TYT Kimya — Sıvılar

Sıvılar, maddenin halleri skalasında katılarla gazlar arasında duran bir ara formdur. Katılarda tanecikler sıkı istiflenmiş ve sabitken, gazlarda neredeyse hiç etkileşim yoktur; sıvılarda ise tanecikler birbirine değecek kadar yakın ama her biri yer değiştirebilecek kadar serbesttir. Bu iki yüzlü karakter sıvıların tüm karakteristik davranışlarının kaynağıdır.

Sıvı Halin Temel Özellikleri

• Belirli bir hacmi vardır. 1 litre su ister uzun dar bir şişeye, ister geniş bir kaba dökülsün hacmi değişmez.
• Belirli bir şekli yoktur. Bulunduğu kabın kapladığı hacmin şeklini alır. Kabı yatırdığınızda sıvı da kabın yeni şekline uyum sağlar.
• Akışkandır. Tanecikler yer değiştirebildiğinden sıvılar bir yüzey üzerinde akabilir, bir borudan geçebilir, eğimli yüzeylerde aşağı doğru hareket edebilir.
• Çok az sıkıştırılabilir. Tanecikler zaten birbirine değecek kadar yakın olduğundan dışarıdan uygulanan basınç sıvının hacmini kayda değer biçimde değiştiremez. Bu yüzden hidrolik sistemler sıvı ile çalışır.

Sıvıları Belirleyen Beş Temel Özellik

TYT'de sıvılar başlığı altında beş ana özellik incelenir. Bu beş özellik birbirinden bağımsız değil, tam tersine aynı temel neden etrafında organize olmuş kuzenlerdir. Her birinin adını, tanımını ve moleküller arası çekim kuvvetiyle nasıl hareket ettiğini ezberlerseniz konunun omurgası tamamlanır:

1. Yoğunluk (d): Birim hacme düşen kütle; d = m/V. Sıcaklıkla genellikle azalır, suda 4°C'de maksimum olur.
2. Yüzey gerilimi: Sıvının yüzeyini mümkün olan en küçük alana indirmeye çalışan kuvvet. Moleküller arası çekim kuvveti arttıkça artar.
3. Viskozite: Sıvının akmaya karşı gösterdiği direnç. Çekim kuvveti ve molekül büyüklüğü ile artar, sıcaklıkla azalır.
4. Buhar basıncı: Sıvının yüzeyinden buharlaşan moleküllerin oluşturduğu basınç. Sıcaklıkla artar, çekim kuvveti ile azalır.
5. Kaynama noktası: Sıvının buhar basıncının dış basınca eşit olduğu sıcaklık. Çekim kuvveti ve dış basınç arttıkça artar.

Moleküller Arası Çekim Kuvveti: Konunun Anahtarı

Bu konuyu doğru kurmak için hangi sıvının moleküller arası çekim kuvvetinin daha güçlü olduğunu belirlemek temel beceridir. Sık kullanılan kurallar şunlardır:

• Hidrojen bağı yapabilen moleküller (F, O veya N'ye bağlı hidrojen içerenler) özellikle güçlü etkileşime sahiptir. Su, alkol, gliserin, amonyak bu gruptadır.
• Aynı molekül ailesinde OH grubu sayısı arttıkça hidrojen bağı sayısı, dolayısıyla çekim kuvveti artar. Gliserin (3 OH) > etilen glikol (2 OH) > propil alkol (1 OH) sıralaması bu kuralın klasik örneğidir.
• Apolar moleküllerde çekim kuvveti London (Van der Waals) kuvvetidir; molekül kütlesi ve elektron sayısı arttıkça büyür. Heksan > pentan > bütan bu kuralla belirlenir.
• Aynı molekül formülüne sahip iki yapıda dal sayısı az olanın (düz zincirli olanın) çekim kuvveti daha büyüktür. İzopentan, neopentandan daha güçlü çekime sahiptir; çünkü neopentan daha dallıdır.

Yoğunluk ve yüzey gerilimi, sıvıların en görünür iki makro özelliğidir; ikisi de günlük hayatta bolca karşımıza çıkar ve TYT sorularında genellikle karşılaştırma, sıralama veya günlük hayat uygulaması üzerinden sorulur.

Yoğunluk: Birim Hacme Düşen Kütle

Yoğunluk, bir sıvının kütlesinin hacmine oranıdır ve şu formülle verilir:

d = m / V

Burada d yoğunluk (genellikle g/mL veya g/cm³), m kütle, V hacimdir. Yoğunluk her sıvıya özgüdür; suyun yoğunluğu 1 g/mL, etanolün yaklaşık 0,79 g/mL, civanın ise yaklaşık 13,6 g/mL'dir. Yoğunluk farkı, birbiriyle karışmayan iki sıvının ayrılmasının temel nedenidir: yağ suyun üstünde birikir çünkü su daha yoğundur.

Sıcaklığın Yoğunluğa Etkisi

Kural olarak sıvılar ısıtıldığında genleşir — tanecikler arası mesafe artar ve aynı kütle daha büyük bir hacim kaplar. Dolayısıyla sıcaklık arttıkça yoğunluk azalır; bu genel bir eğilimdir.

Yoğunluğun Ayırt Edici Özelliği

Yoğunluk, saf maddeler için ayırt edici bir özelliktir. Aynı sıcaklıkta iki farklı sıvının yoğunluğu aynıysa, bunlar kimyasal olarak çok büyük ihtimalle aynı maddedir. Bu yüzden laboratuvarda bilinmeyen bir sıvının yoğunluğunu ölçmek, onu tanımlamak için kullanılan temel yöntemlerdendir.

Yüzey Gerilimi: Sıvının Kendini Büzmesi

Sıvı moleküllerini düşünün: sıvının iç kısmındaki bir molekül her yönden diğer moleküllerin çekim kuvvetine maruz kalır, net kuvvet sıfırdır. Ancak sıvının yüzeyindeki bir molekülün yalnızca aşağı ve yana doğru komşuları vardır; üst taraftan hava ile etkileşimi ihmal edilebilir. Sonuç olarak yüzeydeki moleküller iç kısma doğru çekilir ve yüzey "büzülme" eğiliminde olur. Bu büzülme kuvvetine yüzey gerilimi denir.

Yüzey Geriliminin Gözlemlenebildiği Durumlar

• Küçük su damlaları küresel olur. Aynı hacmi kaplayan en küçük yüzey alanı kürededir; su damlası kendini bu şekle çeker.
• Bir iğne suda batmadan durabilir. İğne su yüzeyine dikkatlice bırakılırsa yüzey gerilimi yüzeyi bir "zar" gibi davrandırır ve iğne batmaz — yoğunluğu sudan fazla olmasına rağmen.
• Su böcekleri su yüzeyinde yürür. Küçük hayvanlar kütlelerini yüzeyin destekleyebileceği kadar azaltarak yüzeyde hareket ederler.
• Bardağa sığdığından biraz daha fazla su dolabilir. Bardağın ağzının bir miktar üzerine kadar yüzey gerilimi suyu tutar.

Yüzey Gerilimini Etkileyen Faktörler

• Moleküller arası çekim kuvveti: Çekim kuvveti ne kadar güçlüyse yüzey gerilimi o kadar büyüktür. Bu yüzden suyun (hidrojen bağlı) yüzey gerilimi etanolün (daha zayıf hidrojen bağlı) yüzey geriliminden büyüktür.
• Sıcaklık: Sıcaklık arttıkça moleküller daha enerjili olur ve birbirlerinden kopma eğilimi yüksekir; bu da yüzey gerilimini azaltır.
• Safsızlık ve yüzey aktif maddeler (sabun, deterjan): Yüzey gerilimi düşüren maddelerin klasik örnekleridir. Sabun, su moleküllerinin yüzeydeki düzenini bozarak yüzey gerilimini azaltır ve bu sayede kirler yüzeyden kolayca sökülür.

Viskozite, bir sıvının akmaya karşı gösterdiği direncin ölçüsüdür. Düşük viskoziteli sıvılar (su, alkol) kolayca akar; yüksek viskoziteli sıvılar (bal, gliserin, motor yağı) akmak için çok daha fazla zamana ihtiyaç duyar. SI birim sisteminde viskozitenin birimi Pa·s (pascal · saniye) olarak verilir. Sınavda size sayısal değer verildiğinde bunlarla işlem yapmanız değil, yalnızca büyüktür-küçüktür karşılaştırması yapmanız beklenir.

Viskozite ve Akıcılık: Ters Orantı

Viskozite arttıkça akıcılık azalır; viskozite azaldıkça akıcılık artar. İkisi arasında doğrudan ters orantı vardır. Bal yüksek viskozitelidir → düşük akıcılık. Su düşük viskozitelidir → yüksek akıcılık.

Viskoziteyi Belirleyen Faktörler

1. Moleküller Arası Çekim Kuvveti

Viskozitenin başlıca belirleyicisidir. Moleküller birbirini ne kadar güçlü çekiyorsa, bir molekül komşusundan ayrılıp akmaya o kadar direnç gösterir. Hidrojen bağı yapabilen moleküllerde OH grubu sayısı viskoziteyi doğrudan etkiler: gliserin > etilen glikol > propil alkol sıralaması klasik örnektir. Üç OH grubuna sahip gliserin en yüksek viskoziteye sahipken tek OH'lı propil alkolün viskozitesi en düşüktür.

2. Molekül Kütlesi ve Büyüklüğü

Apolar moleküllerde çekim kuvveti London etkileşimidir ve elektron sayısıyla artar. Aynı aileye ait düz zincirli hidrokarbonlarda karbon sayısı arttıkça viskozite de artar: heksan (C₆) > pentan (C₅) > bütan (C₄). Hidrojen sayısını saymaya gerek yoktur; karbon sayısı molekül kütlesiyle doğru orantılı değişir.

3. Molekül Şekli (Dallanma)

Aynı molekül formülüne sahip iki bileşikte dallanmanın az olduğu (düz zincirli) izomer, daha çok yüzey teması yaparak daha güçlü çekim kuvveti gösterir. Dallanmış (küresel) yapılar birbiriyle daha az temas eder. Örneğin izopentan > neopentan — izopentan daha düz zincirlidir, neopentan merkezi karbonun etrafına dört dal dizilmiş daha küresel bir yapıdır. "Dalı kırmak, gövdeyi kırmaktan kolaydır" benzetmesi öğrenciler için yararlı bir hatırlatıcıdır.

4. Sıcaklık

Sıcaklık arttıkça viskozite azalır. Isı, moleküllere daha fazla kinetik enerji verir ve çekim kuvvetlerini yenmek kolaylaşır. Bu yüzden buzdolabından yeni çıkmış bal akmazken, peteğin üstünde ısındıktan sonra kolayca akıtılabilir.

Viskozite Karşılaştırma Tablosu

Etki	Viskoziteye Etkisi	Akıcılığa Etkisi
Moleküller arası çekim kuvveti artar	Artar	Azalır
Molekül kütlesi (apolarda) artar	Artar	Azalır
Dallanma artar	Azalır	Artar
Sıcaklık artar	Azalır	Artar

Örnek Soru Kalıbı: Üç Sıvının Aynı Anda Karşılaştırılması

ÖSYM'nin 2025'te sorduğu sorunun mantığını açalım. Üç sıvı (gliserin, etilen glikol, su) farklı sıcaklıklarda (T₁ > T₂ > T₃) veriliyor ve bu sıcaklıklarda viskozite değerlerinin birbirine eşit olduğu söyleniyor. Sorunun temeli şudur: Gliserin en güçlü çekim kuvvetine sahiptir, su ise en zayıf. Aynı sıcaklıkta ölçülseydi gliserinin viskozitesi en yüksek, suyun en düşük olurdu. Eşitlenme ancak gliserinin en fazla, suyun en az ısıtılmasıyla mümkündür. Dolayısıyla en çok ısıtılan gliserin olmalı — yani T₁ en yüksek sıcaklıktır. Bu yorum yapıldığında "aynı şartlarda suyun akmaya karşı direnci etilen glikolden düşüktür" ifadesinin doğru olduğu anlaşılır.

Buharlaşma ve buhar basıncı adları birbirine çok benzediği için sıkça karıştırılan ama aslında farklı davranan iki büyüklüktür. Aralarındaki farkı doğru anlamak, sıvılar konusunun en soru üreten alt başlığını çözmek demektir.

Buharlaşma Nedir?

Bir sıvının yüzeyindeki moleküllerin, çekim kuvvetlerinden kurtulacak kadar kinetik enerji kazanıp gaz fazına geçmesi olayına buharlaşma denir. Üç kritik noktasını vurgulayalım:

• Buharlaşma her sıcaklıkta gerçekleşir. Kış aylarında çamaşırların kuruması, oda sıcaklığında bir bardak sudaki su miktarının zamanla azalması buharlaşmadır. Mutlaka yüksek sıcaklığa ihtiyacı yoktur.
• Buharlaşma yalnızca sıvının yüzeyinde gerçekleşir. Sıvının iç kısmındaki moleküller buharlaşamaz çünkü onları her yönden saran komşu molekülleri vardır.
• Enerji kaynağı çevredir. Yüzeydeki bir molekül, gaz fazındaki daha hızlı moleküllerin çarpmasıyla gerekli kinetik enerjiyi alır. Bu yüzden buharlaşma çevreden ısı çeker ve çevreyi soğutur — yaz aylarında sulanan sokak ya da terleyen deriyi serinletmesinin nedeni budur.

Buharlaşma Hızını Etkileyen Faktörler

Birim zamanda gaz fazına geçen molekül sayısı anlamına gelen buharlaşma hızı aşağıdaki etkenlere bağlıdır:

• Sıcaklık — artarsa buharlaşma hızı artar. (Sıcak su soğuk sudan hızlı buharlaşır.)
• Yüzey alanı — artarsa buharlaşma hızı artar. Bir bardağa doldurulan suya göre yere dökülen aynı miktar su çok daha hızlı kurur.
• Dış basınç — artarsa buharlaşma hızı azalır. Atmosfer moleküllerinin aşağı doğru uyguladığı baskı, sıvının yüzey moleküllerinin kaçmasını zorlaştırır.
• Moleküller arası çekim kuvveti — artarsa buharlaşma hızı azalır. Çekim kuvveti yüksek sıvılarda moleküller birbirini sıkı tutar, yüzeyden kopmak zorlaşır.

Buhar Basıncı Nedir?

Kapalı bir kap içinde sıvı bulunduğunda, sıvı yüzeyinden buharlaşan moleküller gaz fazında birikir. Bir süre sonra, yüzeye geri dönen (yoğunlaşan) molekül sayısı, sıvıdan kaçan molekül sayısına eşit olur. Bu dengenin kurulduğu anda sıvının buhar molekülleri tarafından kabın çeperlerine uygulanan basınca denge buhar basıncı (kısaca buhar basıncı) denir.

Buhar Basıncını Etkileyen Faktörler: "Ta-Sa-Sı" Kısaltması

Buhar basıncı yalnızca üç şeye bağlıdır — diğer hiçbir şeye değil! Bu üçlü kısaltmasıyla akılda kolayca tutulur:

• Tü(r) — Sıvının türüne bağlıdır. Su, etanol, gliserin farklı buhar basınçları verir.
• Sa(fsızlık) — İçinde uçucu olmayan madde çözülmüşse buhar basıncı azalır. Tuzlu suyun buhar basıncı saf suya göre düşüktür.
• Sı(caklık) — Sıcaklık arttıkça buhar basıncı artar.

Buharlaşma Hızı vs Buhar Basıncı

İki kavramın benzerlikleri ve farkları konunun kalbidir:

Etken	Buharlaşma Hızı	Buhar Basıncı
Sıvının türü	Etkiler	Etkiler
Safsızlık (uçucu olmayan madde)	Etkiler (azaltır)	Etkiler (azaltır)
Sıcaklık	Etkiler (artırır)	Etkiler (artırır)
Yüzey alanı	Etkiler (artırır)	Etkilemez
Dış basınç	Etkiler (azaltır)	Etkilemez

Moleküler Açıdan Özet

Moleküller arası çekim kuvveti arttıkça:

• Buharlaşma hızı azalır (moleküller yüzeyden zor kopar).
• Buhar basıncı azalır (daha az molekül gaz fazına geçer).
• Viskozite artar (moleküller akmaya direnir).
• Kaynama noktası artar (daha fazla enerji gerekir).

Kaynama, buharlaşmadan farklı bir olaydır. Sıvı ısıtılmaya devam edildiğinde bir noktada her molekülün gaz fazına geçebilecek kadar kinetik enerji kazandığı an gelir; bu noktada sıvının her noktasında — yalnızca yüzeyinde değil — kabarcıklar oluşmaya başlar. Bu olaya kaynama denir.

Kaynama Noktasının Tanımı

Buharlaşma ile Kaynamanın Farkı

• Buharlaşma sıvının sadece yüzeyinde ve her sıcaklıkta gerçekleşir.
• Kaynama sıvının her noktasında ve yalnızca belirli bir sıcaklıkta (kaynama sıcaklığında) gerçekleşir.

Kaynama Noktasını Etkileyen İki Ana Faktör

1. Sıvının Türü (Moleküller Arası Çekim Kuvveti)

Moleküller arası çekim kuvveti güçlü sıvıların kaynama noktası yüksektir. Hidrojen bağı yapan gliserin etil alkolden, etil alkol de propandan daha yüksek sıcaklıkta kaynar. Aynı basınç altında kıyaslama yapıldığında şu sıralama klasiktir:

Etanoik asit (125°C) > Su (100°C) > Etanol (75°C) > Propan (50°C)

Bu sıralamanın sebebi: etanoik asit karboksil grubuyla çok güçlü hidrojen bağı kurar, su iki hidrojen bağı kurar, etanol tek hidrojen bağı yapar, propan ise hidrojen bağı yapamayan apolar bir moleküldür.

2. Dış Basınç

Dış basınç arttıkça kaynama noktası artar; azaldıkça kaynama noktası düşer. Bu ilişki konunun en çok soru üreten kısmıdır çünkü günlük hayatta sık karşımıza çıkar.

Günlük Hayatta Dış Basıncın Etkisi

• Deniz seviyesinde su 100°C'de kaynar çünkü deniz seviyesinde atmosfer basıncı 1 atm (760 mmHg)'dir.
• Yüksek rakımlı yerlerde su 100°C'nin altında kaynar. Everest zirvesinde (yaklaşık 8848 m) atmosfer basıncı çok düşük olduğundan su yaklaşık 70°C'de kaynar. Bu yüzden dağcılık seferlerinde yemek pişirmek zorlaşır — yumurta haşlanmaz, makarna daha uzun sürede pişer.
• Düdüklü tencerede su 100°C'nin üzerinde kaynar. Tencere içindeki basınç 1 atm'den fazla olduğu için suyun kaynama sıcaklığı 120-130°C civarına çıkar; bu sıcaklıktaki sıvı yemek kısa sürede pişirir. Kuru fasulyenin normal tencerede 3 saatte, düdüklü tencerede 30 dakikada pişmesinin nedeni budur.
• Şırınga deneyi: Oda sıcaklığındaki suyu içeren kapalı bir şırınganın pistonunu geriye çektiğinizde şırınga içindeki basınç düşer; suyun buhar basıncı bu düşük dış basınca eşit olur ve su oda sıcaklığında kaynamaya başlar.

Safsızlığın Kaynama Noktasına Etkisi

Bir sıvıya uçucu olmayan (katı) bir madde eklendiğinde, çözünen moleküller çözücü moleküllerinin buharlaşmasını engeller. Dolayısıyla buhar basıncı düşer. Ancak buhar basıncı düştüğü için, buharın dış basınca eşitlenmesi için daha yüksek sıcaklığa çıkmak gerekir. Sonuç: çözeltinin kaynama noktası saf sıvıdan yüksektir. Tuzlu su 100°C'de değil, tuz miktarına bağlı olarak 103-107°C civarında kaynar.

Kaynarken Buhar Basıncı: Klasik Tuzak

Saf Su ve Tuzlu Su Karşılaştırması

ÖSYM'nin klasik sorusu şu senaryo üzerinden kurulur: Saf su ve tuzlu su iki farklı kapta, ikisinde de dış basınç farklı olabilir. Dört özelliğin karşılaştırması istenir: buharlaşma hızı, buhar basıncı, kaynama noktası, kaynarken buhar basıncı.

• Buharlaşma hızı: Dış basınç düşük olanda artar, safsızlık olanda azalır. Karışık etki.
• Buhar basıncı: Dış basıncı umursamaz; yalnızca tür, safsızlık ve sıcaklığa bağlıdır. Tuzlu suyun buhar basıncı saf sudan düşüktür.
• Kaynama noktası: Dış basınç arttıkça artar; safsızlıkla da artar.
• Kaynarken buhar basıncı: Aynı ortamda kaynayan iki sıvının kaynarken buhar basıncı eşittir; dış basınca eşit çıkar.

Dış Basınç Etkisi: Özet Tablo

Durum	Dış Basınç	Kaynama Noktası
Deniz seviyesi	1 atm	100°C (saf su)
Yüksek dağ zirvesi	< 1 atm	< 100°C
Düdüklü tencere	> 1 atm	> 100°C

Atmosferde her zaman bir miktar su buharı bulunur. Havanın içerdiği bu su buharı miktarı doğrudan buharlaşma olayından kaynaklanır ve günlük hayatımızın konforunu belirler. Aynı zamanda TYT Kimya'da tablo-yorum sorularının sıkça geldiği bir başlıktır.

Havadaki Su Buharı: Nem

Atmosferde azot, oksijen, argon ve karbondioksit gibi ana gazların yanı sıra su buharı da bulunur. Havadaki su buharı miktarına nem denir. Ancak bir ortamın "nemli mi kuru mu" olduğunu değerlendirirken mutlak miktar değil, havada bulunan su buharının o sıcaklıkta taşıyabileceği maksimum su buharına oranı önemlidir. Bu orana bağıl nem denir ve yüzde olarak ifade edilir.

• Bağıl nem %100 olduğunda hava artık daha fazla su buharı taşıyamaz; fazlalık yoğunlaşır ve su, kar veya dolu olarak yere iner.
• Sıcaklık arttıkça havanın taşıyabileceği maksimum nem artar. Sıcak hava daha çok nem saklayabilir.
• Sıcaklık düşünce bağıl nem artar; soğuk sabahlarda şişe dışında oluşan damlacıkların nedeni budur.

Kuru Hava ve Nemli Hava

İçinde su buharı bulunmayan havaya kuru hava, su buharı bulunan havaya nemli hava denir. Çöl ikliminde hava kuru, tropik iklimde ise nemlidir.

Gerçek Sıcaklık ve Hissedilen Sıcaklık

Termometrenin ölçtüğü sıcaklığa gerçek sıcaklık denir. İnsan vücudu ise ısıyı farklı algılar; buna hissedilen sıcaklık denir. İkisinin farkı nemle doğrudan bağlantılıdır.

Nem-Sıcaklık Tablolarını Yorumlama

ÖSYM, 2020'den itibaren bu konuda tablo-yorum soruları da soruyor. Tipik bir soru: farklı bağıl nem (%25, %35, %45...) ve gerçek sıcaklık (36°C, 37°C, 40°C...) kombinasyonlarına göre hissedilen sıcaklığın nasıl değiştiği tablolaştırılır. Şu kuralları uygularsanız bu tipten sorular kolay çözülür:

• Aynı gerçek sıcaklıkta bağıl nem arttıkça hissedilen sıcaklık genellikle artar — ancak her zaman değil; bazı eşik değerlerinde sabit kalabilir.
• Bağıl nem havanın gerçek sıcaklığını değiştirmez; yalnızca hissedilen sıcaklığı etkiler.
• Düşük bağıl nemde (kuru havada) hissedilen sıcaklık gerçek sıcaklıktan daha düşük olabilir; çünkü ter çok kolay buharlaşır ve vücut fazla serinler.
• Yüksek bağıl nemde hissedilen sıcaklık gerçek sıcaklığın üzerinde çıkar.

Rüzgar ve Buharlaşma

Denizden çıkıp rüzgarlı bir günde üşümenizin nedeni de buharlaşmadır. Rüzgar, terin ve derideki suyun hızla buharlaşmasına neden olur; buharlaşma çevreden ısı çeker ve vücut sıcaklığı ani bir düşüş yaşar. 40°C'lik havada rüzgar altında titremek bu nedenle mümkündür.

Sıvıların Birbirine Karşı Davranışı: Karışım

İki sıvı bir araya getirildiğinde ya birbirleriyle homojen olarak karışır (çözelti oluşturur) ya da karışmaz (iki faz halinde kalır). Bu davranışı belirleyen temel ilke:

Karışan ve Karışmayan Sıvılar: Örnekler

• Karışır (birbirini çözer): Su-etanol, su-metanol, su-aseton, su-gliserin, benzin-yağ, etanol-metanol.
• Karışmaz (iki faz oluşturur): Su-yağ, su-benzin, su-civa, su-kloroform.

Karışmayan Sıvıların Sıralanması

İki sıvı karışmazsa, birbirinin üstünde iki tabaka halinde durur. Hangisinin üstte olduğunu yoğunlukları belirler: düşük yoğunluklu sıvı üstte, yüksek yoğunluklu sıvı altta yer alır. Bu yüzden yağ (0,9 g/mL) suyun üstünde yüzer, su civanın (13,6 g/mL) üstünde kalır.

Sıvıların Kaplama Özelliği: Kohezyon ve Adezyon

Bir sıvının kendi molekülleri arasındaki çekim kuvvetine kohezyon, sıvının içinde bulunduğu kabın çeperleri ile yaptığı çekim kuvvetine adezyon denir. Bir sıvının kabın çeperinde "tırmanıp tırmanmaması", bu iki kuvvetin karşılaştırılmasıyla belirlenir:

• Adezyon > Kohezyon → sıvı kabın çeperine yapışır; yüzey kenarda yukarı doğru kıvrılır (çukur menisküs). Su cam tüpte bu şekilde davranır.
• Kohezyon > Adezyon → sıvı kabın çeperinden kaçar; yüzey kenarda aşağı doğru çöker (tümsek menisküs). Civa cam tüpte bu şekilde davranır.

Kılcal borularda suyun yukarı doğru tırmanmasının, bir mumun fitilinde erimiş parafinin yukarı taşınmasının, bitkilerin topraktan su emmesinin arkasındaki fiziksel olay da aynı çekim kuvvetleri dengesidir.