TYT Fizik — Elektriksel Kuvvet ve Alan

Durgun elektrik konusunda iki yüklü cismin birbirini itip çektiğini zaten öğrendin. Aynı işaretli yükler birbirini iter, zıt işaretli yükler birbirini çeker. Peki bu çekme veya itme kuvvetinin büyüklüğü neye bağlı? İşte bu sorunun cevabı, Fransız fizikçi Charles-Augustin de Coulomb'un deneylerle bulduğu Coulomb Yasasıyla verilir.

Formüldeki Her Harfin Anlamı

Sembol	Anlamı	Birimi
F	Elektriksel kuvvetin büyüklüğü	Newton (N)
q1, q2	İki cismin yük miktarları	Coulomb (C)
r	Yüklerin merkezleri arasındaki uzaklık	Metre (m)
k	Coulomb sabiti (ortama bağlı)	N·m²/C²

Havada ya da boşlukta k sabitinin sayısal değeri 9 × 10⁹ N·m²/C²'dir. TYT sorularının neredeyse tamamı havada geçtiği için bu değeri ezberlemek senin için yeterli olacaktır.

"Merkezleri Arasındaki Uzaklık" Nedir?

Bir yüklü küreyi düşün: Aslında yüzeyinde binlerce yük vardır, her biri karşı kürenin her bir yüküyle etkileşir. Tek tek hesaplamak imkansız olurdu. Bu yüzden fizikte şu kolaylığa başvururuz: Küredeki bütün yükleri sanki merkezinde toplanmış gibi kabul ederiz. Böylece iki kürenin arasındaki etkileşim, iki merkez arasındaki uzaklığa bağlı tek bir denklemle yazılabilir.

Etki–Tepki: Kuvvetler Her Zaman Eşit Büyüklüktedir

Formüle dikkatli bak: F ifadesi iki yükün çarpımına bağlıdır. Dolayısıyla "q₁ yükü çok büyük, q₂ yükü küçük" olsa bile her iki cisim birbirine aynı büyüklükte kuvvet uygular. Bu, Newton'un üçüncü yasasının (etki–tepki) elektrik dünyasındaki yansımasıdır. Yani "büyük yük küçük yüke daha fazla kuvvet uygular" cümlesi yanlıştır.

İşaretin Rolü: Sadece Yönü Belirler

q₁ ve q₂'nin işaretleri formülde görünse de büyüklük hesabı yaparken yalnızca mutlak değerleriyle çalışılır. İşaretin tek rolü şudur:

• İki yük aynı işaretliyse kuvvet itmedir (birbirinden uzaklaştırır).
• Yükler zıt işaretliyse kuvvet çekmedir (birbirine yaklaştırır).

Yani "-2q" gibi bir değer yazıldığında, hesapta 2q olarak kullanılır, eksi işareti yalnızca çekme olacağını hatırlatmaya yarar.

Kuvvet ile Uzaklığın İlişkisi Ters ve Kareseldir

Formülde r, kuvvetin karesinin paydasındadır. Bu, son derece önemli bir detay:

• Uzaklığı 2 katına çıkarırsan kuvvet 4 kat azalır (1/4'e düşer).
• Uzaklığı yarıya düşürürsen kuvvet 4 kat artar.
• Sonsuz uzaklığa gidildiğinde kuvvet sıfıra yaklaşır (sonsuz menzilli ama hızla zayıflayan bir kuvvet).

ÖSYM soruları bu ilişkiden bolca yararlanır: "Yükler arasındaki uzaklık 3 katına çıkarılırsa kuvvet kaçta kaça düşer?" klasik bir sorudur ve cevabı her zaman 1/9'dur.

Coulomb yasasındaki k sabiti, yaygın kullanımda "hep aynı" gibi düşünülür, oysa değeri aradaki ortama göre değişir. Bu sabitin açık hali 1 / (4π·ε) ifadesidir ve buradaki ε (epsilon), ortamın dielektrik katsayısıdır. Dielektrik, kaba Türkçe karşılığıyla "yalıtkanlık" demektir. Yani Coulomb yasası, aslında yalıtkan bir ortamda yük etkileşiminin ne kadar kolay iletildiğini anlatır.

Havadan Başka Bir Ortama Geçince Ne Olur?

İki yükün arasına hava yerine parafin, cam, ebonit gibi bir yalıtkan yerleştirildiğinde kuvvet değeri azalır. Çünkü bu maddeler, yükler arasındaki elektriksel etkiyi kısmen soğurur. Formüle göre bu fark, k sabitinin değerinin değişmesi anlamına gelir: farklı ortamlarda k değeri farklıdır.

ÖSYM'nin Klasik Kurgusu

Bu konuda sıklıkla gelen bir soru tipi şudur: İki yük hava ortamında F kuvvetiyle etkileşiyor. Aralarına önce aynı kalınlıkta ebonit konuluyor, kuvvet F/2 oluyor. Sonra aynı kalınlıkta parafin konuluyor, kuvvet F/5 oluyor. Böyle bir soruda çıkarılabilecek sonuçlar:

• Aradaki ortam yalıtkan olsa bile elektriksel kuvvet vardır; kuvvet yok olmaz, yalnızca değeri değişir.
• Maddenin cinsi kuvvetin büyüklüğünü etkiler (ebonit ile parafin aynı sonucu vermediği için cinsin önemi ispatlanır).
• Maddenin kalınlığı da kuvveti etkiler, ancak ikisi de aynı kalınlıkta verilmişse verilerden yalnızca "cins önemli" sonucuna ulaşılır; kalınlığın etkisi bu soruda çıkarılamaz.

Sayısal Örnek: Aynı Yükler, Farklı Ortamlar

İki yük arasındaki uzaklık sabit tutulsun. Aynı yük miktarlarıyla:

• Boşlukta (hava) kuvvet F bulunuyorsa,
• Su ortamında kuvvet yaklaşık F/80,
• Camda kuvvet yaklaşık F/6 civarındadır.

Sayılar TYT sorularında asla bu kadar özgün olarak verilmez; ama "aynı kalınlıkta ortamda kuvvet farklı çıktı mı?" soruları bu mantığa oturur. Cevap verirken "kuvvet, yüklerle ve uzaklıkla oynamadığın halde azaldı — o halde değişen tek şey k'dir" muhakemesini yapmak yeterlidir.

Coulomb yasası yalnızca iki yük arasındaki kuvvet için yazılır. Gerçek sorularda ise genellikle üç, dört veya daha fazla yük aynı düzlemde bulunur. Böyle bir durumda bir yükün üzerine etki eden net (bileşke) kuvveti bulmak için, o yüke diğerlerinin tek tek uyguladığı kuvvetleri hesaplayıp vektörel olarak toplamak gerekir.

Doğru Üzerinde Üç Yük

Bir örnekle anlayalım. +q yüklü bir küreyi +q, -2q ve +3q yüklü kürelerin ortasına (eşit uzaklıklarla) koyalım. Ortadaki yüke etki eden her kuvveti ayrı ayrı bulup, yönlerini gözlemleyip topluyoruz:

• +q (sol) → +q (orta): Aynı işaret, itme. Kuvvet F büyüklüğünde ve sağ tarafa yönelmiş olsun.
• -2q (sağ yakın) → +q (orta): Zıt işaret, çekme. Yük miktarı 2 kat büyük olduğu için kuvvet 2F, yönü sağ tarafa (çekmek için sağ tarafta olan yüke doğru).
• +3q (sağ uzak) → +q (orta): Aynı işaret, itme. Yük miktarı 3 kat büyük ama uzaklık 2r olduğundan, kuvvet (3·F)/4 büyüklüğünde ve sol tarafa doğru.

Sağ tarafa yönelenleri artı, sol tarafa yönelenleri eksi işaretli alırsak: F + 2F − 3F/4 = 9F/4. Yani ortadaki yük, 9F/4 büyüklüğünde ve sağa doğru bir net kuvvet hisseder.

Eşkenar Üçgen Biçiminde Üç Yük

ÖSYM'nin çok sevdiği bir başka kurgu: Üç yük eşkenar üçgenin köşelerine yerleştirilir. Bir köşedeki yüke etki eden net kuvvetin yönü okla verilir ve yüklerin işaretleri sorulur.

Bu tür soruyu çözmek için şu mantığı kullanırız: Ok yönündeki bileşke kuvveti "iki kuvvetin toplamı" olarak geri üreteceğiz. Eğer ok, üçgenin karşı kenarına doğru yönelmişse, demek ki iki kuvvet de o köşeyi karşı kenara "çekiyor". Yani söz konusu köşe zıt işaretli, diğer iki köşe aynı işaretli olmalıdır. Ok tersi yöne bakıyorsa kuvvetler itme türünde olup köşenin işareti diğer ikisiyle aynıdır.

Simetrik Bir Yük Arasında Serbest Bırakma

Özdeş +q yüklü iki kürenin tam ortasındaki P noktasına pozitif yüklü bir cisim serbest bırakıldığında ne olur? Sol küre +q'yu sağa, sağ küre +q'yu sola iter. P noktasında uzaklıklar eşit olduğu için iki kuvvet eşit büyüklükte ve zıt yönlüdür; bileşke sıfırdır. Yani P noktasında yük hareketsiz kalır.

Şimdi cismi biraz sola kaydıralım. Sol küreye daha yakınız; sol kürenin uyguladığı itme kuvveti büyür, sağ kürenin uyguladığı küçülür. Sonuç: cisim sağa doğru kuvvet hisseder ve tekrar ortaya doğru itilir. Sağ tarafa geçince durum tersi olur. Yani bu yük, iki küre arasında salınım yapar. Merkezden ne kadar sola kaydırdıysan, simetrik olarak aynı kadar sağa geçer; dayandığı noktalarda hızı sıfır olur.

İki iletken kürenin birbirine dokundurulup sonra ayrılması, ÖSYM'nin her yıl bir biçimiyle sorduğu bir kurgudur. Bu süreçte toplam yük korunur ve özdeş iki küre arasında eşit olarak paylaşılır. İşaretler de hesaba katılarak net yük hesaplanır, sonra iki küreye yarısı dağıtılır.

Kural: Özdeş Küreler Toplam Yükü Eşit Paylaşır

Örnek: Biri +4q diğeri -q yüklü iki özdeş kürenin dokundurulduğunu düşün. Cebirsel toplam: +4q + (-q) = +3q. Bu toplam iki küreye eşit paylaştırılır: her birine +1.5q. Dolayısıyla ayrıldıktan sonra iki küre de +1.5q yük taşır.

Kuvvetin Yeni Değeri — Yön Değişimine Dikkat

Başlangıçta bir küre pozitif, diğeri negatif olduğundan birbirini çekiyordu. Dokundurma sonrası ikisi de pozitif hale geldiğine göre artık birbirini iterler. Bu, yalnızca değer değişimi değil, yön değişimidir.

Vektörel bir soruda (okla kuvvet verildiğinde) yeni kuvvetin hem büyüklüğü hem işareti hesaba katılır. Yukarıdaki örnekte ilk kuvvet F olsun; formüle göre F = k·(4q)(q)/d² = 4kq²/d². Yeni kuvvet F' = k·(1.5q)(1.5q)/d² = 2.25kq²/d². Oranlanınca F'/F = 2.25/4 ≈ 0.56. Yani kuvvet değeri yaklaşık yarıya düştü ama yön ters döndü. Vektörel yazımda sonucu "−F/2 civarında" olarak ifade ederiz.

İki Örnek Problem

Problem 1: +Q ve +Q yüklü iki özdeş küre dokundurulup ayrılırsa yük değişir mi? Hayır. Zaten aynı işaret ve aynı büyüklükteler. Toplam 2Q, paylaşımda her biri Q. Aynı kalırlar.

Problem 2: +6q ve -2q yüklü iki özdeş küre dokundurulup ayrılırsa her birinin yükü ne olur? Cebirsel toplam +4q, eşit paylaşımda her biri +2q olur. İlk başta bir pozitif bir negatif olduğundan çekiyorlardı; yeni durumda ikisi de pozitif, iterler.

Bir yüklü cisim, çevresinde bir "etki bölgesi" oluşturur. Bu bölge içinde kalan başka bir yük, fiziksel temasta olmadığı halde kuvvet hisseder. İşte bu etki bölgesine elektriksel alan denir ve E harfiyle gösterilir.

Kavramı ilk olarak Michael Faraday ortaya atmıştır. Faraday'a göre yüklü cisimlerin çevresinde başka bir yük olsun olmasın her zaman bir elektriksel alan vardır; yük oraya yaklaştığında bu alanın etkisini kuvvet biçiminde hisseder.

Elektriksel Alan Nasıl Bulunur?

Bu iki formül aslında aynı ilişkiyi iki farklı açıdan anlatır:

• E = F / q: Alandaki bir yüke etki eden kuvvetin, o yükün büyüklüğüne oranı. "Birim yük başına düşen kuvvet" diye de okunabilir.
• E = k · Q / r²: Q kaynak yüke r uzaklıktaki bir noktada oluşan alanın doğrudan hesabı. Coulomb yasasındaki q₂ yerine 1 yazılmış halidir.

Coulomb Yasası ile Alan Formülünün Karşılaştırması

Nicelik	Formül	Birim
Kuvvet (F)	F = k · q1 · q2 / r²	Newton (N)
Alan (E)	E = k · Q / r²	Newton / Coulomb (N/C)
Bağ	F = q · E	—

Kuvvetle alanı birbirine bağlayan altın eşitlik: F = q · E. Bir alana q büyüklüğünde bir yük koyarsan, yükün hissedeceği kuvveti bulmak için alan değeriyle yükü çarpman yeter.

Alanın Büyüklüğü Neye Bağlı?

1. Kaynak yükün büyüklüğü (Q): Büyüdükçe alan büyür.
2. Kaynak yüke olan uzaklık (r): Karesel olarak tersiyle orantılıdır. Uzaklaştıkça hızla zayıflar.
3. Aradaki ortam (k sabiti): Farklı ortamlarda alan değişir.

Kaynak yükün işareti alanın yönünü belirler, büyüklüğünü değil. Pozitifse alan dışa, negatifse alan içe doğrudur (bir sonraki bölümde detaylı göreceğiz).

Örnek: Süperpozisyon ile Bileşke Alan

+Q ve -Q büyüklüğünde iki yükün oluşturduğu bir düzlemde, belirli bir A noktasındaki alanı bulmak istiyorsun. Her iki yükün A'da oluşturduğu alanı ayrı ayrı hesapla (büyüklük ve yön). Sonra vektörel olarak topla. Aynen kuvvetlerde yaptığımız gibi: süperpozisyon ilkesi aynen alanlar için de geçerlidir.

Elektriksel alan, aslında gözle görülmez. Ama alanın bir noktadaki yönü ve büyüklüğü hakkında sezgi edinmek için Michael Faraday'in önerdiği alan çizgileri modeli kullanılır. Bu çizgiler, test yükünün alanda nasıl bir kuvvet hissedeceğini görsel olarak anlatır.

Dört Temel Kural

1. Pozitif yüklerden dışarı doğru çıkarlar. Pozitif bir yüke +1 test yükü yaklaştırsan, test yükü dışa doğru itilir; bu yönde alan çizgisi çizilir.
2. Negatif yüklere doğru girerler. Negatif bir yüke +1 test yükü yaklaştırsan yüke doğru çekilir; çizgi yük içine doğru çizilir.
3. Birbirlerini asla kesmezler. Her nokta için o noktadaki alanın tek bir yönü vardır; çizgiler kesişirse bu tekliği ihlal ederdi.
4. Yük miktarı ile orantılıdır. Çok yüklü cisimlerin alan çizgi sayısı, az yüklülerinkinden fazladır. Yani +2Q'dan çıkan çizgi sayısı +Q'dan çıkanın iki katıdır (modellemede).

Farklı Yük Kombinasyonlarında Çizgi Görünümü

Pozitif–Negatif Çift (Dipol): Pozitiften çıkan çizgiler doğrudan negatife akar; aralarında kıvrımlı bir görünüm oluşur. Yükler eşit büyüklükte ise simetrik, değilse büyük yüklü tarafta daha sık çizgi görünür.

İki Pozitif Yük Yan Yana: İki yük de çizgilerini dışa gönderir. Ortada çizgiler birbirlerini itmek zorunda kalır; asla kesişmezler. Eşit yükler orta noktada karşılaşır ve orada alanın sıfır olduğu bir nötr nokta oluşur. Yükler eşit değilse bu nokta büyük yüke daha yakın bir yerde değil, küçük yüke daha yakın bir konumda oluşur (çünkü büyük yükün etkisini dengelemek için küçük yüke yakın olmak gerekir).

İki Negatif Yük Yan Yana: İki yük de çizgilerini içe çeker. Ortada yine bir nötr nokta oluşur; kurgu tamamen simetrik ama çizgiler içe dönüktür.

Düzgün Alan: Paralel Levhalar Arasında

İki ters işaretli yüklü düzlemsel levhayı (+ ve -) karşılıklı koyarsan, aralarında çizgilerin paralel ve eşit aralıklı olduğu düzgün bir alan oluşur. Düzgün alanda her noktada E büyüklük olarak aynıdır. Bu, AYT'de daha ayrıntılı ele alınacak bir kavram; TYT'de levhalar arası alanın "aynı şiddette ve aynı yönde" olduğunu bilmen genellikle yeterli olur.

Çizgilerden Soru Çözmek

ÖSYM tarzında tipik bir soruda, bir düzlemde alan çizgileri verilir. Üç cisim çeşitli noktalara bırakılır; bir kısmı sapmadan gider, bir kısmı çizgi yönünde savrulur. Bu davranışlardan her cismin yükünün işareti belirlenir:

• Alan çizgileri artıdan çıkıp eksiye gittiği için çizgilerin geldiği tarafta − yük vardır.
• Bir cisim çizgi yönünde savrulursa (+), tersi yönde savrulursa (−) yüklüdür.
• Savrulma yok, düz gitti ise o cisim yüksüzdür ya da alan çizgisine tam dik bırakılmış olabilir.

İki yükün olduğu bir düzlemde, her yükün tek başına oluşturduğu alan vektörlerinin büyüklükleri eşit ama yönleri zıt olduğunda, o noktada toplam alan sıfır olur. Bu noktaya nötr nokta (ya da alanın sıfır olduğu nokta) denir. TYT sorularında bu noktanın konumu sıklıkla sorgulanır.

Nötr Nokta Nerede Oluşur?

Mantığı basittir: nötr noktada her iki yükün alanı birbirini iptal etmelidir. Büyük yükün etkisini dengelemek için küçük yüke daha yakın olmak gerekir; çünkü o noktada küçük yüke yakın olduğun için o yükün etkisi artar ve büyük yükü yenebilir.

Bir Alan Yönünden Kaynak Yükün İşaretini Bulmak

Tipik bir ÖSYM sorusu: Bir noktada oluşan bileşke alanın yönü verilir, kaynak yüklerin işaretleri sorulur. Çözüm için alan çizgisi tanımından yola çıkarız.

Örnek senaryo: K yüklü cisim, A noktasında bir E_A alanı oluşturuyor; yön sağa doğru. A noktasının diğer tarafına L yüklü cisim yerleştirildiğinde ortaya çıkan bileşke alan sol tarafa dönüyor. Sorulan: L hangi işaretli, hangisi daha büyük?

Çözüm: A'da +1 test yükü düşün. K tarafından sağa itiliyorsa, K pozitiftir (sağa itme, pozitiften kaçış anlamına gelir). Yeni durumda bileşke sola döndüyse, L tarafı sağa değil sola itmek zorunda — yani L de pozitif (A'daki test yükünü sola itmek, L'nin sağında bulunmaktan kaynaklı "itme"dir). Aynı uzaklıktayken L'nin etkisi K'dan büyük olduğu için bileşke onun tarafına saptı, demek ki L'nin yük miktarı K'dan fazladır.

Adım Adım Uygulama

1. Verilen noktaya bir +1 test yükü koy (sanal olarak).
2. Her kaynak yükün bu test yüküne uyguladığı kuvveti çiz: aynı işaretliyse iter, zıt işaretliyse çeker.
3. Tüm bu kuvvetleri vektörel olarak topla.
4. Toplam verilen okla uyuşuyorsa, tahminin doğru. Uyuşmuyorsa yüklerden birinin işaretini ters çevir.

Alan Sıfır Olduğunda Yük Ne Hisseder?

Bir noktada alan sıfır ise, oraya bırakılan bir yük hiçbir kuvvet hissetmez. F = q · E formülüne göre E = 0 ise F = 0. Böyle bir noktaya bırakılan yük ne iter ne çekilir — serbest bırakılırsa ivmesi sıfır olur (kinetik enerjisi varsa doğrusal hareketini sürdürür, yoksa durur).

TYT Fizik'te "Elektriksel Kuvvet ve Alan" başlığından gelen sorular belirli kalıplara oturur. Bu kalıpları tanımak, sınavda saniyeler içinde doğru yönteme gitmeni sağlar.

Kalıp 1 — Yük / Uzaklık Değiştir, Kuvvet Oranla

Soru tipik olarak şöyledir: "F kuvveti ile etkileşen iki yükün arası 2 kat açılırsa, yüklerden biri 3 katına çıkarılırsa yeni kuvvet nedir?" Doğrudan oran tutulur:

• Uzaklık × 2 → kuvvet ÷ 4
• Yük × 3 → kuvvet × 3
• Her iki etki birleşir: F × (3/4) = 0.75F

Bu kalıpta k sabitiyle sayısal değer hesabı yapılmaz; yalnızca oranlar kullanılır. Dolayısıyla formülü ezberlemek yerine "yükle doğru, uzaklığın karesiyle ters" yapısını içselleştirmek önemlidir.

Kalıp 2 — Aradaki Ortamı Değiştir

İki yükün arasına parafin, ebonit, su gibi yalıtkan bir ortam konuluyor. "Kuvvet yarıya düştü / beşte birine düştü" gibi değerler verilir. Bu soruda dikkat edilmesi gereken: kuvvet azaldı ama yok olmadı. Ortamın cinsi kuvveti etkiler; aynı kalınlıkta iki farklı ortam verilmişse kalınlığın etkisi doğrudan gösterilemez.

Kalıp 3 — Doğru Üzerinde Üç Yük

K, L, M yükleri bir doğru üzerinde konumlanır. "K'ya etki eden net kuvvetin yönü nedir?" veya "M'nin L'ye uyguladığı kuvvet kaç birimdir?" diye sorulur. Çözüm üç aşamada:

1. Her çift için Coulomb yasasını uygula: büyüklük ve yön.
2. Ortadaki yüke gelen kuvvetleri topla/çıkar (sağa olanlara +, sola olanlara − veya tam tersi).
3. Sonuç yön ve büyüklük biçiminde verilir.

Kalıp 4 — Eşkenar Üçgen Yerleşimi

Üç yük eşkenar üçgenin köşelerinde. Bir köşedeki yüke etki eden net kuvvetin yönü ok olarak verilir. Yüklerin işaretleri istenir.

Püf noktası: Net kuvvet oka doğru ise, iki diğer yük söz konusu köşeyi oka doğru çekiyor demektir. Üçgenin köşeleri arasında simetri vardır. Ok karşı kenara yönelmişse köşe zıt işaretli, köşeye doğru ise aynı işaretli olur.

Kalıp 5 — Dokundurup Ayırma

İki küre başlangıçta farklı yüklerle bir F kuvveti uyguluyor. Dokundurulup ayrılıyor, yeni durumda kuvvet soruluyor. Çözüm:

1. İki kürenin yüklerini cebirsel olarak topla.
2. Toplam sonucu ikiye böl — her kürenin yeni yükü.
3. Yeni yüklerle Coulomb formülünü uygula.
4. İlk kuvvetle oranla; yön değiştiyse bunu belirt (vektörel sorularda işareti yaz).

Kalıp 6 — Alanın Yönünden Yük İşareti

Bir noktada alanın yönü verilir (ok), kaynak yükün pozitif mi negatif mi olduğu sorulur. Hızlı çözüm: "Ok, kaynak yükten uzaklaşıyorsa + yük; kaynak yüke doğruysa − yük."

Kalıp 7 — Alan Çizgilerinden Yük Belirleme

Bir düzlemdeki alan çizgileri ve çeşitli cisimlerin yörüngesi verilir. Cisimlerin yük işaretleri istenir. Hızlı çözüm:

• Çizgilerin çıktığı kaynak pozitif, girdiği kaynak negatif.
• Çizgi yönünde savrulan cisim pozitif, ters yönde savrulan negatif.
• Yüksek çizgi sayısı olan yük daha büyük miktarlıdır.

Zaman Yönetimi İpucu

Son olarak, bu konunun AYT Fizik'te çok daha ağır biçimde işlendiğini unutma. Ayrıntılı levha-yük problemleri, ivmeli hareket, elektriksel potansiyel enerji AYT'ye aittir. TYT'de senden beklenen, yukarıdaki yedi kalıbı ayırt edecek kadar kavramsal hakimiyettir.