İçindekiler · 10 Bölüm
Çok Partili Hayata Geçiş Süreci
Çok Partili Dönem Nedir?
Türkiye'de çok partili dönem, tek parti yönetiminden (CHP) demokratik çok partili sisteme geçiş sürecini ifade eder. 1924'te başlayan ilk muhalefet denemeleri başarısız olmuş, 1946'da gerçek anlamda çok partili sisteme geçilmiş ve 1950'de iktidar seçimle el değiştirmiştir.
Çok partili hayata geçiş, dört ana aşamada gerçekleşmiştir:
- 1. Aşama (1924-1925): Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası denemesi
- 2. Aşama (1930): Serbest Cumhuriyet Fırkası denemesi
- 3. Aşama (1945-1946): Demokrat Parti'nin kuruluşu ve 1946 seçimleri
- 4. Aşama (1950): Seçimle iktidar değişimi — demokrasinin olgunlaşması
Çok Partili Sisteme Geçişi Hızlandıran Faktörler
- İç faktörler: Tek parti yönetiminin yıpranması, toprak reformu tartışmaları, CHP içi muhalefet, basın özgürlüğü talepleri
- Dış faktörler: II. Dünya Savaşı sonrası demokratikleşme dalgası, BM Antlaşması, SSCB tehdidine karşı Batı'ya yaklaşma ihtiyacı, Truman Doktrini ve Marshall Planı koşulları
- İnönü'nün açılımı: 1 Kasım 1945'te "eksiğimiz hükümet partisi karşısında bir parti" açıklaması
KPSS İpucu
KPSS'de "çok partili hayata geçişi hızlandıran dış faktör" sorulursa cevap: II. Dünya Savaşı sonrası demokratikleşme dalgası ve SSCB tehdidine karşı Batı'ya yaklaşma zorunluluğu.
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TCF, 1924-1925)
Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, 17 Kasım 1924'te Kazım Karabekir başkanlığında kurulan Türkiye'nin ilk muhalefet partisidir. Liberal ekonomi ve dini inançlara saygı ilkelerini savunmuştur.
Kurucuları ve Özellikleri
- Genel Başkan: Kazım Karabekir
- Kurucular: Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy, Refet Bele, Adnan Adıvar
- Ekonomi görüşü: Liberal ekonomi (devletçiliğe karşı)
- Önemli ilkesi: "Dini inançlara hürmetkardır" (dini inançlara saygıdır)
- Farklı yönü: İnkılaplara ihtiyatlı yaklaşım, laiklik konusunda yumuşak tutum
Kapatılma Süreci
- Şeyh Sait İsyanı (13 Şubat 1925): Doğu Anadolu'da başlayan dini-etnik ayaklanma
- Takrir-i Sükun Kanunu (4 Mart 1925): Hükümete olağanüstü yetkiler veren yasa
- İstiklal Mahkemeleri: İsyan bastırılmış, sorumlu görülenler yargılanmıştır
- 3 Haziran 1925: TCF, irticai faaliyetlere zemin hazırlama gerekçesiyle kapatılmıştır
KPSS İpucu
TCF ile ilgili en sık sorulan: "Türkiye'nin ilk muhalefet partisi" = TCF. "Dini inançlara hürmetkar" ifadesi TCF'nin programında yer alır. TCF kapatılma gerekçesi = irtica.
Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF, 1930)
Serbest Cumhuriyet Fırkası, 12 Ağustos 1930'da Atatürk'ün teşvikiyle Fethi Okyar tarafından kurulan muhalefet partisidir. "Güdümlü muhalefet" olarak planlanmış, ancak rejim karşıtlarının akını nedeniyle 17 Kasım 1930'da kendini feshetmiştir.
Önemli Özellikleri
- Genel Başkan: Ali Fethi Okyar
- Atatürk'ün rolü: Çok partili demokrasi denemesi için bizzat SCF'nin kurulmasını istemiştir
- Ekonomi görüşü: Liberal ekonomi, özel sektöre destek
- Laiklik: Laik cumhuriyete bağlı
- Kadın hakları: Parti programında kadın haklarını desteklemiştir
Kuruluştan Kapanışa
- Kurulan ortam: 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın etkileri, ekonomik sıkıntı
- İzmir mitingi: Fethi Okyar'ın İzmir'deki mitinginde büyük kalabalık toplanmış, olaylar çıkmıştır
- Menemen Olayı (23 Aralık 1930): SCF kapatıldıktan sonra gerçekleşen irticai olay (Kubilay'ın şehit edilmesi)
- Fesih: 17 Kasım 1930'da Fethi Okyar partiyi kendisi kapatmıştır
- Sonuç: Türkiye tekrar tek parti dönemine dönmüştür (1946'ya kadar)
KPSS İpucu
SCF ile ilgili en sık sorulan: "Atatürk'ün isteği ile kurulan parti" = SCF. "Güdümlü muhalefet" = SCF. Menemen Olayı SCF kapatıldıktan sonra gerçekleşmiştir (aynı yıl ama sonra).
Demokrat Parti Kuruluşu ve 1946 Seçimleri
Demokrat Parti (DP), 7 Ocak 1946'da CHP'den ayrılan dört milletvekili tarafından kurulmuştur. Türkiye'de kalıcı çok partili hayatın başlangıcını temsil eder.
Demokrat Parti'nin Kurucuları
- Celal Bayar: Genel Başkan (eski Başbakan)
- Adnan Menderes: Parti sözcüsü, sonraki dönem Başbakan
- Fuat Köprülü: Tanınmış tarihçi ve akademisyen
- Refik Koraltan: Meclis Başkanı olacak siyasetçi
Dörtlü Takrir (7 Haziran 1945)
- Bayar, Menderes, Köprülü ve Koraltan'ın CHP grubuna verdiği önerge
- Demokratik haklar, basın özgürlüğü, seçim güvenliği talep edilmiştir
- Önerge reddedilince dörtlü CHP'den ayrılmış ve DP'yi kurmuştur
1946 Seçimleri
- Tarih: 21 Temmuz 1946 — Türkiye'nin ilk çok partili genel seçimi
- Seçim sistemi: Açık oy, gizli sayım (tartışmalı)
- Sonuç: CHP 395, DP 65, Bağımsızlar 6 milletvekili
- Tartışma: "Açık oy, gizli sayım" nedeniyle "hileli seçim" iddiaları
- 12 Temmuz Beyannamesi (1947): İnönü'nün tarafsızlık bildirisi — cumhurbaşkanının partiler üstü konumu
KPSS İpucu
"Dörtlü Takrir" = DP'nin kuruluşuna giden yol. 1946 seçimleri "açık oy, gizli sayım" nedeniyle tartışmalıdır. "Türkiye'nin ilk çok partili seçimi" = 1946.
1950 İktidar Değişimi ve DP Dönemi (1950-1960)
14 Mayıs 1950 seçimleri, Türkiye tarihinde ilk kez iktidar seçimle el değiştirmiştir. DP, oyların %53'ünü alarak 408 milletvekilliğiyle iktidara gelmiştir. Bu olay Türk demokrasi tarihinin dönüm noktasıdır.
1950 Seçimleri
- Seçim sistemi: Gizli oy, açık sayım (ilk kez uygulanmıştır)
- Sonuç: DP 408, CHP 69, MP 1 milletvekili
- Cumhurbaşkanı: Celal Bayar
- Başbakan: Adnan Menderes
- Meclis Başkanı: Refik Koraltan
- Önemi: Türkiye'de iktidar ilk kez seçimle, barışçı yolla değişmiştir
DP Dönemi İcraatları (1950-1960)
- Ekonomi: Liberal ekonomi politikası, yabancı sermayeye açılma, özel sektöre destek
- Altyapı: Karayolu ağırlıklı yapım (Marshall Planı desteğiyle), baraj inşaları
- Tarım: Traktör sayısında büyük artış, tarımda makineleşmiş
- Dış politika: NATO üyeliği (1952), Kore'ye asker gönderilmesi, Bağdat Paktı
- Dini özgürlükler: Ezanın Arapça okunmasına izin (1950), imam-hatip okullarının açılması
- Basın: Başlangıçta özgür, sonra kısıtlamalar (basın kanunu değişiklikleri)
DP Döneminin Sorunları
- Ekonomik kriz: 1954'ten itibaren enflasyon, dış borç artışı, karne uygulaması
- Otoriter eğilimler: Basın kısıtlamaları, muhalefete baskı, üniversite özerkliğine müdahale
- Vatan Cephesi: CHP'ye karşı DP'nin organize ettiği kamuoyu hareketi
- Tahkikat Komisyonu (1960): Muhalefeti susturmak için kurulan komisyon — darbenin fitilini ateşlemiştir
- 6-7 Eylül Olayları (1955): İstanbul'da azınlıklara yönelik şiddet
KPSS İpucu
"Türkiye'de ilk kez iktidar seçimle değişti" = 14 Mayıs 1950. "Gizli oy, açık sayım" ilk kez 1950 seçimlerinde uygulanmıştır. DP döneminde NATO üyeliği (1952) ve ezan serbestisi sık sorulan konulardır.
27 Mayıs 1960 ve Sonrası
27 Mayıs 1960 askeri müdahalesi, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Demokrat Parti hükümetini devirmesiyle gerçekleşen ilk askeri darbedir. Milli Birlik Komitesi (MBK) yönetimi ele almış, yeni anayasa hazırlanmış ve Yassıada yargılamaları yapılmıştır.
27 Mayıs'ın Nedenleri
- DP'nin otoriter eğilimlerinin artması
- Tahkikat Komisyonu ile muhalefete baskı
- Üniversite öğrenci olayları ve basın kısıtlamaları
- Ordunun siyasi sisteme müdahale geleneğinin başlaması
27 Mayıs'ın Sonuçları
- Milli Birlik Komitesi (MBK): Cemal Gürsel başkanlığında yönetim
- 1961 Anayasası: En özgürlükçü anayasa; Senato, Anayasa Mahkemesi, TRT özerkliğini getirmiştir
- Yassıada Yargılamaları: Menderes, Zorlu, Polatkan idam edilmiştir (17 Eylül 1961)
- DP kapatılmış: Yerine Adalet Partisi (AP) kurulmuştur
- Demokratik kurumlar: Senato, Anayasa Mahkemesi, DPT, üniversitelere özerklik
1961 Anayasası'nın Getirdikleri
- Çift meclisli sistem: Millet Meclisi + Cumhuriyet Senatosu
- Anayasa Mahkemesi: Yasaların anayasaya uygunluk denetimi
- Devlet Planlama Teşkilatı (DPT): Planlı ekonomi döneminin başlaması
- Sosyal devlet ilkesi: İşçi hakları, grev hakkı, sendika özgürlüğü
- Özerklik: Üniversitelere, TRT'ye, yargı organlarına özerklik
KPSS İpucu
1961 Anayasası = "en özgürlükçü anayasa". 27 Mayıs sonrası kurulan kurumlar: Anayasa Mahkemesi, Senato, DPT. Yassıada'da idam edilenler: Menderes, Zorlu, Polatkan.
AP, CHP, MHP, MSP ve Koalisyonlar (1961-1980)
1961-1980 arası dönem, Türkiye'nin koalisyon hükümetleri ve çok partili demokrasinin olgunlaşması dönemidir. AP, CHP, MHP, MSP gibi partiler siyasi yelpazenin farklı noktalarını temsil etmiştir.
Dönem Partileri
| Parti | Kuruluş | Lider | İdeoloji |
|---|---|---|---|
| AP (Adalet Partisi) | 1961 | Süleyman Demirel | Merkez sağ, liberal |
| CHP | 1923 | İsmet İnönü / Bülent Ecevit | Merkez sol, "ortanın solu" |
| MHP (Milliyetçi Hareket P.) | 1969 | Alparslan Türkeş | Milliyetçi, ülkücü |
| MSP (Milli Selamet P.) | 1972 | Necmettin Erbakan | Milli görüş, muhafazakar |
| TİP (Türkiye İşçi P.) | 1961 | Mehmet Ali Aybar | Sosyalist |
Önemli Koalisyonlar ve Hükümetler
- İnönü Koalisyonları (1961-1965): CHP-AP, CHP-YTP-CKMP, CHP-Bağımsızlar
- AP tek parti hükümeti (1965-1971): Demirel'in %52.9 oy oranlı iktidarı
- 12 Mart 1971 Muhtırası: Ordunun hükümeti istifaya zorlayan muhtırası
- Teknokrat hükümetler (1971-1973): Nihat Erim, Ferit Melen, Naim Talu
- CHP-MSP Koalisyonu (1974): Ecevit-Erbakan; Kıbrıs Barış Harekatı bu dönemde
- Milliyetçi Cephe Hükümetleri: AP-MHP-MSP koalisyonları (MC I: 1975, MC II: 1977)
12 Mart 1971 Muhtırası
- TSK'nin Demirel hükümetine verdiği "uyarı muhtırası"
- Demirel istifa etmiş, partiler üstü teknokrat hükümetler kurulmuştur
- 1961 Anayasası'nda kısıtlayıcı değişiklikler yapılmıştır
- TİP kapatılmış, bazı özgürlükler daraltılmıştır
KPSS İpucu
12 Mart Muhtırası = "yarım darbe" veya "muhtıra". Kıbrıs Barış Harekatı (1974) = Ecevit-Erbakan CHP-MSP koalisyonu döneminde. AP lideri = Demirel, MHP lideri = Türkeş, MSP lideri = Erbakan.
12 Eylül 1980 ve Sonrası Siyasi Yapı
12 Eylül 1980 askeri darbesi, Kenan Evren liderliğinde gerçekleşmiştir. Tüm partiler kapatılmış, siyasi liderler yasaklanmış, 1982 Anayasası hazırlanmış ve siyasi yapılanma yeniden şekillenmiştir.
12 Eylül'ün Nedenleri
- Sağ-sol kutuplaşması ve sokak şiddeti (günlük 20+ kişi ölümü)
- Koalisyon hükümetlerinin istikrarsızlığı
- Ekonomik kriz ve yüksek enflasyon
- Cumhurbaşkanı seçim krizi (115 turda sonuç alınamaması)
12 Eylül'ün Sonuçları
- Milli Güvenlik Konseyi (MGK): Kenan Evren başkanlığında askeri yönetim
- Tüm partiler kapatıldı: AP, CHP, MHP, MSP ve diğer tüm partiler
- Siyasi yasaklar: Demirel, Ecevit, Türkeş, Erbakan'a 10 yıllık siyasi yasak
- 1982 Anayasası: Yürütmeyi güçlendiren, özgürlükleri daraltan anayasa
- %10 seçim barajı: Türkiye'ye özgü yüksek baraj sistemi getirilmiştir
- YÖK kuruldu: Üniversitelerin merkezi denetimi
1982 Anayasası vs. 1961 Anayasası
| Özellik | 1961 Anayasası | 1982 Anayasası |
|---|---|---|
| Genel karakter | Özgürlükçü, çoğulcu | Otoriteyi önceliklendiren |
| Yürütme | Zayıf yürütme | Güçlü yürütme, güçlü cumhurbaşkanı |
| Meclis | Çift meclis (Senato var) | Tek meclis (Senato kaldırıldı) |
| Temel haklar | Geniş özgürlükler | Sınırlandırılmış özgürlükler |
| Seçim barajı | Yok | %10 ülke barajı |
| YÖK | Yok (üniversite özerk) | YÖK kuruldu |
12 Eylül Sonrası Partiler
- ANAP (Anavatan Partisi): Turgut Özal — liberal, muhafazakar, milliyetçi, sosyal demokrat kanatları birleştirmiştir
- SHP / DSP: Sosyal demokrat partiler (Erdal İnönü / Bülent Ecevit)
- DYP (Doğru Yol P.): AP'nin devamı — Süleyman Demirel
- RP (Refah Partisi): MSP'nin devamı — Necmettin Erbakan
- MÇP/MHP: Milliyetçi partinin yeniden yapılanması
Özal Dönemi (1983-1993)
- 1983 seçimleri: ANAP tek başına iktidar (Özal Başbakan)
- Ekonomik liberalizasyon: İhracata dayalı büyüme modeli, 24 Ocak Kararları'nın uygulanması
- Cumhurbaşkanlığı (1989-1993): Özal, aktif cumhurbaşkanlığı dönemi
- Özel TV-radyo: Özal döneminde özel yayıncılık başlamıştır (Star TV, 1990)
KPSS İpucu
1982 Anayasası = güçlü yürütme, Senato kaldırıldı, YÖK kuruldu, %10 baraj. ANAP'ın lideri = Turgut Özal. 12 Eylül sonrası ilk seçim = 1983.
Parti Karşılaştırma Tablosu
Türkiye Siyasi Partileri Karşılaştırması
| Özellik | TCF (1924) | SCF (1930) | DP (1946) | AP (1961) |
|---|---|---|---|---|
| Lider | Kazım Karabekir | Fethi Okyar | Celal Bayar | S. Demirel |
| Ekonomi | Liberal | Liberal | Liberal | Liberal |
| Laiklik | Yumuşak | Laik | Ilımlı | Ilımlı |
| Kuruluş nedeni | İnkılap muhalefeti | Atatürk'ün isteğiyle | Dörtlü Takrir | DP'nin devamı |
| Kapanma şekli | Kapatıldı (irtica) | Kendini feshetti | 27 Mayıs ile | 12 Eylül ile |
| Ömür | ~7 ay | ~3 ay | 14 yıl | 19 yıl |
| İktidar oldu mu? | Hayır | Hayır | Evet (1950) | Evet (1965) |
Askeri Müdahaleler Karşılaştırması
| Özellik | 27 Mayıs 1960 | 12 Mart 1971 | 12 Eylül 1980 |
|---|---|---|---|
| Tür | Darbe | Muhtıra | Darbe |
| Lider | Cemal Gürsel | Genelkurmay | Kenan Evren |
| Devrilen | DP (Menderes) | AP (Demirel) | Tüm partiler |
| Anayasa | 1961 (özgürlükçü) | 1961 değişiklikleri | 1982 (otoriter) |
| İdam | Menderes vd. | Deniz Gezmiş vd. | 50 kişi |
| İlk seçim | 1961 | 1973 | 1983 |
Kritik Uyarı
KPSS'de askeri müdahaleler arasındaki anayasa farkları ve kapanan partiler çok sık sorulan karşılaştırma konularıdır. Tablodaki bilgileri iyi kavramak gerekir.
KPSS Sık Çıkan Konular ve Doğrudan Cevap Kutusu
En Çok Sorulan 10 Konu
- Türkiye'nin ilk muhalefet partisi (TCF) ve kapatılma gerekçesi
- Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın Atatürk'ün isteği ile kurulması
- Dörtlü Takrir ve Demokrat Parti'nin kurucuları
- 1946 seçimleri — "açık oy, gizli sayım" tartışması
- 14 Mayıs 1950 — Türkiye'de ilk kez iktidar seçimle değişimi
- 27 Mayıs 1960 darbesi ve 1961 Anayasası'nın getirdikleri
- 12 Mart 1971 Muhtırası — darbe vs muhtıra farkı
- 12 Eylül 1980 ve 1982 Anayasası'nın özellikleri
- 1961 vs 1982 Anayasası karşılaştırması
- Parti-lider eşleşmeleri (AP-Demirel, MHP-Türkeş, MSP-Erbakan)
Doğrudan Cevap Kutusu
- Türkiye'nin ilk siyasi partisi? Halk Fırkası (CHP), 9 Eylül 1923
- İlk muhalefet partisi? Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TCF), 17 Kasım 1924
- TCF neden kapatıldı? İrticai faaliyetlere zemin hazırlama (Şeyh Sait İsyanı sonrası)
- "Güdümlü muhalefet" hangisi? Serbest Cumhuriyet Fırkası (Atatürk'ün teşvikiyle kuruldu)
- Menemen Olayı ne zaman? 23 Aralık 1930, Kubilay şehit edildi
- Dörtlü Takrir nedir? DP kurucularının CHP'ye verdiği demokratikleşme önergesi (1945)
- Türkiye'nin ilk çok partili seçimi? 21 Temmuz 1946
- 1946 seçimi neden tartışmalı? Açık oy, gizli sayım uygulaması
- İlk kez iktidar seçimle ne zaman değişti? 14 Mayıs 1950
- "Gizli oy, açık sayım" ilk ne zaman? 1950 seçimleri
- DP'nin devrildiği tarih? 27 Mayıs 1960
- 1961 Anayasası'nın özelliği? En özgürlükçü anayasa, Senato + Anayasa Mahkemesi
- Yassıada'da idam edilenler? Menderes, Zorlu, Polatkan
- 12 Mart 1971 nedir? Muhtıra (darbe değil); Demirel istifa etti
- Kıbrıs Barış Harekatı hangi hükümet? CHP-MSP koalisyonu (Ecevit-Erbakan), 1974
- 12 Eylül 1980 lideri? Kenan Evren
- 1982 Anayasası'nın farkı? Güçlü yürütme, %10 baraj, YÖK, Senato kaldırıldı
- ANAP lideri? Turgut Özal; 1983'te tek başına iktidar
Kritik Uyarı
KPSS'de partiler konusu genellikle parti-lider-tarih eşleştirmesi, anayasa karşılaştırması ve askeri müdahale-sonuç ilişkisi şeklinde sorulur. Özellikle TCF/SCF farkları ve 1961/1982 Anayasası karşılaştırması her yıl çıkmaktadır.
Bu Makaleden
Anahtar Bilgiler
- TCF (1924): Türkiye'nin ilk muhalefet partisi — Kazım Karabekir, "dini inançlara hürmetkar", irtica gerekçesiyle kapatıldı
- SCF (1930): Atatürk'ün isteği ile Fethi Okyar tarafından kurulan "güdümlü muhalefet" — 3 ay sonra kendini feshetti
- Menemen Olayı (23 Aralık 1930): Kubilay'ın şehit edildiği irticai olay (SCF kapandıktan sonra)
- Dörtlü Takrir (1945): Bayar, Menderes, Köprülü, Koraltan'ın CHP'ye verdiği demokratikleşme önergesi
- Demokrat Parti: 7 Ocak 1946'da kuruldu — Celal Bayar genel başkan
- 1946 seçimleri: "Açık oy, gizli sayım" ile tartışmalı ilk çok partili seçim
- 14 Mayıs 1950: Türkiye'de ilk kez iktidar seçimle değişti — DP iktidara geldi
- 1950 seçimlerinde ilk kez "gizli oy, açık sayım" uygulanmıştır
- 27 Mayıs 1960: İlk askeri darbe; Menderes, Zorlu, Polatkan idam edildi
- 1961 Anayasası: En özgürlükçü anayasa — Senato, Anayasa Mahkemesi, DPT kuruldu
- 12 Mart 1971: Muhtıra (darbe değil) — Demirel istifa etti
- Kıbrıs Barış Harekatı (1974): CHP-MSP koalisyonu (Ecevit-Erbakan) döneminde
- 12 Eylül 1980: Kenan Evren darbesi — tüm partiler kapatıldı, 1982 Anayasası hazırlandı
- 1982 Anayasası: Güçlü yürütme, %10 baraj, YÖK, Senato kaldırıldı
- ANAP (1983): Turgut Özal — 12 Eylül sonrası ilk seçimde tek başına iktidar
Öğrendiklerini Pekiştir
Bu konuda kendini sına
Aynı dersten devam et.
Sıkça Sorulanlar
Bu konuda merak edilenler
Çok Partili Dönem konusu KPSS sınavında çıkar mı?
Evet, Çok Partili Dönem konusu KPSS sınav müfredatında yer almaktadır. SoruÇözme'de bu konuya özel test soruları ve konu anlatımı bulunmaktadır.
Çok Partili Dönem konusunda test çözebilir miyim?
Evet, Çok Partili Dönem konusunda SoruÇözme platformunda ücretsiz test soruları mevcuttur. Konu anlatımını okuduktan sonra hemen test çözerek öğrendiğinizi pekiştirebilirsiniz.
SoruÇözme'de kaç soru ve kaç konu var?
SoruÇözme platformunda 18.900+ soru ve 704 konu bulunmaktadır. KPSS, DGS, YDS, TYT, Ehliyet, İngilizce ve Açık Öğretim sınavlarına yönelik tüm içerikler ücretsizdir.
İlgili Video Anlatımları
Bu konunun videosu henüz hazır değil; benzer Tarih konularını izleyebilirsin.
18:56Osmanlı Devleti Yükselme Dönemi
video konu anlatımını izle
47:14Osmanlı Devleti Dağılma Dönemi (XIX. Yüzyıl)
video konu anlatımını izle
20:42Osmanlı Devleti Gerileme Dönemi
video konu anlatımını izle
24:25