TYT Fizik — Elektriksel Akım

Elektriksel akım, fizikte en temel yedi büyüklükten biridir. Ne ısı gibi aktarılan bir enerji, ne de hız gibi türetilmiş bir nicelik değildir; doğrudan ölçülebilen temel bir büyüklüktür. Tanımı çok sadedir: bir iletkenin bir kesitinden birim zamanda geçen yük miktarı. Sembolü I (bazen i), birimi Amper (A)'dir.

Akımın Yönü — Üç Farklı Tanım

Akımın yönü sorulduğunda birbirini tamamlayan üç tanım vardır ve üçü de doğrudur:

1. Klasik akım yönü: Artı kutuptan çıkıp eksi kutba giden yön. Devre şemalarında bu tarif kullanılır.
2. Elektronların hareket yönünün tersi: Katılarda yükü gerçekten taşıyan parçacıklar elektronlardır; eksiden artıya hareket ederler. Akım, bu hareketin tam tersi yönde kabul edilir.
3. Yüksek potansiyelden alçak potansiyele: En doğru ifade. Üretecin uzun çubuğu "yüksek potansiyel" (artı) kabul edilir; akım, her zaman yüksek potansiyelden düşük potansiyele doğrudur.

Bir İletkenden Geçen Yüklerin Toplam Katkısı

Katı bir metal iletkende yalnızca elektronlar hareket edebilir; pozitif iyonlar sabittir. Fakat bir tuz çözeltisinde, iyonize gazda ya da bir elektrolit hücresinde hem pozitif hem negatif yükler hareket edebilir. Bu tür iletkenlerde geçen toplam yük hesaplanırken işaret fark etmeksizin her iki türün yük miktarları toplanır.

Örnek: Bir iletkenden T sürede sağa doğru +Q yükü ve sola doğru -Q yükü geçtiğini düşün. Pozitif yük sağa giderken, negatif yük sola giderken elektriksel olarak "aynı yönde akım" etkisi yaratır (bir sağa giden eksi, bir sola giden artıya karşılık gelir). Dolayısıyla toplam geçen yük 2Q'dur ve akım I = 2Q / T olur.

Akımı Artırmanın Tek Yolu

Bir iletkenden geçen akımı artırmak istersen, yapılacak tek şey birim zamanda geçen yük miktarını artırmaktır. İletkenin boyunu değiştirmek, kesitini değiştirmek ya da maddesini değiştirmek akımı dolaylı olarak etkiler (direnç değişir), ama doğrudan akımı tanımlayan tek nicelik Q/t oranıdır.

Bu tanıma sadık kalındığı sürece, TYT sorularında "akımı artırmak için ne yaparız?" gibi bir kavram sorusunun cevabı her zaman: "Birim zamanda geçen yükü artırmak"tır.

Devredeki en önemli elemanlardan biri dirençtir. Adı üstünde: akıma karşı koyan, akmasını zorlaştıran eleman. Sembolü R, birimi Ohm (Ω)'dur. Devre şemalarında dikdörtgen ya da zikzak biçiminde gösterilir.

Niye Direnç Kullanırız?

Bir soru akla gelebilir: "Madem akım faydalı, neden onu engelleyelim?" Cevap ısı kontrolüdür. Akım geçen her eleman ısınır (ampermetre, telefon, bilgisayar, tablet...). Isı artarsa devre bozulabilir. Isıyı kontrol altında tutmak için akımın büyüklüğünü sınırlamak gerekir ve bu işi direnç yapar.

Direnç Neye Bağlıdır?

Formülü anlamak için trafik analojisi kullanalım. İki şeritli bozuk zeminli bir yolu düşün:

• Yolun uzunluğu (L) artarsa: Trafik daha uzun süre bozuk zemin içinde kalır, arabalar yavaşlar; yani elektronlar için daha çok engel vardır. Direnç artar — L ile doğru orantı.
• Şerit sayısı (A) artarsa: İki şeritten üç şeride çıkarsan trafik rahatlar. Yani kesit alanı büyüdükçe yüklerin geçişi kolaylaşır. Direnç azalır — A ile ters orantı.
• Yapıldığı madde (ρ): Bakır gibi iletkenliği iyi maddelerin ρ'su küçüktür; nikel-krom alaşımı gibi rezistans tellerinde büyüktür. Madde cinsi dirence doğrudan yansır.

Sıcaklığın Etkisi

Bir direncin sıcaklığı artarsa iki etki birden ortaya çıkar. Birincisi, genleşme nedeniyle direncin boyu biraz büyür. İkincisi ve daha belirgin olan şudur: metallerde atomlar daha şiddetli titreşir, elektronların ilerlemesi zorlaşır; ρ büyür. Sonuçta sıcaklık arttıkça direnç artar.

Bu yüzden önemli bir kural ortaya çıkar: Bir devrede büyük dirençli bir eleman kullanılırsa akım küçük olur; akım küçük olursa ısı da küçük olur. Yani direncin amacı akımı kısıtlayıp ısıyı kontrol altına almaktır.

İletken, Yalıtkan, Yarı İletken

Madde Türü	Özdirenç ρ	Örnekler
İletken	Çok küçük	Bakır, altın, gümüş, demir, alüminyum
Yalıtkan	Çok büyük	Lastik, cam, plastik, kuru odun, porselen
Yarı iletken	Orta	Silisyum, germanyum

Direnç Sıralama Problemi

TYT'nin klasik sorusu: aynı maddeden yapılmış X, Y, Z tellerinin boy ve kesitleri grafikte verilir, dirençleri sıralanır. Maddeleri aynı olduğu için ρ üçü için aynıdır; R'leri yalnızca L/A oranıyla karşılaştırılır.

Örnek: X: L=2L, A=A → R_X = 2R. Y: L=L, A=3A → R_Y = R/3. Z: L=3L, A=2A → R_Z = 3R/2. Sıralama: R_X > R_Z > R_Y. Bu mantıkla her "sütun grafik" sorusu rahatça çözülür.

Alman fizikçi Georg Simon Ohm, bir iletkenden geçen akımla uçlarındaki gerilim arasında deneysel bir ilişki bulmuştur: gerilim iki katına çıkarıldığında akım da iki katına çıkıyor, üç katına çıkarıldığında akım üç katına çıkıyor. Bu doğru orantının oranı, o iletkenin direncidir.

Bu küçük denklemden isteğe göre diğer iki niceliği çekebilirsin: I = V/R ve R = V/I. Ohm yasası elektrik akımı konusunun kalbidir; bu üç formülü iyi bilen öğrenci konuyu yarı yarıya bitirmiş sayılır.

Seri Bağlama — Aynı Akım, Bölünen Gerilim

Dirençleri ardı ardına (seri) bağladığında:

• Devreden geçen akım her eleman için aynıdır.
• Her direncin uçlarındaki gerilimler toplamı, üretecin gerilimine eşittir.
• Eşdeğer direnç dirençlerin toplamıdır: R_eş = R₁ + R₂ + R₃ + ...

Mantığı şöyle anla: seri bağlamak, iletkenin boyunu artırmak gibidir. Formül R = ρL/A'ya göre L arttıkça R artar. Dolayısıyla seri bağlanan dirençler, "uzun tek bir direnç" gibi davranır ve değerleri toplanır.

Paralel Bağlama — Aynı Gerilim, Bölünen Akım

Dirençleri alt alta (paralel) bağladığında:

• Her direncin uçlarındaki gerilim aynıdır (tümü aynı iki düğüm arasında).
• Ana koldan gelen akım, dirençlere dağılır. Küçük dirençten büyük akım, büyük dirençten küçük akım geçer.
• Eşdeğer direncin tersi, tüm dirençlerin terslerinin toplamıdır: 1/R_eş = 1/R₁ + 1/R₂ + ...

Mantığı: paralel bağlamak, kesit alanını büyütmek gibidir. A arttıkça R azalır. İşte bu yüzden paralel bağlanan dirençlerin eşdeğeri, en küçüğünden bile küçük çıkar.

Karma Devreler

Gerçek sorularda seri ve paralel birleşik olur. Çözüm adımları:

1. En içteki paralel blokları tanımla, eşdeğerlerini bul.
2. Bu eşdeğerleri seri veya paralel olarak dışa doğru birleştir.
3. En sonunda tek bir eşdeğer direnç kalmış olur.
4. Ohm yasasından ana kol akımını hesapla.

Eşit Dirençler için Hızlı Teknik

"n tane özdeş R direnci paralel bağlanırsa eşdeğer direnç R/n olur." Üç tane R paralelse R/3, dört tane paralelse R/4. Bu kestirme oldukça işe yarar: karma devrelerde paralel kısımları anında sadeleştirir.

Akımın Dağılımında Altın Kural

Paralel kollarda akım ters orantıyla bölünür. 6 ohm ile 3 ohm paralelse, ana kol akımı 2 birim 6'ya, 1 birim 3'e gider (6'lının direnci 3'lünün iki katı, bu yüzden akımı yarısı kadar gider). Kısacası "büyük direnç az akım, küçük direnç çok akım".

Gerçek bir elektrik devresini incelemek istediğinde iki ölçme aletin vardır: akımı ölçen ampermetre ve gerilimi (voltajı) ölçen voltmetre. Bu iki alet TYT sorularında hem isimleriyle geçer hem de görsel devre sorularında "hangisi doğru bağlanmış?" biçiminde çeldirici kurulur.

Ampermetre — Akımı Sever

• Ölçtüğü nicelik: akım (I), birim Amper.
• Devreye bağlanma şekli: seri (üzerinden akımın geçmesi gerek).
• İç direnci: çok küçük (idealde sıfır).
• Sebebi: devreye eklenince akımı etkilememesi için direnci olmamalı.

Bir R direncinin üzerinden geçen akımı ölçmek istediğinde ampermetreyi o direncin önüne ya da arkasına seri olarak bağlarsın. İdeal durumda ampermetre sanki hiç yokmuş gibi davranır; akım değişmez, yalnızca ölçülür.

Voltmetre — Akımı Sevmez

• Ölçtüğü nicelik: iki uç arasındaki gerilim farkı (V), birim Volt.
• Devreye bağlanma şekli: paralel (iki uç arasına).
• İç direnci: çok büyük (idealde sonsuz).
• Sebebi: devreyi bozmadan yalnızca gözlemlemesi için akımın içinden geçmemesi gerekir.

Bir direncin uçları arasındaki gerilimi öğrenmek istediğinde voltmetreyi o direncin iki ucuna dal şeklinde bağlarsın. Voltmetrenin üzerinden akım geçmediği için (iç direnç çok büyük) devreye etki etmez.

Görsel Devre Sorusu Çözüm Stratejisi

Tipik soru şöyledir: KLMNP lambalarıyla kurulmuş bir devrede üç ayrı yerde 1, 2, 3 olarak işaretli ölçü aletleri var. "KLN lambaları ışık verirken M ve P ışık vermiyor" deniyor. Hangisinin ampermetre, hangisinin voltmetre olduğu soruluyor.

1. Akımın hangi yoldan gittiğini izle: ışık veren lambalardan akım geçiyor demektir.
2. Akımın geçtiği bir ölçü aleti varsa: ampermetredir.
3. Akımın geçmediği (lamba sönük, kol ölü) bir ölçü aleti varsa: voltmetredir.

Dirençli Problem Örneği

3 Ω ve 6 Ω'luk dirençler seri bağlanmış, ampermetre 2 A ölçüyor. Üretecin gerilimi kaç volttur? Çözüm:

• Seri bağlı oldukları için R_eş = 3 + 6 = 9 Ω.
• Ohm yasasından V = I · R = 2 · 9 = 18 V.

Aynı üreteç bu sefer 3 ve 6 ohmluk dirençleri paralel bağlamak için kullanılırsa? R_eş = (3·6)/(3+6) = 18/9 = 2 Ω. Ana kol akımı: I = V/R_eş = 18/2 = 9 A. Bu akım iki dirence "ters orantıyla" dağılır: 3 ohmdan 6 A, 6 ohmdan 3 A geçer (küçük dirençten büyük akım).

Renk Kodlarıyla Direnç Okuma

Piyasadaki gerçek dirençler, üzerlerindeki dört renk şeritten okunur:

• İlk iki renk: direncin ilk iki basamağını verir.
• Üçüncü renk: 10'un üzeri çarpanı gösterir.
• Dördüncü renk: yüzdelik hata payı (çoğu soruda önemsenmez).

Örnek: Kırmızı (2) — Mavi (6) — Kahverengi (×10¹). İlk iki basamak "26", çarpan "10". Sonuç: 26 · 10 = 260 Ω. Aynı mantıkla Turuncu (3) — Yeşil (5) — Kahverengi (×10¹) = 35 · 10 = 350 Ω.

Bir elektrik devresinde akımın oluşabilmesi için gerilim farkı yaratan bir eleman gerekir. Bu eleman üretece (pile) denir ve kimyasal enerjiyi elektriksel enerjiye çevirir. TYT ve AYT'de bu eleman iki sembolle gösterilir: eski gösterim V, yeni gösterim ε (epsilon). Her ikisi de aynı niceliği temsil eder.

EMK (Elektromotor Kuvvet) Nedir?

Bakkaldan aldığın bir pilin üzerinde "1,5 V" yazar; bu değer EMK'dir. Fakat pili bir devreye bağlarsan uçları arasında ölçtüğün gerilim genellikle 1,5 volttan biraz küçük olur. Neden? Çünkü pilin kendi içinde de ufak bir direnç vardır (iç direnç, r ile gösterilir); akım geçerken bu direnç bir miktar gerilim düşürür. Sonuç:

V_uçlar = ε − I · r (üreteç akım üretirken)

Bu denklem, pilin "gerçek gerilim"iyle "etiket gerilimi" arasındaki farkı anlatır. İç direnç önemsenmeyen idealleştirilmiş üreteçlerde bu fark yok sayılır ve V = ε olarak çalışılır.

Üreteçlerin Seri Bağlanması — Aynı Yönlü

İki üreteç ardı ardına aynı yönde bağlandığında EMK'leri toplanır. Bunun görsel belirtisi, pillerin uzun çubuklarının (pozitif uçlarının) aynı yöne bakmasıdır. Örneğin iki 1,5 V'luk kalem pili seri bağlarsan toplam 3 V'luk bir üreteç gibi davranır. Devreden geçen akım:

I = (ε₁ + ε₂) / (R + r₁ + r₂)

Burada R dış dirençtir; r₁ ve r₂ pillerin iç dirençleridir ve var ise dış dirence eklenir.

Üreteçlerin Ters Bağlanması

Piller kafa kafaya (birinin + ucu diğerinin + ucuna) bağlanırsa, etkileri çıkarılır. Büyük EMK'ye sahip olanın yönü kazanır:

I = (ε_büyük − ε_küçük) / (R + r₁ + r₂)

Bu durumda dirençler hâlâ dirençtir; onların değerlerini çıkarmayız, toplarız. Yalnızca EMK'lerin işaretleri farklılaşır. EMK'ler birbirine eşitse, çıkarmadan sıfır kalır ve devreden hiç akım geçmez.

Üreteçlerin Paralel Bağlanması — Özdeş Olanlar

İki özdeş pil (aynı EMK'li, aynı iç dirençli) paralel bağlanırsa:

• Toplam EMK değişmez; hâlâ ε'dir.
• Dış devre açısından sanki tek bir pil varmış gibi davranır.
• Asıl avantaj: Ana koldan gelen I akımı iki pile eşit olarak dağılır (I/2, I/2).
• Her pilden daha az akım geçtiği için tükenme süresi uzar.

Tükenme Süresi — Ters Orantı

Pillerde temel kural şudur: üzerinden büyük akım geçen pil, küçük akım geçenden daha çabuk tükenir. Matematiksel olarak ters orantı:

I₁ · t₁ = I₂ · t₂

Bu eşitlik, iki farklı durumda aynı pilin ne kadar dayanacağını hesaplamak için kullanılır. Süre problemi çözme adımları:

1. Devrenin ana kol akımını Ohm yasası ile bul.
2. Ana kol akımını pillere dağıt (paralel bağlı pillerde eşit pay).
3. Her pilden geçen akımları I₁·t₁ = I₂·t₂ eşitliğinde yerine yaz.
4. Bilinmeyen süreyi çek.

Paralel Kollarda Akım Geçmiyorsa

Birden fazla kolu olan bir devrede eğer hiçbir pilden akım geçmiyorsa, her koldaki toplam EMK birbirine eşit ve aynı yöndedir. Bu bilgi, bilinmeyen EMK'leri bulmada çok kullanılır: her kolu bağımsız yaz, birbirine eşitle.

Bir dirençten akım geçtiğinde, elektrik enerjisinin bir kısmı ısıya dönüşür. Bu, hem istemli hem istemsiz biçimde karşımıza çıkar. Isıtıcı, ütü, kettle, saç kurutma makinesi gibi aletler bu etkiden faydalanır; bilgisayar, telefon ve tabletlerde ise bu ısı istenmez ve fan, havalandırma gibi çözümlerle soğutulmaya çalışılır.

Joule Yasası — Açığa Çıkan Isı

Üç farklı yazımı tek bir formülden türetilir. Örneğin I = V/R ifadesini yerine koyarsan I²·R → (V/R)²·R = V²/R sonucu çıkar. Aynı şekilde V·I yazımı ile hem I² hem V² versiyonu birleşir.

Güç Kavramı — Birim Zamanda Yapılan İş

Güç, "birim zamanda harcanan enerji" olarak tanımlanır. Elektrik devrelerinde üç eşdeğer formülü vardır:

• P = V · I — gerilim ve akımın çarpımı
• P = I² · R — akımın karesinin dirençle çarpımı
• P = V² / R — gerilimin karesinin dirence oranı

Birimi Watt (W)'tır: 1 W = 1 joule/saniye. Büyük güçler için kilowatt (kW = 1000 W) kullanılır.

Enerji Faturaları ve kWh

Evdeki elektrik faturan kilowatt-saat (kWh) birimiyle ölçülür. Sebep: watt·saniye (joule) birimi çok küçük kalıyor, sayaç okuma yapmak pratik olmuyor. Günde 5 saat çalışan 6 kW'lık bir fırının bir günde harcadığı enerji: 6 · 5 = 30 kWh'dir. Haftada: 30 · 7 = 210 kWh. Eğer kWh başı 20 kuruşsa haftalık fatura 210 · 0,20 = 42 TL olur.

Su Isıtıcısı (Kettle) Problemleri

Kettle, Joule ısısını ustaca kullanır. Rezistans teli → Üzerine gerilim uygulandığında akım geçer → Telin direnci nedeniyle ısı açığa çıkar → Tele gömülü olduğu su bu ısıyı alır ve ısınır.

Açığa çıkan elektrik ısısı (I²·R·t) suya giden ısıyla (m·c·ΔT) eşitlenir:

I² · R · t = m · c · ΔT

Aynı sürede suyun daha çok ısınmasını istiyorsak:

• Gerilimi artırabiliriz (V → W orantılı artar).
• Su miktarını azaltabiliriz (m azalırsa ΔT artar).
• İkinci bir özdeş rezistans teli paralel bağlayabiliriz (aynı gerilim iki kolda birden çalışır, toplam güç iki katına çıkar).

Evlerinde bulunan tüm elektrikli aletler birbirine paralel bağlıdır. Bu, sezgisel olmayabilir ama mühendislikçe tek makul çözümdür: çünkü her alet kendi etiketindeki gerilim değerinde (Türkiye'de 220 V) çalışmak ister. Seri bağlansalardı gerilim paylaşılırdı, hiçbiri tam kapasite çalışamazdı.

Her Aletin Çektiği Akım

Üzerinde "2200 W" yazan bir ütüyü 220 V'a bağladığında: I = 2200/220 = 10 A çeker. "440 W" yazan televizyon: 440/220 = 2 A çeker. "1100 W" yazan saç kurutma: 1100/220 = 5 A.

Sigorta Mantığı

Tüm aletlerin çektiği akım, evdeki ana hattan geçer ve sigortadan aşar. Sigorta, belirli bir maksimum akımı geçmesine izin verecek şekilde tasarlanmıştır; bu sınırın üzerine çıkınca devreyi keser ("sigorta atar"). Böylece kablolar aşırı ısınıp yangına yol açmaz.

Aynı anda çalışan aletlerin çektikleri akımlar toplanır: ütü (10 A) + saç kurutma (5 A) + televizyon (2 A) = 17 A. Sigorta 20 A'lik ise sorun yok; 16 A'lik ise sigorta atar.

Lamba Devreleri — Özdeş Lambalar

Lambaların TYT sorularında en çok karıştırılan yanı, aslında birer direnç olduklarıdır. Özdeş lambalar demek, hepsinin direnç değerinin aynı (R) olduğunu söylemek demektir. Parlaklık (ışık şiddeti) ise o lambanın harcadığı güçle orantılıdır.

Lambanın gücü P = I²·R = V²/R formülleriyle hesaplanır. Özdeş lambalar karşılaştırılıyorsa R'ler eşittir, karşılaştırma için hangi değişkeni kullanırsan kullan:

• Akım büyükse parlaklık büyük.
• Gerilim büyükse parlaklık büyük.

Kutsal Sayı 120 Yöntemi

Paralel kollu lamba devrelerinde kısa yol: üretecin gerilimine sembolik olarak 120 V de. Neden 120? Çünkü 2'ye, 3'e, 4'e, 5'e, 6'ya tam bölünür. Paylaşım kolay olur.

Örnek: Üretece iki kol paralel. Bir kolda tek lamba (K), diğer kolda iki lamba seri (L ve M). Üretece 120 V veriyoruz. Her kola 120 V düşer. K tek başına 120 V kullanır. L ve M seri olduğundan 120 V'u eşit paylaşır: her biri 60 V. Sonuç: K en parlak, L ve M eşit parlaklıkta ve K'dan daha az parlak.

Anahtar Açma–Kapama Problemleri

Bir devrede anahtar kapatıldığında yeni bir yol açılır; yeni akım dağılımı hesaplanır. Çözüm stratejisi:

1. Anahtar açıkken devre nasıl çalışıyor? Akım nereden geçiyor?
2. Anahtar kapatıldığında kısa devre oluyor mu, yeni bir paralel kol mu açılıyor?
3. Her iki durumda da ana kol akımını ve lamba üzerlerindeki gerilim/akımları hesapla.
4. Lambaların parlaklıklarını karşılaştır (arttı / azaldı / söndü).

Lamba Sıralama Sorusu

Sorularda parlaklık sıralaması istenir. Strateji: ya akımları sıralarsın (özdeşlerde büyük akım = büyük parlaklık), ya gerilimleri sıralarsın (özdeşlerde büyük gerilim = büyük parlaklık). Paralel kollarda voltajcı olmak, seri kollarda akımcı olmak en hızlı yaklaşımdır.

TYT'de bu başlıktan gelen sorular oldukça zengin çeşitlilikte olsa da belirli kalıplara oturur. Bu kalıpları tanıdığında hangi formülü, hangi adımı uygulayacağını saniyeler içinde bilirsin.

Kalıp 1 — Direnç Sıralama (Oranlı)

Aynı maddeden yapılmış üç tel verilir, boy ve kesitleri değişir. "Hangi telin direnci büyük?" sorulur. Çözüm: R = L/A oranlarını yaz, büyüklük sırasına koy.

Kalıp 2 — Renk Kodu Okuma

Dört şeritli bir dirençte ilk iki şerit basamakları, üçüncü şerit 10'un üzeri çarpanı, dördüncü şerit hata payını verir. Direnç değerini hesapla ve diğerleriyle kıyasla.

Kalıp 3 — Seri/Paralel Eşdeğer Direnç

Karma devre verilir, eşdeğer direnç istenir. Stratejiler:

• İkili paralellerde: (R₁·R₂)/(R₁+R₂).
• n tane özdeş paralelde: R/n.
• Seriyi topla, paralelle ters orantıyla.

Kalıp 4 — Ohm Yasası Uygulaması

V, I, R üçlüsünden ikisi verilir, üçüncüsü istenir. Doğrudan V = I·R formülünden çöz.

Kalıp 5 — Ampermetre/Voltmetre Bulma

Devrede ölçü aletleri rastgele yerleştirilir, akımın hangi yoldan gittiği lamba durumlarından (yanıyor/sönüyor) verilir. "Akımı sevenler ampermetre, sevmeyenler voltmetre" kuralını uygula.

Kalıp 6 — Üreteç Bağlama ve Akım

Birkaç üreteç seri veya paralel bağlanır. Önce yönlere bakarak EMK'leri topla ya da çıkar, sonra direnç toplamına bölerek ana kol akımını bul. Ters bağlamada EMK'ler çıkarılır, direncler değişmez — toplanır.

Kalıp 7 — Pil Süre Hesabı

İki farklı devre kurulur, pillerin hangisinde ne kadar dayanacağı sorulur. Adımlar:

1. Her devrenin ana kol akımını bul.
2. Pillere düşen akımı belirle (paralel bağlılarda bölünür).
3. I₁·t₁ = I₂·t₂ formülünü uygula.

Kalıp 8 — Paralel Kollarda Akım Yok

"Hiçbir pilden akım geçmiyor" denirse, her koldaki net EMK aynı büyüklük ve aynı yönde olmak zorundadır. Bu eşitliklerden bilinmeyen EMK'ler çözülür.

Kalıp 9 — Isı Etkisi ve Güç

Aletin gücü ve çalıştığı süre verilir, harcadığı enerji ya da suyu ısıtma süresi sorulur. W = P·t ya da I²·R·t formüllerini kullan.

Kalıp 10 — Ev Aletleri ve Sigorta

Aletlerin güçleri ve bağlı oldukları gerilim verilir. Her aletin akımını I = P/V ile bul; aynı kolda olanları topla, sigortadan geçen toplam akımı hesapla.

Kalıp 11 — Özdeş Lamba Parlaklığı

Bir devrede 3–5 özdeş lamba vardır, parlaklık sırası istenir. Hızlı çözüm: üretece 120 V sembolik voltaj ver, paylaşımı yap, büyük voltaj büyük parlaklık olarak işaretle.

Kalıp 12 — Anahtar Kapatma Problemi

Bir anahtarın açık ve kapalı durumları arasında bir lambanın parlaklığının nasıl değiştiği sorulur. İki durumu ayrı ayrı çöz, gerilim/akım değerlerini karşılaştır: arttı mı, azaldı mı, aynı mı, söndü mü?

Zaman Yönetimi ve Taktikler

Elektriksel akım, TYT Fizik'in en geniş ve en çok puan getiren konularından biridir. Formüller yerine kavramlara hakim olan, hangi bağlamanın hangi sonucu doğurduğunu anlayan öğrenci her yıl en az bir iki net kazanır. Bir sonraki aşama olan mıknatıslar konusu ise elektrik akımıyla mıknatıslık arasındaki köprüyü kurar.