TYT Matematik Formülleri ve Konu Listesi — 2026 Güncel

TYT (Temel Yeterlilik Testi) matematik bölümü 40 sorudan oluşur ve YKS'nin ilk basamağıdır. TYT puanı hem TYT ile yerleşme hem de AYT puanına katkı açısından kritiktir. Matematik, Türkçe'den sonra TYT'deki en belirleyici bölümdür.

Formülleri bilmek sınavda başarılı olmak için gerekli bir koşuldur — ama yeterli değildir. Formülü bilip uygulamayı bilmemek, aleti olan ama kullanmayı bilmeyen bir tamirciye benzer. Bu yazıda hem formülleri hem de her formülün sınavda nasıl karşınıza çıktığını somut örneklerle anlatacağız.

Aşağıdaki formül listesi 2026 TYT müfredatına göre hazırlanmıştır. Her bölümü dikkatle okuyun, formülleri not alın ve her formülü en az 5 farklı soru üzerinde uygulayarak pekiştirin. Formülü anlamadan ezberlemeyin — mantığını kavradığınızda unutmanız çok zorlaşır.

Sayılar konusu, TYT matematiğinin temel taşıdır. Her sınavda 4-6 soru doğrudan sayılardan gelir ve diğer konuların çoğu sayılar bilgisi üzerine inşa edilir.

Doğal sayılar (0, 1, 2, 3, ...), tam sayılar (..., -2, -1, 0, 1, 2, ...), rasyonel sayılar (p/q şeklinde yazılabilen sayılar) ve irrasyonel sayılar (kök 2, pi gibi) arasındaki farkları net olarak bilin. TYT'de "aşağıdakilerden hangisi irrasyonel sayıdır?" tarzı sorular sıklıkla çıkar.

Basamak değeri ve sayı değeri: Üç basamaklı ABC sayısında, A'nın basamak değeri 100A, sayı değeri A'dır. ABC = 100A + 10B + C formülü çok önemlidir — özellikle "rakamları toplamı", "rakamları çarpımı" veya "rakamları yer değiştirince" tarzı sorularda bu formül temel oluşturur.

Bölünebilme kuralları TYT'de her yıl en az 1-2 soru olarak karşınıza çıkar. 2 ile bölünme (son rakam çift), 3 ile bölünme (rakamlar toplamı 3'ün katı), 4 ile bölünme (son iki rakam 4'ün katı), 5 ile bölünme (son rakam 0 veya 5), 6 ile bölünme (hem 2 hem 3'e bölünür), 8 ile bölünme (son üç rakam 8'in katı), 9 ile bölünme (rakamlar toplamı 9'un katı), 11 ile bölünme (tek basamak toplamı − çift basamak toplamı farkı 0 veya 11'in katı) kurallarını ezbere bilin.

OBEB (En Büyük Ortak Bölen) ve OKEK (En Küçük Ortak Kat) TYT'de hem doğrudan hem de problem sorularının içine gizlenmiş olarak karşınıza çıkar. Her sınavda 1-2 soru bu konudan gelir.

Asal çarpanlara ayırma: Her pozitif tam sayı, asal sayıların çarpımı olarak yazılabilir. Örneğin 360 = 2³ × 3² × 5. Bu işlemi hızlı yapabilmek, OBEB ve OKEK hesaplamasının temelidir. Yöntem: Sayıyı en küçük asal sayıdan (2) başlayarak ardışık olarak bölün.

OBEB bulma: İki sayının asal çarpanlarına bakın ve ortak olan asal çarpanların küçük kuvvetlerini çarpın. Örneğin 36 = 2² × 3² ve 48 = 2⁴ × 3 için OBEB = 2² × 3 = 12.

OKEK bulma: İki sayının asal çarpanlarına bakın ve tüm asal çarpanların büyük kuvvetlerini çarpın. Aynı örnek için OKEK = 2⁴ × 3² = 144.

Oran-orantı TYT'nin en verimli konusudur: kolay öğrenilir, çok soru çıkar ve problem sorularının büyük bölümünde kullanılır. Her sınavda 3-5 soru bu konudan gelir (doğrudan veya dolaylı).

Doğru orantı: a/b = c/d ise a ile b doğru orantılıdır. Biri artınca diğeri de artar. Örnek: 3 kg elma 60 TL ise 5 kg elma kaç TL? → 3/60 = 5/x → x = 100 TL. Kısayol: 5/3 = 1.67 kat, yani 60 × 1.67 = 100 TL.

Ters orantı: a × b = c × d (sabit çarpım). Biri artınca diğeri azalır. Örnek: 4 işçi bir işi 12 günde bitiriyorsa 6 işçi kaç günde bitirir? → 4 × 12 = 6 × x → x = 8 gün.

Yüzde hesaplama formülleri: Yüzde artış → Yeni değer = Eski × (1 + p/100). Yüzde azalış → Yeni değer = Eski × (1 − p/100). Ardışık yüzde değişimleri çarpan yöntemiyle hesaplanır: %20 artış sonra %10 azalış = 1.20 × 0.90 = 1.08, yani toplam %8 artış.

Denklemler TYT'de 3-4 soru olarak karşınıza çıkar. Birinci dereceden denklemler (ax + b = 0), ikinci dereceden denklemler (ax² + bx + c = 0) ve basit denklem sistemlerini çözebilmeniz gerekir.

Birinci dereceden denklem: ax + b = 0 → x = −b/a. Problem sorularının büyük çoğunluğu birinci dereceden denkleme indirgenir. "Bilinmeyeni bul" diye düşünün: soruda aranan değeri x olarak adlandırın, verilen bilgilerle denklemi kurun ve x'i yalnız bırakın.

İkinci dereceden denklem: ax² + bx + c = 0 için diskriminant Δ = b² − 4ac. Kökler: x = (−b ± √Δ) / 2a. Δ > 0 ise iki farklı kök, Δ = 0 ise çakışık kök, Δ < 0 ise reel kök yok. Vieta formülleri: x₁ + x₂ = −b/a ve x₁ × x₂ = c/a. Bu formüller kökleri bulmadan toplam ve çarpımı verir — TYT'de çok işe yarar.

Eşitsizlikler: Eşitsizlikte her iki tarafı negatif sayıyla çarptığınızda veya böldüğünüzde yön değişir! Bu TYT'nin en klasik tuzaklarından biridir. Örneğin −2x > 6 ise x < −3 (yön değişti). Mutlak değer eşitsizlikleri: |x| < a ise −a < x < a, |x| > a ise x < −a veya x > a.

TYT'de geometriden 6-8 soru gelir. Bu soruların büyük çoğunluğu temel formüller ve özelliklerle çözülür. Karmaşık geometri teoremleri TYT'de nadiren sorulur — AYT'ye bırakılır.

Üçgen formülleri: Alan = (taban × yükseklik) / 2 = (a × b × sinC) / 2. Çevre = a + b + c. Üçgen eşitsizliği: herhangi iki kenar toplamı üçüncü kenardan büyüktür (|a−b| < c < a+b). İç açılar toplamı = 180°. Bir dış açı = karşısındaki iki iç açının toplamı.

Özel üçgenler: 30-60-90 üçgeninde kenarlar oranı 1 : √3 : 2. 45-45-90 üçgeninde kenarlar oranı 1 : 1 : √2. Eşkenar üçgen alanı = (a²√3) / 4. Bu özel üçgenler TYT'de çok sık çıkar — mutlaka ezberleyin.

Dörtgenler: Kare alanı = a². Dikdörtgen alanı = a × b. Paralelkenar alanı = taban × yükseklik. Yamuk alanı = (a+c)/2 × h (a ve c paralel kenarlar). Eşkenar dörtgen alanı = (d₁ × d₂) / 2 (köşegenler çarpımının yarısı).

Daire ve çember: Çevre = 2πr, Alan = πr². Yay uzunluğu = (α/360) × 2πr. Dilim alanı = (α/360) × πr². Merkez açı ile çevre açı ilişkisi: Aynı yayı gören çevre açı, merkez açının yarısıdır.

Formül listesini okumak, formülleri bilmek anlamına gelmez. Formüller ancak bol soru çözerek kalıcı hale gelir. Her formülü en az 10 farklı soruda uygulamadan ezberlediğinizi düşünmeyin.

Formül kartları hazırlayın: Bir kartın ön yüzüne formülün adını, arka yüzüne formülü ve kısa bir örneği yazın. Her gün 5 dakika bu kartları gözden geçirin. SoruÇözme'deki Flashcard modülünü bu amaçla kullanabilirsiniz — aralıklı tekrar sistemiyle formüller uzun süreli hafızanıza yerleşir.

Zayıf konularınızı tespit edin: TYT deneme sınavı çözün ve konu bazlı analiz yapın. Hangi konuda en çok yanlış yapıyorsanız o konunun formüllerini ve soru kalıplarını tekrar çalışın. SoruÇözme'deki deneme analitiği, zayıf konularınızı otomatik olarak belirler.

Son olarak, formülleri "neden" sorusuyla öğrenin. Üçgen alanı neden (taban × yükseklik) / 2? Çünkü bir dikdörtgeni köşegenle ikiye bölerseniz iki eşit üçgen elde edersiniz. Bu tür mantıksal bağlantılar kuran öğrenci, formülü ezberlemek zorunda kalmaz — çünkü formülü kendisi türetebilir.