Millî Edebiyat Dönemi — Hikâye, Roman, Öğretici Metin ve Tiyatro

Bir önceki konuda Millî Edebiyat'ın şiir kolunu (Mehmet Emin Yurdakul'un hecesi, Ziya Gökalp'in Türkçülüğü, Mehmet Âkif'in manzum Anadolu'su, Beş Hececiler) gördük. Şimdi aynı akımın nesir (düzyazı) ve tiyatro koluna geçiyoruz. Çünkü Millî Edebiyat asıl kalıcı mirasını roman, hikâye ve öğretici metinde bırakmıştır: 1911'de yazılan bir hikâye bugün hâlâ lise sıralarında okutuluyor, bir roman 100 yıl sonra hâlâ film olarak çekiliyorsa sebebi buradadır.

Bir Not: "Dönem Bitince Sanatçı Ölmez"

Hikâye-roman konusuna başlarken bir yanılgıyı düzeltelim: Millî Edebiyat'ın resmî bitiş tarihi 1923'tür ama bu tarihten sonra Yakup Kadri, Reşat Nuri, Halide Edip, Refik Halit yazmaya devam etti. Hatta en önemli romanlarının bir kısmını Cumhuriyet'ten sonra kaleme aldılar (Yaban 1932, Sinekli Bakkal 1936, Çalıkuşu 1922). Bu eserler Cumhuriyet dönemi içinde yayımlansalar da anlayış ve üslup olarak Millî Edebiyat geleneğinin devamıdır. O yüzden AYT'de "Cumhuriyet roman-hikâye" konusunda da bu isimler dolaşmaya devam eder.

Üç Tarz Hikâye — Hangi Yazar Hangi Tarz?

Hikâyeye girmeden önce bu üç tarzı bilmek şarttır; çünkü AYT her yıl mutlaka sorar:

Tarz	Özelliği	Dünyada	Türkiye'de
Olay Hikâyesi	Serim–düğüm–çözüm açık; merak uyandırır	Maupassant (Fransa)	Ömer Seyfettin
Durum (Kesit) Hikâyesi	Olay yok; bir anı/psikolojiyi anlatır	Anton Çehov (Rusya)	Memduh Şevket Esendal (ilk); Sait Faik (en usta)
Modern Hikâye	Klasik kalıp dışı; soyut, sembolik	Franz Kafka	Haldun Taner

Millî Edebiyat hikâyesinin tamamı olay hikâyesi (Maupassant tarzı) içindedir. Bu dönemde hikâye yazan iki büyük isim vardır: Ömer Seyfettin ve Refik Halit Karay.

Ömer Seyfettin, yalnızca 36 yıllık kısa ömrüne sığdırdıklarıyla Türk edebiyatının en büyük hikâye ustası sayılır. Genç Kalemler'de Yeni Lisan'ı yazan kalem, aynı sadelikle yüzlerce hikâye kaleme aldı. Onun en önemli özelliği, Türk edebiyatında ilk kez hikâyeyi bağımsız bir tür olarak, meslek hâlinde yazmasıdır. Ondan önce hikâye, şairlerin ya da romancıların boş vakitlerinde yazdığı ikincil bir türdü. Ömer Seyfettin öncelikle ve ağırlıklı olarak hikâyeci oldu.

Ünlü Hikâyeleri — Konularına Göre Ezberleyin

Konu Grubu	Hikâyeler
Çocukluk anıları	Kaşağı, Falaka, And, İlk Namaz
Eski Türk tarihi	Pembe İncili Kaftan, Başını Vermeyen Şehit, Forsa, Kızıl Elma Neresi?, Diyet, Ferman
Yakın tarih (Balkan)	Bomba, Beyaz Lale, Primo Türk Çocuğu, Hürriyet Bayrakları
Toplumsal gözlem / mizah	Yüksek Ökçeler, Perili Köşk, Bahar ve Kelebekler, Gizli Mabet

Beyaz Lale, 1. Balkan Savaşı'nda Bulgar komitacıların bir kasabayı basışını ve Beyaz Lale adlı genç bir kızın bu vahşet karşısında intihar edişini anlatır; AYT'de Balkan Savaşları'nı konu alan eserler sorulduğunda ilk akla gelmesi gereken hikâyedir. Bomba, aynı dönemde bir arada yaşayan Türk-Bulgar komşuluğunun siyasi olaylarla nasıl düşmanlığa evrildiğini gösteren kısa ama sarsıcı bir hikâyedir. Pembe İncili Kaftan, Kanuni devrinde Muhsin Çelebi'nin onurlu elçiliğini; Başını Vermeyen Şehit, Kuru Kadı adlı Osmanlı akıncısının kahramanlığını; Forsa, İspanyol kadırgalarında esir düşmüş bir Türk denizcisinin hasretini konu alır.

Diğer Türlerdeki Eserleri

Ömer Seyfettin asıl olarak hikâyeci olsa da az sayıda roman da denedi: Efruz Bey (II. Meşrutiyet sonrasının kurnaz, fırsatçı tipini anlatır — en çok bilinen romanıdır), Yalnız Efe (Kezban'ın babasının öldürülmesiyle eşkıyalığa soyunup tefecilere dünyayı dar etmesini anlatır), Ashab-ı Kehfimiz (tamamlanamamış içtimai roman). Şiirleri vardır ama geri planda kalmıştır. Ruzname adlı günlüğü, Mahçupluk İmtihanı adlı tek tiyatrosu vardır.

Refik Halit, Millî Edebiyat hikâyesinin ikinci büyük ismidir. 1910'da sürgüne gönderildiği Anadolu kasabalarında (Sinop, Çorum, Ankara, Bilecik) yaşadıklarını kaleme alarak Türk edebiyatında devrim yaptı. Çünkü ondan önce hiçbir yazar Anadolu taşrasını bu kadar gerçekçi, gözlemci ve sahici bir dille anlatmamıştı.

Romanları

• Sürgün (tek kelime!) — kendisinin yurt dışı sürgün yıllarından izler taşır.
• Yezidin Kızı — Suriye'de bir Yezidi kızı ile yaşanan aşkı konu alır.
• Nilgün — Hindistan'da geçen romantik bir roman.
• İstanbul'un İç Yüzü / İstanbul'un Bir Yüzü — Mütareke yıllarında İstanbul'daki ahlakî çöküşü anlatır.
• Çete, Bu Bizim Hayatımız, Anahtar, Bugünün Saraylısı, 2000 Yılının Sevgilisi — sonraki dönem romanları.

Mizah ve Fıkra Ustalığı

Refik Halit aynı zamanda Türk edebiyatının en güçlü mizahçılarındandır. Kirpinin Dedikleri (dönemin siyasetini hicveden yazılar, "Kirpi" imzasıyla yayımlanmıştı) ve Ago Paşa'nın Hatıratı onun fıkra ustalığını gösteren eserlerdir. Deli, Sakın Aldanma İnanma Kanma da siyasi hiciv örnekleridir.

Fıkra terimi: Bir düşünceyi ya da olayı kısa, yoğun ve mizahî bir üslupla ele alan gazete yazısıdır; köşe yazısıyla akrabadır. Refik Halit bu türün Türk edebiyatındaki önde gelen temsilcisidir.

Halide Edip, Millî Edebiyat roman kolunun en önemli isimlerinden biridir; aynı zamanda bir kadın romancı olarak Türk edebiyatında çığır açmıştır. Yalnız romancı değil, Halide Onbaşı lakabıyla Sultanahmet Mitingi'nde nutuk atan, Kurtuluş Savaşı'nda cepheye giden bir aydındır. İlk döneminde aslında Amerikan mandasına sıcak bakıyordu; ancak İzmir'in işgalindeki zulmü görmesiyle birlikte tam bir Millî Mücadele savunucusu oldu.

Eserleri — Üç Dönem Hâlinde

Hatıra (Anı) ve Diğer Türler

• Türk'ün Ateşle İmtihanı — Kurtuluş Savaşı yıllarına dair anılarıdır. Aslında Türkiye'de Doğu-Batı Çatışması / The Turkish Ordeal İngilizce yayımlandı; sonra Türkçeye çevrildi.
• Mor Salkımlı Ev — çocukluk anılarını içerir.
• Hatıra (anı) terimi: Bir kişinin yaşadıklarını, tanık olduğu olayları sonradan anımsayarak kaleme aldığı yazılardır. Halide Edip bu türün güçlü isimlerindendir.

Üslup notu: Halide Edip'in üslubu teknik açıdan zayıf kabul edilir; Türkçe cümle yapısı zaman zaman aksar. Bunun sebebi İngiliz dili ve edebiyatı eğitimi almış olmasıdır. Buna rağmen konu zenginliği, kadın kahramanlardaki derinlik ve tarihsel duyarlığıyla öne çıkar.

Yakup Kadri, Millî Edebiyat'ın en sağlam üsluplu romancısıdır. İlginç bir yolculuğu vardır: edebiyata Fecr-i Âtî'de "sanat şahsî ve muhteremdir" diyerek başladı, kısa süre Yunan mitolojisinden beslenen Nev-Yunânîlik akımına kapıldı (Yahya Kemal ile birlikte), sonra Millî Edebiyat'a döndü; Cumhuriyet'te ise Kadro hareketinin öncülerinden oldu. Romanlarında Tanzimat'tan Cumhuriyet'e kadar Türk toplumunun yaklaşık 100 yıllık sosyal-siyasi panoramasını çizer. ÖSYM'nin en çok soru sorduğu isimlerden biridir.

Romanları — Her Biri Ayrı Bir Tarih Kesiti

Roman	Konusu / Ana Kişiler
Kiralık Konak (1922)	Üç kuşak çatışması. Naim Efendi (Osmanlı dedesi) – Servet Bey (züppe damat) – Cemil & Seniha (savruk torunlar). Hakkı Celis: vatanperver gençlik. Konağın kiraya verilmesi, eski değerlerin çöküşü.
Nur Baba	Çamlıca'daki bir Bektaşî tekkesinde yozlaşmayı anlatır. Nuri'nin (Nur Baba) zengin kadınların (Celile, Ziba, Nigâr, Süheyla) servetini sömürüşü. Tekkelerin iç yüzü. Euripides'in Bakkhalar'ından etkilenmiştir.
Hüküm Gecesi	II. Meşrutiyet sonrası parti kavgaları: İttihat ve Terakki vs. Hürriyet ve İtilaf. Gazeteci Ahmet Kerim, Ahmet Samim cinayeti, Samiye.
Sodom ve Gomore	Mütareke yıllarında işgal altındaki İstanbul'un ahlakî çöküşü; İncil'deki Sodom ve Gomore şehirlerine benzetilir. Leyla, Necdet, Sami Bey.
Yaban (1932)	Kurtuluş Savaşı yıllarında aydın-köylü çatışması. Yedek subay Ahmet Celâl, emir eri Mehmet Ali'nin Eskişehir yakınındaki köyünde köylüye uzak kalır; Emine'ye âşık olur. Tezli roman: Yakup Kadri aydını suçlar — köylüyü eğitmediğiniz için bu hâldeyiz, der.
Ankara	1923-1937 Türkiye'sinin panoraması. Selma Hanım'ın gözünden Kuvâ-yı Milliye Ankara'sı, Cumhuriyet Ankara'sı, Kemalist Ankara.
Panorama I-II	Ankara'nın devamıdır. Panorama I: 1923-1938 inkılapları. Panorama II: 1938 sonrası (Atatürk'ün ölümünden sonrası). Bu üçü nehir roman (birbirinin devamı olan roman dizisi) örneğidir.
Bir Sürgün	II. Abdülhamit döneminde Paris'e kaçan Jön Türk Doktor Hikmet. Yurt dışındaki sefil, verem, gurbet hayatı. (Refik Halit'in Sürgün'üyle karıştırma!)
Hep O Şarkı	Sultan Abdülaziz dönemini Cemil – Münire aşkı etrafında anlatır.

Anı Kitapları — Dört Tema, Dört Kitap

• Anamın Kitabı → çocukluk anıları ("ana"dan çocukluk).
• Zoraki Diplomat → elçilik anıları (diplomattan elçilik).
• Vatan Yolunda → Kurtuluş Savaşı anıları.
• Politikada 45 Yıl → siyaset anıları.
• Gençlik ve Edebiyat Hatıraları → edebî çevreye dair anılar.

Ayrıca Atatürk ve Ahmet Haşim adlı monografileri (bir kişinin hayatını anlatan kitap) vardır. Tiyatrosu: Nirvana, Veda, Sağanak, Mağara (ilk oyunu Nirvana, 1909). Ömer Seyfettin, Halide Edip, Falih Rıfkı ve Yakup Kadri'nin ortaklaşa yazdığı İzmir'den Bursa'ya işgal izlenimlerini içeren bir kitaptır.

Reşat Nuri, Millî Edebiyat'ın en popüler, kitapları en çok okunan romancısıdır. Lise edebiyat öğretmeni ve müfettiş olarak Anadolu'yu karış karış gezmiş; gördüğü yoksulluğu, sahtekârlığı, halkın gücünü ve gelenek-modernlik çatışmasını romanlarına taşımıştır. Üslubu sade, akıcı ve duyarlıdır.

Diğer Önemli Romanları

Roman	Konu
Yeşil Gece	İdealist öğretmen Şahin'in Anadolu'da bir kasabada yobazlık ve cehaletle mücadelesi. Cumhuriyet devrimlerine karşı gericiliği hedef alır.
Yaprak Dökümü	Emekli Ali Rıza Bey'in ailesinin Batılılaşma adına yaşadığı ahlakî çöküş. Yaprakların tek tek düşmesi = ailenin tek tek dağılması.
Acımak	Babasına karşı acımasız duygular besleyen Zehra'nın, babasının günlüğünü okuyunca gerçeği öğrenmesi.
Dudaktan Kalbe	Kenan ve Lamia'nın aşkının toplumsal-sınıfsal engellerle karşılaşması.
Damga	İşlemediği bir suç nedeniyle hayatı kararan İffet'in trajedisi.
Değirmen	Anadolu kasaba bürokrasisini hicveder; kaymakam ve halk arasındaki kopukluğu.
Miskinler Tekkesi	Bir dilenciler tekkesi etrafında toplumun dışına düşmüşleri anlatır.
Kan Davası, Gökyüzü, Eski Hastalık, Ateş Gecesi, Bir Kadın Düşmanı, Kavak Yelleri	Diğer romanları.

Anadolu Notları (gezi-inceleme) ve Tanrı Misafiri, Sönmüş Yıldızlar, Leyla ile Mecnun, Olağan İşler (hikâye kitapları) de önemli eserlerindendir. Tiyatroları: Hançer, Eski Rüya, Ümidin Güneşi, Bir Köy Hocası, Babür Şah'ın Seccadesi, Yaprak Dökümü (sahneye de uyarlanmıştır).

Millî Edebiyat'ın dört büyük isminin (Ömer Seyfettin, Refik Halit, Halide Edip, Yakup Kadri, Reşat Nuri) yanı sıra dönemin nesrinde iki isim daha AYT'de karşımıza çıkabilir.

Aka Gündüz (1886-1958)

• Millî Edebiyat çizgisinde yazan, Kurtuluş Savaşı'nı ve Ankara'yı romanlaştıran yazarlardandır.
• Dikmen Yıldızı — Kurtuluş Savaşı yıllarında Ankara'da geçen aşk ve mücadele romanı. AYT'nin favorisidir.
• Bir Şoförün Gizli Defteri — toplumsal gözlem romanı.
• Diğer eserleri: Yıldız Yağmuru, Üvey Ana, Iki Süngü Arasında, Onların Romanı, Çapkın Kız.
• Aynı zamanda şair ve gazeteci yanı vardır; Bozgun adlı şiir kitabı bilinir.

Ercümend Ekrem Talu (1888-1956)

• Recaizâde Mahmut Ekrem'in oğludur. Mizah yönüyle öne çıkar.
• Kopuk (1922 romanı) ve Meşhedi roman serisi (Meşhedi Ankara'da, Meşhedi Aslan Peşinde, Meşhedi ile Devr-i Âlem) ünlüdür; İstanbul yaşamını mizahî bir üslupla anlatır.
• Fıkra ve hatıra yazılarıyla gazeteciliğe katkı sağlamıştır.

Millî Edebiyat döneminde sadece kurmaca metinler (hikâye-roman) değil; öğretici metinler de büyük önem kazanır. Çünkü dönem bir fikir ve ideolojileşme dönemidir; makale, fıkra, deneme, anı, röportaj türleri aracılığıyla aydınlar halka ulaşmaya çalışır.

Ziya Gökalp (1876-1924) — Akımın Düşünürü

• Millî Edebiyat'ın ideologu; şiirleri didaktiktir ama asıl gücü nesrindedir.
• Türkçülüğün Esasları (1923) — Türkçülüğü üç alanda (dil, din, ahlak) tanımlayan temel kitap. Akımın "anayasası" sayılır.
• Türk Medeniyeti Tarihi — Türk kültürünün İslam öncesi ve sonrası evrelerini inceler.
• Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak — üç akım sentezi.
• Makale yönü çok güçlüdür; Genç Kalemler'de yayımladığı Türkçülük yazıları akıma ideolojik temel olur.

Mehmet Fuat Köprülü (1890-1966) — Türk Edebiyatının İlk Tarihçisi

• Edebiyat tarihçiliğini bilimsel temele oturtan ilk isim.
• Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar (1918) — Ahmet Yesevi, Yunus Emre gibi tasavvuf şairlerini Türk edebiyatı tarihine yerleştirir. Bir edebiyat tarihçiliği başyapıtıdır.
• Türk Edebiyatı Tarihi, Türk Saz Şairleri, Divan Edebiyatı Antolojisi diğer önemli eserleridir.
• Önce Fecr-i Âtî'ye bağlıydı, sonra Millî Edebiyat'a geçti.

Ömer Seyfettin (Makale Yönü)

Hikâyeleri kadar Yeni Lisan makalesi de önemlidir. Bu makale, Millî Edebiyat'ın dil manifestosudur. Genç Kalemler'deki diğer Yeni Lisan yazıları da kendisine aittir.

Ahmet Haşim'in Nesir Yönü

• Fecr-i Âtî şairi olarak bildiğimiz Ahmet Haşim, Millî Edebiyat'a katılmasa da fıkra ve deneme türünde dönemin büyük nesircilerindendir.
• Bize Göre (1928) — günlük hayata ilişkin fıkralar.
• Gurabahane-i Laklakan — fıkra-deneme karışımı; isim "garipler-sakatlar evi" ve "leylek otağı" anlamındadır.
• Frankfurt Seyahatnamesi — gezi yazısıdır.

Refik Halit — Mizah Fıkracılığı

Yukarıda hikâyeci olarak ele aldığımız Refik Halit, öğretici metinde de fıkracılığıyla öne çıkar. Kirpinin Dedikleri (siyasi hiciv fıkraları, "Kirpi" imzasıyla) ve Ago Paşa'nın Hatıratı bu türün başyapıtlarıdır. Bir Avuç Saçma, Guguklu Saat, Tanıdıklarım diğer mizah kitaplarıdır.

Falih Rıfkı Atay (1894-1971) — Atatürk'ün Yazarı

• Cumhuriyet'in en güçlü anı-gezi yazarıdır.
• Çankaya — Atatürk'e yakınlığından gelen anılarını içeren en ünlü eseridir.
• Zeytindağı — I. Dünya Savaşı yıllarında Filistin-Suriye cephesinde yaşadıklarını anlatır.
• Ateş ve Güneş — Filistin cephesi izlenimleri.
• Eski Saat — fıkra kitabı.
• Diğer gezi kitapları: Denizaşırı, Tuna Kıyıları, Bizim Akdeniz, Yolcu Defteri, Taymis Kıyıları, Hind, Yeni Rusya, Moskova-Roma, Pazarlıksız Satış, Gezerek Gördüklerim.

Ruşen Eşref Ünaydın (1892-1959) — Türk Röportajının Öncüsü

• Diyorlar Ki — 1918'de dönemin ünlü yazar ve şairleriyle yaptığı röportajları içerir. Türk edebiyatında ilk röportaj kitabı sayılır. AYT'de "ilk röportaj" denince cevap budur.
• Anafartalar Kumandanı Mustafa Kemal ile Mülâkat — Atatürk ile yapılmış ilk uzun söyleşidir.
• Diğer eserleri: Atatürk'ü Özleyiş, Hatıralar, Damla Damla.

Yahya Kemal Beyatlı — Nesir Yönü

• Aziz İstanbul — İstanbul'a dair denemeler.
• Siyasî ve Edebî Portreler — portre-deneme.
• Eğil Dağlar — millî mücadele yıllarında yazdığı yazılar.
• Çocukluğum, Gençliğim, Siyasî ve Edebî Hatıralarım — anı.

Halide Edip'in Anıları

Yukarıda roman bölümünde değindiğimiz Halide Edip'in Türk'ün Ateşle İmtihanı ve Mor Salkımlı Ev adlı eserleri de öğretici metin (anı) türünün Millî Edebiyat çizgisindeki örneklerindendir.

Millî Edebiyat tiyatrosu, Tanzimat'tan beri süregelen "Batılı tiyatroyu millî konularla buluşturma" çabasının olgun dönemidir. Şinasi'nin Şair Evlenmesi (1859) ile başlayan çizgi, Namık Kemal'in tarihî oyunlarından geçip bu dönemde Osmanlı toplumsal hayatını sahneye taşıma noktasına varır.

Müsahipzâde Celâl (1868-1959) — Millî Edebiyat Tiyatrosunun Zirvesi

• Millî Edebiyat tiyatrosunun en güçlü temsilcisi olarak kabul edilir.
• Eserlerinde Osmanlı tarihinden komik, satirik (hicivli) sahneler çıkarır; sarayı, kadıları, paşaları, medreseliyi eleştirir.
• Dili sadedir, mizahı güçlüdür; töre komedisi geleneğine yakındır.

Başlıca oyunları:

Oyun	Konusu
Aynaroz Kadısı	En ünlü oyunu. Aynaroz'a atanan rüşvetçi bir kadının dolaplarını hiciv.
Bir Kavuk Devrildi	Osmanlı bürokrasisinde makam kavgalarını satirize eder.
Macun Hokkası	Halk arasındaki saflığı ve sahtekârlığı konu alır.
Köprülüler	Köprülü sadrazamlar döneminin tarihî oyunu.
Fermanlı Deli Hazretleri, Lale Devri, Kaşıkçılar, İstanbul Efendisi, Pazartesi-Perşembe, Mum Söndü, Gül ve Gönül, Yedekçi	Diğer oyunları.

İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci (1866-1935) — Vodvil Ustası

• Vodvil (tanımlama: hafif, eğlendirici, şarkılı, şen komedi türü) alanında Türk tiyatrosunun öncüsüdür.
• Yabancı vodvilleri Türkçeye uyarlamış, yerli vodviller yazmıştır.
• Başlıca oyunları: Hisse-i Şayia, Kısmet Değilmiş, Mürebbiye, Sekizinci, Fırsat Yalnız Bir Defa, Bir Züppenin Eğlencesi.

Halit Fahri Ozansoy — Baykuş

• Beş Hececilerden biri olan Halit Fahri'nin tiyatrosu Baykuş, Türk edebiyatında heceyle yazılan ilk manzum oyun olarak önemlidir.
• Diğer oyunları: On Yılın Destanı, İlk Şair, Nedim, Hayalet.

Yakup Kadri — Tiyatrosu

Roman kolunda tanıdığımız Yakup Kadri'nin Nirvana, Mağara, Sağanak, Veda adlı tiyatroları da vardır. Nirvana ilk oyunudur.

Hamdullah Suphi Tanrıöver — Dağ Yolu

• Millî Edebiyat'ın hatipliğiyle (konuşmacı) tanınan ismi.
• Dağ Yolu (I-II) — millî mücadele döneminde halka yaptığı konuşmaların, hitabelerinin derlemesi.
• Türk Ocakları'nın başkanlığını yapmıştır; Türkçülüğün pratik hayattaki önemli savunucularındandır.

Tüm konuyu tek bir görüntüde özetleyen, AYT öncesi mutlaka tekrar edilmesi gereken ana tablo:

Tür	Temsilciler	Kilit Eser/Özellik
Hikâye	Ömer Seyfettin	Türk öykücülüğünün babası; Kaşağı, Falaka, Pembe İncili Kaftan, Bomba, Beyaz Lale, Forsa, Başını Vermeyen Şehit; olay (Maupassant) tarzı.
Hikâye	Refik Halit Karay	Memleket Hikâyeleri (Anadolu taşrasını anlatan ilk kitap); Gurbet Hikâyeleri.
Roman	Halide Edip Adıvar	Sinekli Bakkal (en başarılı), Ateşten Gömlek, Vurun Kahpeye, Yeni Turan, Handan, Mor Salkımlı Ev.
Roman	Yakup Kadri Karaosmanoğlu	Kiralık Konak (kuşak çatışması), Yaban (aydın-köylü), Nur Baba, Hüküm Gecesi, Sodom ve Gomore, Ankara+Panorama I-II (nehir roman), Bir Sürgün, Hep O Şarkı.
Roman	Reşat Nuri Güntekin	Çalıkuşu (Feride), Yeşil Gece, Yaprak Dökümü, Acımak, Dudaktan Kalbe, Damga, Değirmen, Miskinler Tekkesi.
Roman	Refik Halit Karay	Sürgün, Yezidin Kızı, Nilgün, İstanbul'un İç Yüzü, Bugünün Saraylısı.
Roman	Aka Gündüz	Dikmen Yıldızı (Ankara-Kurtuluş Savaşı), Bir Şoförün Gizli Defteri.
Makale/Nesir	Ziya Gökalp	Türkçülüğün Esasları, Türk Medeniyeti Tarihi, Türkleşmek–İslamlaşmak–Muasırlaşmak.
Edebiyat Tarihi	Mehmet Fuat Köprülü	Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Türk Edebiyatı Tarihi, Türk Saz Şairleri.
Anı/Gezi	Falih Rıfkı Atay	Çankaya (Atatürk anıları), Zeytindağı, Eski Saat, Denizaşırı.
Röportaj	Ruşen Eşref Ünaydın	Diyorlar Ki (ilk röportaj kitabı).
Fıkra/Deneme	Ahmet Haşim	Bize Göre, Gurabahane-i Laklakan, Frankfurt Seyahatnamesi.
Mizah/Fıkra	Refik Halit Karay	Kirpinin Dedikleri, Ago Paşa'nın Hatıratı.
Deneme	Yahya Kemal Beyatlı	Aziz İstanbul, Siyasî ve Edebî Portreler, Eğil Dağlar.
Tiyatro	Müsahipzâde Celâl	Aynaroz Kadısı, Bir Kavuk Devrildi, Macun Hokkası, Köprülüler.
Tiyatro (vodvil)	İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci	Hisse-i Şayia, Kısmet Değilmiş.
Tiyatro (manzum hece)	Halit Fahri Ozansoy	Baykuş (ilk manzum hece oyunu).
Hitabet	Hamdullah Suphi Tanrıöver	Dağ Yolu (millî mücadele hitapları).

Millî Edebiyat nesri AYT'nin en sevdiği alan; her yıl 1-2 soru bu konudan gelir. ÖSYM'nin standart tuzakları:

• Eser-yazar eşleştirme: Dört yazar-eser verilir, biri yanlış eşlenmiştir; doğrusu istenir.
• Parça tanıma: Bir romandan paragraf verilir, hangi eser/yazar olduğu sorulur (Yakup Kadri 2024 AYT'de "Anamın Kitabı" parçasıyla soruldu).
• Konu/karakter sorgusu: "Aşağıdakilerin hangisinde üç kuşağın çatışması konu edilmiştir?" (Kiralık Konak).
• Topluluk/Akım: "Yeni Lisan makalesi / Genç Kalemler / 1911 Selanik" üçlüsü hangi topluluktur? sorusu.
• Sık karıştırılanlar: Sürgün/Bir Sürgün; Kızıl Elma/Kızıl Elma Neresi?; Memleket/Gurbet Hikâyeleri.

Çözüm:

• A) Beyaz Lale — Ömer Seyfettin'in Balkan Savaşları'nı anlatan ünlü hikâyesi. DOĞRU.
• B) Sinekli Bakkal — Halide Edip'in en başarılı romanı (1936). DOĞRU.
• C) Çalıkuşu — Yakup Kadri'ye değil, Reşat Nuri'ye aittir! Feride'nin Anadolu macerasını anlatan 1922 romanı. YANLIŞ ESLEŞME — CEVAP BUDUR.
• D) Memleket Hikâyeleri — Refik Halit'in 1919'da yayımladığı, Anadolu taşrasını edebiyata sokan hikâye kitabı. DOĞRU.
• E) Yeşil Gece — Reşat Nuri'nin Anadolu'daki yobazlıkla mücadeleyi işleyen romanı. DOĞRU.

Doğru cevap: C şıkkı.