbeği)

Edatın kendinden önceki sözcükle birleşip anlam kurduğu yapıya edat grubu (veya edat öbeği) denir. Yapının iki parçası vardır:

Parça	Rol	Örnek
Önceki sözcük	Anlamı taşır	aslan gibi
Edatın kendisi	Anlam ilişkisi kurar	aslan gibi

Edat grupları cümlede üç farklı görevde kullanılabilir:

• Sıfat göreviyle — ismin önünde: "aslan gibi çocuk" (çocuk = isim)
• Zarf göreviyle — fiilin önünde: "aslan gibi baktı" (baktı = fiil)
• İsim göreviyle — sonundaki isim düşmüş ve adlaşmış ise: "Aslan gibiydi." (çocuk ismi düşmüş, edat grubu adlaşmış)

Cümleden Çıkarma Testi

Edatın bağlaçtan en temel farkı, cümleden çıkarıldığında anlamı bozmasıdır. Bağlacı cümleden çıkardığında cümle hafifçe sendeler ama anlam sürer; edatı çıkardığında anlam tamamen çöker.

Bu grup, edatların önüne herhangi bir hal eki (yönelme -e, ayrılma -den gibi) almadan, doğrudan bir isim ya da sıfatın yanına eklenen edatlardır. En sık sorulan edatlar buradadır: "ile", "için", "gibi", "kadar", "diye", "değil", "mi".

"ile" Edatı — Araç, Birliktelik, Sebep

"ile" edatı cümleye araç, birliktelik, beraberlik anlamları katar. Bitişik yazıldığında "-yle / -la / -le" hâlini alır.

• "Menekşe ile karanfili severim." → burada bağlaçtır (aşağıda göreceğiz)
• "Adamı otobüsle bırakmışlar köye." → araç anlamı veren edat
• "Babasını hasretle bekledi." → durum anlamı veren edat
• "Eve girmesiyle çıkması bir oldu." → eşzamanlılık anlamı veren edat

"için" Edatı — Amaç ve Neden

"için" kendi başına anlamsızdır; önündeki yapıya göre iki farklı anlam kazanır:

• -mak / -mek + için → amaç anlamı: "Onu sınıftan atmak için çalıştı." (= atmak amacıyla)
• -dık / -dik + için → neden-sonuç anlamı: "Hastalandığı için gelmedi." (= hastalandığından)
• isim + için → yönelik olma: "Bu kitabı öğrencilerim için yazdım."

"gibi" Edatı — Benzerlik, Yaklaşıklık, Karşılaştırma

"gibi" en çok benzerlik anlamı katar; yan anlamlarıyla da TYT'de sık karşımıza çıkar.

• Benzerlik: "Ali tilki gibi kurnazdır."
• Yaklaşıklık: "Yağmur yağacak gibi duruyor."
• Karşılaştırma: "Senin gibi çalışmaz ki."

"kadar" Edatı — Miktar, Eşitlik, Yaklaşıklık, Karşılaştırma, Zaman

"kadar" tek başına veya "-e kadar" biçiminde kullanılır; kullanıma göre farklı anlamlar kazanır.

• Miktar: "Kalem sayın kadar konuş."
• Eşitlik (karşılaştırma): "Ahmet kadar cesurdu."
• Yaklaşıklık: "10 kadar öğrenci var." (= aşağı yukarı 10)
• Benzetme: "Boyu deve kadardı."
• Zaman sınırı: "Akşama kadar çalıştı." (burada "-e" yönelme ekiyle)

"diye" Edatı — 2023 Değişikliği

Önemli bir güncelleme: "diye" sözcüğü eskiden zarf kabul ediliyordu; 2023 yılında TDK tarafından edat olarak sınıflandırıldı. Güncel kaynaklar bu kurala göre çalışır; eski soru bankalarında "diye"yi zarf olarak çözmüş sorularla karşılaşırsan o soruları işaretleyip geç.

• Amaç: "Güneş yakmasın diye oturdum." (= korunmak amacıyla)
• Sanıp düşünme: "Bu ne diye düşündüm." (= "bu nedir" sanıp)
• Ad olarak tanıtma: "Süleyman diye biri gelmedi." (= "Süleyman" adında)

"değil" ve "mi" Edatları

• değil: olumsuzluk anlamı katar. "Karşıdan gelen Ahmet değil."
• mi / mı / mu / mü: soru edatıdır. "Geldin mi?", "Evde misiniz?" — bu ek her zaman ayrı yazılır.

Bu grup edatlar önünde yönelme hali eki (-e / -a) almış bir sözcük ister. "-e göre", "-e kadar", "-e doğru", "-e rağmen", "-e karşın", "-e karşı", "-e ait", "-e dek", "-e değin" bu grubun en tipik üyeleridir.

"-e göre" — Karşılaştırma ve Kanaat

"göre" tek başına anlamı olmayan bir edattır; önünde mutlaka yönelme eki almış bir isim ister.

• Karşılaştırma: "Ahmet'e göre boyu biraz uzun." (= Ahmet'le karşılaştırılınca)
• Kanaat / değerlendirme: "Anneme göre doktor olmam şart." (= annemin düşüncesine göre)
• Uygunluk: "Öğrencilerime göre kitap hazırladım." (= onlara uygun)

"-e kadar" ve "-e doğru" — Yönelme Anlamı

• "-e kadar" — zaman: "Akşama kadar çalıştı." (= akşam vaktine dek)
• "-e doğru" — yön, yaklaşma: "Okula doğru gitti." (= okul yönünde)

"-e rağmen" ve "-e karşın" — Zıtlık

Bu iki edat neredeyse aynı anlamlıdır: ikisi de "olması gereken şeyin aksine" anlamında zıtlık, karşıtlık kurar.

• "Ayşe'ye rağmen bu sınavı kazandı." (= Ayşe'nin çıkardığı zorluklara rağmen)
• "Ayşe'ye karşın sınavı kazandı." (aynı anlam)

"-e karşı" — Yönelme, Zaman, Tutum

• Yönelme: "Kapıya karşı oturmuş." (= kapı yönünde)
• Zaman yaklaşımı: "Sabaha karşı geldi." (= sabahın yaklaşık vakti)
• Tutum: "Ayşe'ye karşı sert davrandı." (= Ayşe'ye yönelik)

"-e ait" — Sahiplik

"ait" aitlik, sahiplik anlamı katan bir edattır; yine önünde yönelme eki ister.

• "Ali'ye ait bir araba gördüm." (= Ali'nin sahip olduğu)
• "Bu eser Yunus Emre'ye aittir."

"-e dek" ve "-e değin" — Zaman

"dek" ve "değin" birbirinin neredeyse eşdeğeri olan, zaman sınırı anlatan edatlardır. "-e kadar" ile aynı işi görürler; yazı dilinde daha eski ama hâlâ geçerli kullanılırlar.

• "Sabaha dek çalıştı." (= sabaha kadar)
• "Sabaha değin uyumadı." (= sabaha kadar)

Bu grup edatlar önünde ayrılma hali eki (-den / -dan / -ten / -tan) almış bir sözcük ister. "den dolayı", "den ötürü", "den önce", "den sonra", "den başka", "den beri" bu grubun tipik üyeleridir.

"-den dolayı" ve "-den ötürü" — Neden-Sonuç

Bu iki edat eşanlamlıdır: ikisi de sebep, neden bildirir. Cümlede hangisini kullanırsan kullan anlam değişmez.

• "Ben bunu senden dolayı kazandım." (= senin sayende / seni sebep ederek)
• "Senden ötürü geldim." (= sen burada olduğun için)
• "Kardan dolayı yollar kapandı." (= karın sebebiyle)

"-den önce" ve "-den sonra" — Zaman

• "-den önce": "Sınavdan önce mutlaka tekrar yap." (= sınavdan evvel)
• "-den sonra": "Sınavdan sonra tatile çıkacağım." (= sınavın ardından)
• "Senden önce geldi." / "Senden sonra geldi."

"-den başka" — Hariç Tutma

"başka" sözcüğünün edat olarak kullanılması için önündeki sözcüğün mutlaka ayrılma hali (-den) almış olması gerekir. Yalnızca bu biçimde hariç tutma anlamı kurar.

• "Senden başka kimseyi sevmedim." (= sen hariç)
• "Ali'den başka herkes gelmiş." (= Ali hariç)
• "Kitaptan başka hediye almadım." (= kitap hariç)

"-den beri" — Başlangıç Zamanı

"beri" edatı, bir zaman noktasını başlangıç sayıp o noktadan bu yana devam eden bir sürece işaret eder.

• "Akşamdan beri çalışıyorum." (= akşam saatinden bu yana)
• "Sabahtan beri kar yağıyor."
• "Çocukluğumdan beri kitap okurum."

Edat	Gerektirdiği Ek	Kattığı Anlam
-den dolayı / -den ötürü	Ayrılma (-den)	Neden, sebep
-den önce / -den sonra	Ayrılma (-den)	Zaman
-den başka	Ayrılma (-den)	Hariç tutma
-den beri	Ayrılma (-den)	Başlangıç, süreklilik

TYT'de edatın kendisini tespit etmek kadar, cümleye hangi anlamı kattığını belirlemek de önemlidir. "Hangi cümledeki edat neden anlamı katmıştır?" veya "Altı çizili edatın cümleye kattığı anlam aşağıdakilerden hangisidir?" kalıpları neredeyse her yıl sorulur. Aşağıdaki anlam haritası, edatın hangi durumda hangi anlamı kattığını tek bir tabloda gösterir.

Anlam	Edat(lar)	Örnek Cümle
Amaç	için, diye, üzere	"Seni görmek için geldim."
Neden / Sebep	için (-dık eki ile), -den dolayı, -den ötürü	"Hastalandığı için gelmedi."
Benzerlik	gibi, kadar	"Aslan gibi çocuk."
Karşılaştırma	-e göre, -e kadar, kadar, gibi	"Ahmet'e göre boyu kısa."
Araç	ile	"Otobüsle geldi."
Birliktelik / Durum	ile	"Hasretle bekledi."
Zaman	-e kadar, -e dek, -e değin, -den önce, -den sonra, -den beri, -e karşı	"Akşama kadar çalıştı."
Yönelme / Yaklaşma	-e doğru, -e karşı	"Eve doğru gitti."
Zıtlık / Karşıtlık	-e rağmen, -e karşın	"Ayşe'ye rağmen kazandı."
Aitlik / Sahiplik	-e ait	"Ali'ye ait araba."
Hariç Tutma	-den başka	"Senden başka kimseyi sevmedim."
Yaklaşıklık	kadar, gibi	"10 kadar öğrenci var."
Miktar	kadar	"Kalem sayın kadar konuş."
Soru	mi	"Çalıştın mı?"
Olumsuzluk	değil	"Gelen Ahmet değil."

TYT'nin bu konuda tek çeldiricisi var: bazı sözcükler hem edat hem de başka bir tür olabilir. Bu sözcüklerin ayırt edici formüllerini bilirsen edat sorularının tamamını çözebilirsin.

"ile" — Edat mı, Bağlaç mı?

"ile" hem edat hem bağlaç olabilir. Ayırt etme formülü son derece basittir: "ile"nin yerine "ve" koy.

• Yerine "ve" konulabiliyorsa → bağlaç
• Yerine "ve" konulamıyorsa → edat

Cümle	"ve" testi	Sonuç
"Menekşe ile karanfili severim."	"Menekşe ve karanfili severim." ✓	Bağlaç
"Babasını hasretle bekledi."	"Babasını hasret ve bekledi." ✗	Edat
"Eve girmesiyle çıkması bir oldu."	"Eve girmesi ve çıkması bir oldu." ✓	Bağlaç
"Adamı otobüsle bırakmışlar."	"Adamı otobüs ve bırakmışlar." ✗	Edat

"doğru" — Edat / Sıfat / Zarf

"doğru" sözcüğü üç farklı türde olabilir. Ayırt etme kuralı:

• "-e doğru" biçiminde kullanılıp yönelme/yaklaşma anlamı verirse → edat
  • "Okula doğru gitti."
• İsmin önünde kullanılıp onu nitelerse → sıfat
  • "Doğru yoldan şaşma." (hangi yol? → doğru yol)
• Fiilin önünde kullanılıp ona sorulan soruya cevap olursa → zarf
  • "Benimle doğru konuş." (nasıl konuş? → doğru)

"başka" — Edat / Sıfat / Belgisiz Zamir / Zarf

"başka" sözcüğü dört farklı türde olabilir — bu yüzden TYT'nin en sevdiği çeldiricilerden biridir.

• "-den başka" biçiminde hariç tutma anlamı verirse → edat
  • "Senden başka kimseyi sevmedim."
• İsmin önünde kullanılırsa → sıfat
  • "Başka yol bilmiyorum."
• Yerine istediğin bir ismi koyabildiğin şekilde tek başına ismin yerine geçerse → belgisiz zamir
  • "Sen git, başkası gelsin."
• Fiilin önünde kullanılıp ona sorulan soruya cevap olursa → zarf
  • "Bu kız bana başka bakıyor." (nasıl bakıyor? → başka)

"diye" — Edat mı, Bağlaç mı?

"diye" 2023'te TDK tarafından edat olarak sınıflandırıldı. Güncel kaynaklara göre çoğu kullanımı edattır. Cümle içinde genellikle amaç, sanıp düşünme veya ad olarak tanıtma anlamı katar.

• "Güneş yakmasın diye oturdum." → amaç → edat
• "Süleyman diye biri gelmedi." → ad olarak tanıtma → edat
• "Bu ne diye düşündüm." → sanıp düşünme → edat

Edat konusundaki en kritik güncelleme, 2023 yılında yapılan müfredat değişikliğiyle geldi. Eskiden edat sayılan dört sözcük artık edat değildir.

"yalnız", "ancak", "bir", "tek" — Artık Edat Değil

Bu dört sözcük yıllarca şöyle öğretilirdi: "Yerine sadece koyduğunda anlam korunuyorsa bu sözcük edattır." Artık böyle bir kural yoktur. 2023'ten itibaren güncel kurallar şöyledir:

Sözcük	Yerine "sadece" koyulabilirse	Yerine "ama/fakat" koyulabilirse
yalnız	Zarf	Bağlaç
ancak	Zarf	Bağlaç
bir	Zarf	—
tek	Zarf	—

Örnek uygulamalar:

• "Yalnız benim için geldi." → "Sadece benim için geldi." → zarf
• "Eve gitti yalnız hiçbir şey götürmedi." → "Eve gitti ama hiçbir şey götürmedi." → bağlaç
• "Bu sınıfa ancak 8 kişi sığar." → "Sadece 8 kişi sığar." → zarf
• "Seni gördü ancak selam vermedi." → "Seni gördü ama selam vermedi." → bağlaç
• "Bu dünyada bir seni sevdim." → "Bu dünyada sadece seni sevdim." → zarf
• "Tek sana güvendim." → "Sadece sana güvendim." → zarf

Edat, Bağlaç ve Zarfın Ayırt Edilmesi — Karşılaştırma Tablosu

Özellik	Edat	Bağlaç	Zarf
Tek başına anlamı	Yok	Yok	Var
Cümleden çıkarıldığında	Anlam takla atar / bozulur	Anlam hafif değişir ama sürer	Anlam hafif değişir
Görevi	Önceki sözcüğe anlam katar	Sözcük veya cümleleri bağlar	Fiilin durumunu belirtir
Soruya cevap verir mi?	Hayır (grup halinde verebilir)	Hayır	Evet (nasıl? ne zaman? nerede?)

Edatın Zamirden Ayırt Edilmesi

Özellikle "soru anlamı" sorularında edat ile zamir karıştırılır. Hatırlatma:

• Soru zamiri ismin yerine geçer: "Kim geldi?" (= kişi sorulmuş)
• Soru edatı olan "mi" ismin yerine geçmez; sadece soru anlamı katar: "Ahmet geldi mi?"

Edat grubu tek başına bir sözcük türü değildir; cümlede farklı görevlere bürünebilir. Aynı edat grubu bir cümlede sıfat, başka bir cümlede zarf, bir başka cümlede isim görevi üstlenebilir. Bu esneklik, TYT'nin sevdiği sorulardan biridir.

Üç Farklı Görev — Üç Örnek

"aslan gibi" edat grubunu farklı cümlelerde kullanalım:

Cümle	Konum	Görev
"Aslan gibi çocuk gördüm."	İsmin önünde	Sıfat
"Bakıcı oğluma aslan gibi baktı."	Fiilin önünde	Zarf
"Maşallah aslan gibiydi."	İsim düşmüş, adlaşmış	İsim (adlaşmış sıfat)

Aynı Örneği "kadar" ile Tekrar Edelim

"kadar" edatının farklı edat gruplarına baktığımızda aynı çok işlevlilik devam eder:

• "Torbada 100 kadar balık var." → "100 kadar" edat grubu, sıfat (hangi balık? → 100 kadar balık)
• "Akşama kadar çalıştı." → "akşama kadar" edat grubu, zarf (ne zamana kadar çalıştı? → akşama kadar)
• "Boyu deve kadardı." → "deve kadardı" edat grubu, önündeki isim (boy) düşmüş olsa isim göreviyle kullanılır.

Konuyu gerçek bir ÖSYM sorusu üzerinde çözerek pekiştirelim.

2024 TYT Türkçe — Örnek Soru Kalıbı

Bu parçada numaralanmış sözcükler tür bakımından gruplandırıldığında hangisi dışarıda kalır?

(1) Binlerce senelik (2) deniz tarafında (3) uzaklara kadar uzanan (4) hafif fakat serin bahar rüzgârı...

Adım Adım Çözüm

1. "Binlerce senelik" → "sene" isminin önünde kullanılmış. Kaç sene olduğu belli değil → belgisiz sıfat / sıfat.
2. "deniz tarafında" → "deniz" bir varlığın adı → isim.
3. "uzaklara kadar" → "kadar" edat; "-e kadar" biçiminde kullanılmış. Yönelme ekli bir sözcüğün önünde anlam kuruyor → edat.
4. "hafif fakat serin" → "rüzgâr" isminin önünde. Nasıl rüzgâr? → hafif ve serin → sıfat.

Eşleştirme: Sıfat (1) ↔ Sıfat (4); İsim (2) tek başına eşleşir. Dışarıda kalan: 3 → edat.

TYT'de Sık Çıkan Tuzaklar ve Savunma Formülleri

Tuzak	Savunma
"otobüsle" gibi bitişik yazılmış "ile" biçimleri	Her zaman "ile"nin yerine "ve" koy; olmuyorsa edattır.
"Doğru konuş" → edat zannetme	Fiilin önünde ve "nasıl konuş?" sorusuna cevap → zarf.
"Başka bir yol" → edat zannetme	"-den başka" biçiminde değil → sıfat. Sadece "-den başka" ediyorsa edat.
"Yalnız" / "ancak" / "bir" / "tek" → edat zannetme	2023'ten beri bu sözcükler artık edat değildir. Zarf veya bağlaç olarak değerlendir.
"diye" → 2023 öncesi kaynak zarf diyebilir	TDK güncel kılavuz: "diye" artık edat. Güncel kaynağa güven.
"için" → her zaman amaç sanma	-mak/-mek + için = amaç; -dık/-dik + için = neden.
"kadar" → her zaman zaman sanma	Kullanım yeri önemli: "10 kadar" yaklaşıklık, "akşama kadar" zaman, "Ahmet kadar" karşılaştırma.
"göre" tek başına görülür	Mutlaka "-e göre" biçiminde kullanılır; yönelme ekini kontrol et.

Çalışma Stratejisi

1. TDK sözlüğünü yanına al: Şüpheli gördüğün her edatı "sozluk.gov.tr"de arat. Güncel sınıflandırma orada yazar.
2. Hal eki kontrol refleksi: Bir edat görür görmez önünde "-e" veya "-den" var mı bak; bu ek edatın türünü doğrular.
3. "ile" ve "ve" testi otomatikleşsin: "ile" geçen her cümlede refleks olarak "ve" koyup dene.
4. Eski soru bankalarını güncel süz: 2023 öncesi kaynakları çözerken "yalnız / ancak / bir / tek / diye" geçen sorulara ikinci bir kez güncel müfredata göre bak.
5. Bağlaç konusuyla birlikte çalış: Edat ve bağlaç hemen hemen her soruda iç içedir; birini çalışırken diğerini de tekrar et.