TYT Kimya — Elementlerin Sınıflandırılması

Periyodik sistem üzerinden elementleri gözümüzün önüne getirirsek, büyük bir tablonun farklı bölgelerinin farklı renklerle boyandığını görürüz. Bu renkler boşuna seçilmiş değildir; her bölgenin fiziksel görünüşü ve kimyasal davranışı farklıdır. Elementler dört büyük gruba ayrılır: metaller, ametaller, yarı metaller (yarı iletkenler) ve soygazlar. Bu ayrımın temelinde, atomların en dıştaki elektronlarını kaç tanesinden kurtulmak istediği veya ne kadar şiddetle yeni elektron almak istediği yatar.

Genel çerçeveyi kısaca özetleyelim:

Sınıf	Tabloda Konum	Eğilim	Oksit Karakteri
Metaller	Tablonun sol ve orta kısmı (merdivenin sol altı)	Elektron verir → katyon oluşturur	Bazik
Ametaller	Sağ üst (merdivenin sağ kısmı) + hidrojen	Elektron alır → anyon oluşturur	Asidik
Yarı metaller	Merdivenin üzerinde (B, Si, Ge, As, Sb, Te, Po, At)	Hem verebilir hem alabilir (değişken)	Amfoter (duruma göre)
Soygazlar	8A grubu (tablonun en sağı)	Tepkimeye girmez (kararlıdır)	Yok — (tipik olarak oksit yapmaz)

Sınırları Çizen Merdiven

Metal-ametal ayrımı periyodik tabloda basamaklı bir merdivenle çizilir. Merdiveni oluşturan elementler sırayla: Bor (B), Silisyum (Si), Germanyum (Ge), Arsenik (As), Antimon (Sb), Tellür (Te), Polonyum (Po), Astatin (At). Bu merdivenin üzerindekiler yarı metal, solunda kalanların tamamı metal (hidrojen hariç), sağında kalanların tamamı ametaldir. Hidrojenin özel durumu sonraki bölümde ele alınacaktır.

Neden Dört Sınıf?

Elementlerin bu dörtlü dağılımı rastgele değildir; değerlik elektron sayısı ile doğrudan ilgilidir. Çoğu metalin değerlik elektronu az (1, 2 veya 3) olduğu için bu elektronlardan kurtulup kararlı bir soygaz dizilimine ulaşmak, onlar için alternatifin alma seçeneğinden daha kolaydır. Ametallerin değerlik elektronu fazladır (5, 6 ya da 7) — onlar için kalan birkaç yeri tamamlamak daha ucuzdur, bu yüzden elektron almayı tercih ederler. Yarı metaller sınırda kaldıkları için koşullara göre davranış değiştirir. Soygazlarsa zaten oktete (ya da helyum gibi duplete) ulaşmıştır; hiçbir alışveriş yapmaya ihtiyaçları yoktur.

Periyodik sistemin en kalabalık ailesi metallerdir. Tablonun solundan başlayıp B gruplarını (geçiş metalleri) içeren orta bölümün tamamı, ayrıca lantanit ve aktinit serileri metaldir. Günlük hayatta bildiğimiz pek çok madde — demir, bakır, altın, gümüş, alüminyum, kalsiyum, sodyum, potasyum — hep bu büyük sınıfa dahildir.

Fiziksel Özellikler

• Parlaktırlar: Yüzeyleri ışığı düzgün yansıtır; metalik parlaklık tipik bir özelliktir (altın sarı, bakır kırmızımsı, gümüş aynaya yakın beyaz).
• Isı ve elektrik iletkenliği yüksektir: Serbest elektronlar nedeniyle metaller ısıyı ve elektriği çok iyi iletir. Alüminyumdan bir kaşık ile tahta kaşığı kaynayan suya daldırın; metal olanın tutulmayacak kadar çabuk ısınması bu yüzdendir.
• Şekillendirilebilirdirler: Dövülebilir (haddelenebilir) ve tel hâline getirilebilir. Bir altın topağından çok ince tel veya yaprak çıkarılabilmesi bu özellik sayesindedir.
• Oda koşullarında genellikle katı hâldedirler. Erime ve kaynama noktaları yüksektir, yoğunlukları ametal ve soygazlardan çok daha büyüktür.
• Tek istisna: civa (Hg). Oda sıcaklığında sıvı hâlde bulunan tek metaldir. (Galyum ve sezyum gibi elementler de düşük erime sıcaklıklarına sahiptir, ancak standart oda koşullarında katıdırlar; sadece avuç içinde sıcaklığı biraz yükseltince erirler.)

Kimyasal Özellikler

• Elektron verme eğilimindedirler. Değerlik elektronlarını vererek katyon (pozitif yüklü iyon) oluştururlar: Na → Na⁺ + e⁻, Ca → Ca²⁺ + 2e⁻, Al → Al³⁺ + 3e⁻.
• Oksitleri bazik karakterlidir. Örn. Na₂O + H₂O → 2NaOH (sodyum hidroksit, bazik). "Alkali" kelimesinin kendisi bazik anlamına gelir; bu nedenle 1A grubuna alkali metaller, 2A grubuna toprak alkali metaller denir. Bir istisna olarak amfoter oksitler (Al₂O₃, ZnO) hem asit hem baz ile tepkime verebilir.
• Asitlerle tepkimeye girerler. Çoğu metal, seyreltik asit çözeltilerinde hidrojen gazı çıkararak çözünür: Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂↑.
• Ametallerle iyonik bağlı bileşik oluştururlar. Metal → elektron verir, ametal → alır; aradaki elektrostatik çekim iyonik bağı oluşturur (örn. NaCl, CaO, MgF₂).
• Kendi aralarında bileşik yapmazlar; alaşım oluştururlar. Çünkü hepsi elektron verme eğilimindedir, ortak kullanma ya da birinin alması söz konusu değildir. Pirinç (bakır + çinko), bronz (bakır + kalay), çelik (demir + karbon ve diğer metaller) klasik alaşım örnekleridir. Alaşım bir karışımdır; saf bir madde değildir.
• Aralarındaki bağ metalik bağdır. Serbest "elektron denizi" içinde sabitlenmiş pozitif iyonların oluşturduğu yapı; dövülebilirliğin ve iletkenliğin asıl kaynağı budur.

Gruplara Göre Metaller

Grup	Özel Ad	Örnek Elementler	Not
1A (H hariç)	Alkali metaller	Li, Na, K, Rb, Cs, Fr	Yumuşak, suyla şiddetli reaksiyon verir
2A	Toprak alkali metaller	Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra	Orta sertlikte, 1A'dan daha az aktif
3A (bor hariç)	Toprak metalleri	Al, Ga, In, Tl	Al amfoter oksit oluşturur
B grupları	Geçiş metalleri	Fe, Cu, Zn, Ag, Au, Pt, Ni, Cr	Renkli bileşikler verir; birden fazla değerlik

Doğada Saf Bulunma

Metallerin büyük çoğunluğu doğada bileşik hâlinde (oksit, sülfür, karbonat cevherleri olarak) bulunur; saf hâlde nadiren rastlanır. Bu kuralın iki klasik istisnası vardır: altın (Au) ve platin (Pt) — her ikisi de oksitlenmeye çok dirençli olduklarından kendi hâlinde serbest olarak bulunur. Bu nedenle ikisine "soy metal" de denir (soygazla karıştırmayın — farklı kavramlar).

Ametaller, periyodik tablonun sağ üst bölümünde yer alır (merdivenin sağı) ve bir de tablonun sol üst köşesindeki hidrojen (H) ametaldir. Bu sınıfa karbon (C), azot (N), oksijen (O), fosfor (P), kükürt (S), flor (F), klor (Cl), brom (Br), iyot (I) gibi elementler dahildir. Sayıları metallere göre az olsa da canlı yaşamın temel yapı taşları (C, H, O, N) hep bu sınıftadır.

Fiziksel Özellikler

• Mat görünümlüdürler; metaller gibi parlak değillerdir (tek istisna iyodun kristalli parlaklığı).
• Kırılgandırlar; çekiçle dövüldüklerinde tel veya levha olmaz, parçalanırlar. Tipik ametal olan kömür (karbonun grafit formu) çekiçle vurunca toz olur.
• Isı ve elektriği iletmezler; yalıtkandırlar. Tek istisna grafit (karbonun bir alotropudur) — grafit elektriği iletir; bu nedenle pil elektrotlarında, kurşun kalem iç çubuğunda kullanılır. Elmasın (karbonun diğer alotropu) elektriği iletmemesi, yapısal farkın ne kadar belirleyici olduğunu gösterir.
• Oda koşullarında üç fiziksel hâlin hepsinde bulunurlar:
  • Gaz: H₂, N₂, O₂, F₂, Cl₂, soygazlar (tek atomlu), O₃ gibi allotroplar
  • Sıvı: yalnız brom (Br₂) — oda koşullarında sıvı olan tek ametal
  • Katı: C, P, S, I, Se…
• Erime-kaynama noktaları ve yoğunlukları genellikle metallerden düşüktür.
• Doğada çoğu moleküler hâlde bulunur: H₂, N₂, O₂, F₂, Cl₂, Br₂, I₂. Bu tür iki atomlu moleküller kovalent bağla bağlanmıştır.

Kimyasal Özellikler

• Elektron alma eğilimindedirler. Değerlik elektronu sayısı 5, 6 veya 7 olanlar az elektron alarak kararlı yapıya ulaşır: O + 2e⁻ → O²⁻, Cl + e⁻ → Cl⁻, N + 3e⁻ → N³⁻.
• Oksitleri asidik karakterlidir. SO₂, SO₃, CO₂, NO₂, Cl₂O₇ suyla birleşerek asit oluşturur (H₂SO₃, H₂SO₄, H₂CO₃, HNO₃ vs.).
• Metallerle iyonik bağlı bileşik oluştururlar. Elektron alış-verişi söz konusudur (örn. NaCl, MgO).
• Kendi aralarında ise kovalent bağlı bileşik kurarlar. Elektron paylaşarak (ortaklaşarak) birleşirler (örn. CO₂, H₂O, NH₃, SO₂, HCl). İki ametal arasında iyonik bağ oluşmaz.
• Hem pozitif hem negatif değerlik alabilirler. Örn. klor genellikle -1 (NaCl içinde) ama HClO₄'te +7. Bileşikte hangi atomla bağlandığına göre işaret değişir.
• Bileşiklerinde hidrojenle birleşenler asidik sulu çözelti verir (HCl, HBr, HI, H₂S).

Gruplara Göre Ametaller

Grup	Özel Ad	Elementler
5A	Pniktojenler (tek özel ad değil; ağırlıklı olarak "azot grubu" denir)	N, P (ametal); As, Sb (yarı metal); Bi (metal)
6A	Kalkojenler	O, S, Se (ametal); Te (yarı metal); Po (metal)
7A	Halojenler	F, Cl, Br, I, At (tamamı ametal; At yarı metalden de bahsedilir)

Halojenlerin Oda Sıcaklığındaki Hâlleri

Halojenler (7A) oda koşullarında farklı fiziksel hâllerde bulunmasıyla soru kalıbıdır:

• F₂ (flor): gaz (açık sarımsı yeşil)
• Cl₂ (klor): gaz (sarı-yeşil)
• Br₂ (brom): sıvı (kırmızı-kahverengi) — oda koşullarında sıvı olan tek ametaldir
• I₂ (iyot): katı (parlak mor-siyah kristal)

Yarı metaller, metallerle ametallerin tam ortasında duran, "arafta kalmış" ailedir. Ne tam anlamıyla metal gibi davranırlar, ne de ametal. Bu nedenle bazen yarı iletkenler olarak da anılırlar — elektrik iletkenlikleri metallerinkinden düşük, ametallerinkinden yüksektir ve sıcaklık, saflık gibi koşullara göre değişir. Modern elektronik endüstrisinin omurgası, yarı metal davranışı sayesinde var olmaktadır.

Üyeleri — Merdivendeki Elementler

Yarı metaller periyodik tabloda aşağıdaki sekiz elementten oluşur:

B (bor) · Si (silisyum) · Ge (germanyum) · As (arsenik) · Sb (antimon) · Te (tellür) · Po (polonyum) · At (astatin)

Fiziksel Özellikler

• Katı hâldedirler. Oda koşullarında tamamı katıdır.
• Görünüş olarak metallere benzerler; parlak, metalik bir yüzeye sahiptirler.
• Ama kırılgandırlar; tam bir metal gibi dövülüp tel ya da levha hâline getirilemezler. Bu yönleriyle ametallerle akrabadırlar.
• Elektrik iletkenlikleri ara değerdedir: Metallerden az, ametallerden fazla. Sıcaklık, katkı maddesi (dopant) ve ışık gibi etkenlerle iletkenlikleri değişir — işte "yarı iletken" isminin kaynağı budur.
• Isı iletkenlikleri de metallerden düşüktür.

Kimyasal Özellikler

• Hem pozitif hem negatif değerlik alabilirler. Koşullara göre elektron verir ya da alırlar; bu özellikle metaller ve ametaller arasındaki bir köprü davranışıdır.
• Kimyasal olarak ametallere yakın davranırlar; genellikle kovalent bağlı bileşikler oluştururlar. Örn. borun hidrojenle yaptığı BH₃ bileşiği bir kovalent moleküldür.
• Görünüş metal, bağ davranışı ametal — bu ikili karakter yarı metallerin kimliğidir.
• Oksitleri genellikle amfoter karakterdedir; hem asit hem bazla tepkimeye girerler (örn. B₂O₃, SiO₂).

Teknolojideki Yeri

Silisyum ve germanyum yarı iletken endüstrisinin bel kemiğidir. Bilgisayar işlemcileri, hafıza yongaları, güneş panelleri, transistorlar ve LED'ler bu elementlerin özelliklerinden faydalanır. Bor boraks/borik asit gibi bileşikler üzerinden tekstil, cam üretimi, tarım gibi alanlarda kullanılır. Arsenik ise az miktarlarda bazı ilaçların içeriğinde geçmişte yer almıştır; fakat yüksek miktarlarda ölümcül derecede zehirlidir — bu "çift taraflı" davranışı tarih boyunca yarı metallerin gizemli karakterine eklenmiş klasik bir örnektir.

Özellik	Metal	Yarı Metal	Ametal
Parlaklık	Parlak	Parlak (metalik)	Mat
Dövülebilirlik	Evet	Hayır (kırılgan)	Hayır (kırılgan)
Elektrik iletkenliği	Çok iyi	Orta (yarı iletken)	Yok (grafit hariç)
Elektron eğilimi	Verir	Hem verir hem alır	Alır
Kimyasal bağ	Metalik, iyonik	Kovalent (ağırlıklı)	Kovalent, iyonik

Periyodik sistemin en sağındaki dikey sütun, yani 8A grubu, soygazları kapsar. Bu aileye asal gazlar veya inert gazlar da denir; "soy" kelimesi kimya dilinde "tepkimeye istekli olmayan" anlamında kullanılır. Üyeleri sırasıyla helyum (He), neon (Ne), argon (Ar), kripton (Kr), ksenon (Xe), radon (Rn) ve son eklenen oganesson (Og, sentetik)'tur.

Neden "Soy"?

Soygazların kimyasal davranışındaki bu çekingenliğin nedeni, değerlik kabuklarının tamamen dolu olmasıdır. Helyum 1. kabuğunda 2 elektrona (duplet), diğerleri dış kabuklarında 8 elektrona (oktet) sahiptir. Bu düzenek enerjetik olarak en kararlı yapılardan biridir; elektron almaya da vermeye de ihtiyaçları yoktur. İşte tüm diğer elementlerin soygaz elektron dizilimine ulaşmak için kimyasal bağ kurması, bu kararlılığı elde etme çabasıdır (oktet kuralı).

Fiziksel Özellikler

• Oda koşullarında gaz hâldedirler; tamamı renksiz, kokusuz ve tatsızdır.
• Tek atomludurlar (monoatomik gaz): Başka ametallerin aksine H₂, O₂ gibi moleküller oluşturmazlar. Bu yüzden soru metninde "doğada atom hâlinde bulunan" veya "tek atomlu gaz hâlinde bulunan" ifadesi geçiyorsa akla ilk soygaz gelmelidir.
• Erime ve kaynama noktaları çok düşüktür; helyumun kaynama noktası −269 °C gibi uç bir değerdedir (mutlak sıfıra yakın).
• Yoğunlukları çok düşüktür. Helyum havadan hafiftir; bu nedenle balonlarda kullanılır.
• Isı ve elektriği iletmezler (normal koşullarda).

Kimyasal Özellikler

• Tepkimeye girmezler (neredeyse). Normal koşullarda elektron alıp vermez, bileşik yapmazlar.
• Ender istisnalar: Laboratuvar koşullarında ksenon, kripton ve radon ile flor arasında bileşikler üretilebilmiştir (XeF₂, XeF₄, XeF₆, KrF₂). Bu bileşikler son derece kararsız ve bazıları patlayıcıdır; fakat soygazların "asla bileşik yapmaz" ifadesinin tam olarak doğru olmadığını gösterirler.
• Değerlik elektronları tam doludur: helyum 2, diğerleri 8.

Hayatta Nerede Karşımıza Çıkarlar?

• Helyum: Balonlar, derin dalış solunum karışımları, süper iletken soğutucuları.
• Neon: Işıklı reklam tabelaları — neon ışığı kendine özgü kırmızı-turuncu parlaklığıyla tanınır.
• Argon: Ampul ve kaynak gazı — reaktif olmadığı için yüksek sıcaklıktaki teli oksitlenmekten korur.
• Ksenon: Araba farlarında, film projektörlerinde, tıbbi görüntülemede.
• Radon: Radyoaktif bir soygaz; yerin altından evlere sızıp sağlık riski oluşturabilir.

Hidrojen, periyodik tablodaki en özel elementtir — çünkü atom numarası 1 olan, sadece bir protonu ve bir elektronu bulunan bu element, hiçbir aileye tam olarak uymaz. Tabloda 1A grubunda (alkali metallerin üzerinde) yer almasına rağmen, bir alkali metal gibi davranmaz.

Neden 1A'da?

• Değerlik elektron sayısı 1'dir — bu alkali metallerinkiyle aynıdır.
• Bir elektron vererek H⁺ iyonu oluşturabilir.

Neden Ametaldir?

• Tipik bir ametal gibi: Oda koşullarında gaz hâldedir (H₂), mat görünümlüdür, tek başına ya da H₂ molekülü olarak bulunur.
• Elektron alarak da H⁻ iyonu oluşturabilir (metal hidrürlerde, örn. NaH). Bu da ametal davranışıdır.
• Ametallerle kovalent bağlar kurar (H₂O, HCl, NH₃, CH₄ — canlıların ve gezegenin temel bileşenlerinin çoğu).
• Isı ve elektriği iletmez (gaz hâlde).

Bazı Tablolarda 7A'nın Üzerinde Gösterilmesi

Hidrojen, 7A grubu halojenlerine de bir yönden benzer: değerlik kabuğunu doldurmak için (dubleti tamamlamak için) bir elektrona ihtiyaç duyar. Bu yüzden bazı alternatif periyodik tablolarda hidrojen hem 1A'nın hem de 7A'nın üzerinde gösterilir. Ancak TYT için standart gösterim 1A'nın üzerindeki konumdur; yine de ametal olduğu özellikle vurgulanmalıdır.

Helyumun Konumu — İkinci Özel Durum

Helyum, değerlik elektronu sayısı 2 olmasına rağmen 2A grubunda değil, 8A'da yer alır. Bunun nedeni değerlik elektron sayısının değil, değerlik kabuğunun tamamen dolu olmasıdır. Helyumun sahip olduğu 1. kabuk yalnızca 2 elektron tutabilir; 2 elektrona sahip olduğu için kabuğu dolmuştur (duplet kuralı). Bu durum onu kimyasal olarak bir soygaza dönüştürür. Bu yüzden 8A grubunun ilk üyesi helyumdur.

Element	Değerlik Elektron	Beklenen Grup	Gerçek Grup	Neden?
H	1	1A (alkali)	1A (ama ametal)	Gaz, kovalent bağ, elektron verme/alma esnekliği
He	2	2A (toprak alkali)	8A (soygaz)	1. kabuğu dolu (duplet), kararlı

Bu konunun TYT kalıplarını güvenli biçimde çözebilmek için dört ailenin temel özelliklerini tek bir tabloda tutmak çok faydalıdır. Aşağıdaki ayrıntılı karşılaştırma sık sorulan tüm kalıpları kapsar.

Dört Ailenin Tam Karşılaştırması

Özellik	Metal	Ametal	Yarı metal	Soygaz
Periyodik Konum	Merdivenin solu	Merdivenin sağı + H	Merdivenin üzeri	8A sütunu
Görünüm	Parlak	Mat	Parlak (metalik)	Renksiz gaz
Oda koşulu hâl	Katı (Hg hariç sıvı)	Katı/sıvı/gaz (Br sıvı)	Katı	Gaz (monoatomik)
Elektrik iletimi	Çok iyi	İletmez (grafit hariç)	Orta (yarı iletken)	İletmez
Dövülebilirlik	Evet (tel, levha)	Hayır (kırılgan)	Hayır (kırılgan)	—
Elektron eğilimi	Verir → katyon	Alır → anyon	Her ikisi	Yapmaz (kararlı)
Oksit karakteri	Bazik	Asidik	Amfoter	Tipik olarak oksit yapmaz
Kendi arası bağ	Metalik (alaşım oluşturur)	Kovalent	Kovalent	Bağ yapmaz
Metal-ametalle bağ	İyonik	İyonik	Kovalent/iyonik	—
Erime-kaynama	Yüksek	Düşük	Orta-yüksek	Çok düşük

Bellekte Tutulması Gereken İstisnalar

Alaşım ile Bileşik Karıştırmayın

Metaller birbirleriyle bileşik yapmaz, alaşım oluştururlar. Alaşım bir karışımdır (saf değildir); bileşik ise sabit kütle oranlarıyla birleşmiş saf bir maddedir. Örneğin pirinç bakır ve çinkonun alaşımıdır, NaCl ise sodyum ve klorun iyonik bileşiğidir.

Özellik	Alaşım	Bileşik
Bileşenler	Metal + metal (veya metal + ametal az oranda)	İki veya daha fazla element (çeşitli kombinasyon)
Yapısı	Karışım (saf değil)	Saf madde (sabit oran)
Bileşenler arası bağ	Metalik (kendi ağı içinde)	İyonik / kovalent
Örnek	Pirinç (Cu + Zn), bronz (Cu + Sn), çelik (Fe + C)	NaCl, CO₂, H₂O, FeS, MgO

Bu konuda karşınıza çıkacak soruların büyük bölümü, aşağıdaki sekiz ana kalıba oturur. Her kalıbı tanıyın, tuzağı hemen görün.

Kalıp 1 — "Metal/Ametal/Yarı metal/Soygaz Olan Hangisidir?"

Aday cevaplarda bir element ismi verilir, sınıfı sorulur. Karar algoritması:

1. Elementin tabloda merdivene göre nerede olduğunu düşün.
2. Solundaysa metal, sağındaysa ametal, üzerindeyse yarı metal, 8A'daysa soygaz.
3. Hidrojen → ametal; helyum → soygaz (istisnaları atla).

Kalıp 2 — "Doğada Hangi Hâlde Bulunur?"

• Tek atomlu gaz (monoatomik): Sadece soygazlar.
• İki atomlu molekül (diatomik): H₂, N₂, O₂, F₂, Cl₂, Br₂, I₂ (ametaller).
• Katı, sıvı ya da gaz, moleküler: Çeşitli ametaller (S₈, P₄).
• Bileşik hâlinde (cevher): Çoğu metal.
• Serbest hâlde metal: Altın ve platin.

Kalıp 3 — "Oksidi Bazik/Asidik/Amfoter Olan Hangisidir?"

• Bazik oksit: Metaller (örn. Na₂O, CaO, K₂O).
• Asidik oksit: Ametaller (örn. CO₂, SO₂, Cl₂O₇).
• Amfoter oksit: Al₂O₃, ZnO, SnO — sınırdaki metaller ve yarı metaller.

Kalıp 4 — "Özellikleri Tutmayanı Bul"

"Aşağıdakilerden hangisi metallerin özelliği değildir?" formatında gelir. Tipik tuzaklar:

• "Kırılgandır" → ametal özelliği, metalin değil.
• "Mat görünümlüdür" → ametal özelliği.
• "Elektron alarak anyon oluşturur" → ametal özelliği.
• "Oksidi asidik karakterlidir" → ametal özelliği.
• "Doğada iki atomlu molekül hâlinde bulunur" → ametal özelliği (özellikle halojenler, H, N, O).

Kalıp 5 — "Bağ Tipini Söyle"

Bileşen Çifti	Bağ Tipi	Örnek
Metal + metal	Metalik bağ (alaşım)	Cu-Zn (pirinç)
Metal + ametal	İyonik bağ (bileşik)	NaCl, CaO, MgF₂
Ametal + ametal	Kovalent bağ	CO₂, H₂O, NH₃

Kalıp 6 — "Özellik Tespiti ile Sınıf Belirleme"

Soruda X elementinin özellikleri verilir, sınıfı bulunur:

• "Oda sıcaklığında gaz, atomik hâlde bulunur, tepkimeye girmez" → soygaz.
• "Elektron verme eğilimi yüksek, oksidi bazik, ısı ve elektriği çok iyi iletir" → metal.
• "Doğada moleküler hâlde bulunur, elektriği iletmez, kendi arasında kovalent bağ yapar" → ametal.
• "Görünüş olarak metale benzer ama kırılgan, elektrik iletkenliği orta" → yarı metal.

Kalıp 7 — "Hangi İfade Yanlıştır?"

Çok seçenekli, bilinen yanlışları içerir:

• "A gruplarının tamamı metaldir" → YANLIŞ (A grupları metal, ametal, yarı metal, soygaz hepsini içerir).
• "B gruplarının tamamı metaldir" → DOĞRU.
• "Oda koşulunda sıvı olan tek element civadır" → YANLIŞ (brom da vardır; tek metal olursa doğru).
• "Ametallerin tamamı doğada moleküler hâlde bulunur" → YANLIŞ (soygazlar atomik hâlde bulunur; ve karbon, fosfor, kükürt gibi katı ametaller için durum farklı olabilir).
• "Soygazlar kesinlikle bileşik oluşturmaz" → YANLIŞ (XeF₂, KrF₂ gibi bileşikler vardır; doğru ifade: "neredeyse tepkimeye girmez").

Kalıp 8 — "Karıştırılan İki Sınıf"

Son Özet